UWAGI OGÓLNE

Dział 28, jeśli z kontekstu nie wynika inaczej, ogranicza się do odrębnych pierwiastków chemicznych i odrębnych chemicznie zdefiniowanych związków.

Odrębny chemicznie zdefiniowany związek jest substancją, która składa się z jednego rodzaju cząsteczek (np. kowalencyjnych lub jonowych) o składzie zdefiniowanym przez stały stosunek pierwiastków, i może zostać przedstawiony za pomocą określonego wzoru strukturalnego. W siatce krystalicznej, rodzaje cząsteczek odpowiadają powtarzającej się komórce jednostkowej.

Pierwiastki odrębnego chemicznie zdefiniowanego związku pozostają w określonym, charakterystycznym stosunku zdeterminowanym wartościowością i wymaganiami dotyczącymi wiązania pojedynczych atomów. Proporcja każdego pierwiastka jest stała oraz specyficzna dla każdego związku i dlatego określa się ją jako stechiometryczną.

Małe odchylenia od tych proporcji stechiometrycznych mogą wystąpić na skutek dziur lub wtrąceń w sieci krystalicznej. Związki te opisuje się jako quasi-stechiometryczne, co pozwala traktować je jako odrębne chemicznie zdefiniowane związki, pod warunkiem że te odchylenia nie zostały celowo wywołane.

(A) Pierwiastki i związki zdefiniowane chemicznie

(Uwaga 1 do działu)

Dział 28 obejmuje odrębne pierwiastki chemiczne i odrębne chemicznie zdefiniowane związki zawierające zanieczyszczenia lub rozpuszczone w wodzie.

Określenie „zanieczyszczenia” dotyczy wyłącznie substancji, których obecność w pojedynczym związku chemicznym jest wynikiem jedynie i bezpośrednio procesu jego wytwarzania (włącznie z oczyszczaniem). Substancje te mogą być wynikiem zastosowania dowolnego czynnika będącego częścią tego procesu i są to głównie:

(a)Nieprzekształcone substraty.

(b)Zanieczyszczenia obecne w substratach.

(c)Odczynniki zastosowane w procesie wytwarzania (włącznie z oczyszczaniem).

(d)Produkty uboczne.

Należy jednak zauważyć, kiedy substancje takie nie są w żadnym przypadku uważane za „zanieczyszczenia” dozwolone w znaczeniu uwagi 1(a). Gdy pozostawi się je celowo w produkcie, aby miał on szczególne, a nie ogólne zastosowanie, nie są uważane za dopuszczalne zanieczyszczenia.

Takie pierwiastki i związki, rozpuszczone w rozpuszczalnikach innych niż woda, nie są objęte działem 28., pod warunkiem że proces rozpuszczania stanowi normalną i niezbędną metodę, przygotowującą produkt ze względu na bezpieczeństwo lub do celów transportu (w którym to przypadku rozpuszczalnik ten nie zmienia jego zastosowania z ogólnego na specyficzne).

Dlatego też tlenochlorki węgla rozpuszczone w benzynie, alkoholowe roztwory amoniaku i koloidalne roztwory wodorotlenku glinu są wykluczone z tego działu i są klasyfikowane do pozycji 3824. Ogólnie rzecz biorąc, zawiesiny koloidalne klasyfikuje się do pozycji 3824, chyba że można je zakwalifikować do bardziej szczegółowej pozycji.

Odrębne pierwiastki i odrębne związki chemicznie, zdefiniowane zgodnie z powyższym opisem, z dodatkiem stabilizatora koniecznego dla ich trwałości lub transportu, pozostają klasyfikowane do niniejszego działu. Przykładowo, nadtlenek wodoru stabilizowany dodatkiem kwasu bornego jest nadal klasyfikowany do pozycji 2847, ale nadtlenek sodu zmieszany z katalizatorami (do produkcji nadtlenku wodoru) jest wyłączony z działu 28. i klasyfikowany do pozycji 3824.

Stabilizatorami są także produkty dodawane do niektórych produktów chemicznych dla zachowania ich pierwotnego stanu fizycznego, pod warunkiem że dodana ilość w żadnym przypadku nie zmienia charakteru produktu podstawowego i że stabilizator ten nie zmienia jego zastosowania z ogólnego na specyficzne. Biorąc pod uwagę powyższe zastrzeżenie, do produktów objętych działem 28. można dodawać środki przeciwzbrylające, które wzbogacone o środki hydrofobowe są jednak wyłączone z klasyfikacji działu 28., jako że środki hydrofobowe zmieniają pierwotne cechy charakterystyczne produktów wyjściowych.

Pod tym samym warunkiem, że dodatki nie zmieniają zastosowania z ogólnego na specyficzne, produkty objęte tym działem mogą także zawierać:

(a)Dodane środki przeciwpyłowe (np. olej mineralny dodany do niektórych toksycznych chemikaliów, zapobiegający pyleniu podczas ich stosowania).

(b)Substancje barwiące dodane w celu ułatwienia ich identyfikacji lub ze względów bezpieczeństwa do niebezpiecznych lub toksycznych chemikaliów (np. arsenian ołowiu objęty pozycją 2842) jako „znacznik” lub ostrzeżenie dla ludzi pracujących z tą substancją. Dział 28. nie obejmuje jednak produktów, do których dodano środki barwiące z innych powodów (np. żel krzemionkowy z dodatkiem soli kobaltu używany jako wskaźnik wilgotności (pozycja 3824)).

(B) Rozróżnienie pomiędzy związkami objętymi działem 28.

a związkami objętymi działem 29.

(Uwaga 2. do działu)

Poniżej przedstawiono wyczerpującą listę związków zawierających węgiel, które klasyfikuje się do działu 28. i pozycje, które je obejmują:

Pozycja 2811

Tlenki węgla.

Cyjanowodór, heksacyjanożelazowodór (II) i heksacyjanożelazowodór (III).

Kwasy: izocyjanowy, piorunowy, tiocyjanowy, cyjanomolibdenowy oraz inne proste lub złożone kwasy cyjanowe.

Pozycja 2812

Tlenohalogenki węgla.

Pozycja 2813

Disiarczek węgla.

Pozycja 2831

Ditioniny i sulfoksylany stabilizowane substancjami organicznymi.

Pozycja 2836

Węglany i nadwęglany zasad nieorganicznych.

Pozycja 2837

Cyjanki, cyjanotlenki i złożone cyjanki (heksacyjanożelaziany (II), heksacyjanożelaziany (III), nitrozylopentacyjanożelaziany (II), nitrozylopentacyjanożelaziany (III), cyjanomanganiany, cyjanokad-miany, cyjanochromiany, cyjanokobaltany, cyjanoniklany, cyjanomiedziany itp.) zasad nieorganicznych.

Pozycja 2842

Tiowęglany, selenowęglany, tellurowęglany, selenocyjaniany, tellurocyjaniany, tetratiocyjanodiaminochromiany, (reinekiany) oraz inne podwójne lub złożone cyjaniany zasad nieorganicznych.

Pozycje od 2843

do

2846

Nieorganiczne i organiczne związki:

(i)  Metali szlachetnych.

(ii) Pierwiastków promieniotwórczych.

(iii) Izotopów.

(iv) Metali ziem rzadkich, itru lub skandu.

Pozycja 2847

Nadtlenek wodoru, zestalony mocznikiem, nawet stabilizowany.

Pozycja 2849

Węgliki (węgliki podwójne, borowęgliki, węgloazotki itp.) inne niż węgliki wodoru (węglowodory).

Pozycja 2852

Nieorganiczne i organiczne związki rtęci, nawet niezdefiniowane chemicznie, z wyłączeniem amalgamatów.

Pozycja 2853

Tlenosiarczek węgla.

Halogenki tiokarbonylu.

Cyjan i halogenkowe związki cyjanu.

Cyjanamid oraz jego pochodne metaliczne (inne niż cyjanamid wapnia, nawet czysty - patrz dział 31).

Wszystkie pozostałe związki węgla nie są objęte działem 28.

(C) Produkty objęte działem 28.,

nawet jeśli nie są pierwiastkami ani związkami

zdefiniowanymi chemicznie

Zasada, według której pierwiastki i związki mogą być objęte działem 28. tylko wówczas, gdy są chemicznie zdefiniowane, zezwala na wyjątki. Wyjątki te dotyczą następujących produktów:

Pozycja 2802

Siarka koloidalna.

Pozycja 2803

Sadze.

Pozycja 2807

Oleum.

Pozycja 2808

Mieszaniny nitrujące.

Pozycja 2809

Polikwasy fosforowe.

Pozycja 2813

Trisiarczek fosforu.

Pozycja 2818

Sztuczny korund.

Pozycja 2821

Pigmenty mineralne zawierające 70% masy lub więcej związanego żelaza w przeliczeniu na Fe2O3.

Pozycja 2822

Techniczne tlenki kobaltu.

Pozycja 2824

Minia ołowiana i minia pomarańczowa.

Pozycja 2828

Techniczny podchloryn wapnia.

Pozycja 2830

Polisulfidy.

Pozycja 2831

Ditioniny i sulfoksylany, stabilizowane związkami organicznymi.

Pozycja 2835

Polifosforany.

Pozycja 2836

Techniczny węglan amonu zawierający karbaminian amonu.

Pozycja 2839

Techniczne krzemiany metali alkalicznych.

Pozycja 2842

Glinokrzemiany.

Pozycja 2843

Koloidy metali szlachetnych.

Amalgamaty metali szlachetnych.

Nieorganiczne lub organiczne związki metali szlachetnych.

Pozycja 2844

Pierwiastki promieniotwórcze, izotopy promieniotwórcze lub związki (nieorganiczne lub organiczne) i mieszaniny zawierające te substancje.

Pozycja 2845

Pozostałe izotopy i ich związki (nieorganiczne lub organiczne).

Pozycja 2846

Związki nieorganiczne lub organiczne metali ziem rzadkich, itru lub skandu lub mieszanin tych metali.

Pozycja 2848

Fosforki.

Pozycja 2849

Węgliki.

Pozycja 2850

Wodorki, azotki, azydki, krzemki i borki.

Pozycja 2852

Nieorganiczne i organiczne związki rtęci, z wyłączeniem amalgamatów.

Pozycja 2853

Ciekłe powietrze i sprężone powietrze.

 

Amalgamaty inne niż amalgamaty metali szlachetnych - patrz powyżej pozycja 2843.

(D)Niektóre odrębne pierwiastki chemiczne i niektóre odrębne chemicznie zdefiniowane związki nieorganiczne wyłączone z działu 28

(Uwagi 3 i 8 do działu)

Niektóre odrębne pierwiastki chemiczne i niektóre odrębne chemicznie zdefiniowane związki nieorganiczne, nawet wtedy gdy są czyste, są zawsze wyłączone z działu 28.

Przykładami są:

(1)Niektóre produkty objęte działem 25. (tj. chlorek sodu i tlenek magnezu).

(2)Niektóre nieorganiczne sole objęte działem 31. (a mianowicie: azotan sodu, azotan amonu, sole podwójne siarczanu amonu i azotanu amonu, siarczan amonu, sole podwójne azotanu wapnia i azotanu amonu, sole podwójne azotanu wapnia i azotanu magnezu oraz diwodoroortofosforan amonu i wodoroortofosforan diamonu (fosforany jednoamonowe lub dwuamonowe); również chlorek potasu, chociaż w pewnych przypadkach może być klasyfikowany do pozycji 3824 lub 9001).

(3)Sztuczny grafit objęty pozycją 3801.

(4)Kamienie szlachetne lub półszlachetne (naturalne, syntetyczne lub odtworzone) i pyły lub proszki tych kamieni objęte działem 71.

(5)Metale szlachetne i metale nieszlachetne, włącznie ze stopami tych metali, objęte sekcją XIV lub XV. Niektóre inne odrębne pierwiastki lub odrębne chemicznie zdefiniowane związki, które w innym przypadku zostałyby objęte działem 28., mogą zostać z niego wyłączone, gdy przyjmują pewną postać lub jeśli poddano je pewnym obróbkom, które nie spowodowały zmiany ich składu chemicznego[*)].

Przykładami są:

(a)Produkty do celów leczniczych lub profilaktycznych, przygotowane w odmierzonych dawkach lub w opakowaniach do sprzedaży detalicznej (pozycja 3004).

(b)Produkty w rodzaju stosowanych jako luminofory (np. wolframian wapnia), poddane obróbce, której skutkiem jest ich luminescencja (pozycja 3206).

(c)Preparaty perfumeryjne, kosmetyczne lub toaletowe (np. ałun) w opakowaniach detalicznych (pozycje od 3303 do 3307).

(d)Produkty stosowane jako kleje lub spoiwa (np. krzemian sodu rozpuszczony w wodzie), w opakowaniach do sprzedaży detalicznej jako kleje lub spoiwa, których masa netto nie przekracza 1 kg (pozycja 3506).

(e)Produkty stosowane do celów fotograficznych (np. tiosiarczan sodu) przygotowane w odmierzonych dawkach lub w opakowaniach do sprzedaży detalicznej w postaci gotowej do zastosowania w fotografice (pozycja 3707).

(f)Środki owadobójcze itp. (np. tetraboran sodu), przygotowane zgodnie z opisem pozycji 3808.

(g)Produkty (np. kwas siarkowy) przedstawiane jako ładunki do gaśnic lub jako granaty gaśnicze (pozycja 3813).

(h)Pierwiastki chemiczne (np. krzem i selen) domieszkowane do stosowania w elektronice, w postaci krążków, płytek lub form podobnych (pozycja 3818).

(ij)Środki do usuwania atramentu w opakowaniach do sprzedaży detalicznej (pozycja 3824).

(k)Halogenki alkaliczne lub metali ziem alkalicznych (np. fluorek litu, fluorek wapnia, bromek potasu, bromojodek potasu itp.) w postaci elementów optycznych (pozycja 9001) lub kryształów hodowanych o masie nie mniejszej niż 2, 5 g każdy (pozycja 3824).

(E)Produkty, które potencjalnie można klasyfikować do dwóch

lub więcej pozycji działu 28.

Uwaga 1. do sekcji VI dotyczy problemów związanych z produktami, które można potencjalnie klasyfikować:

(a)Do pozycji 2844 lub 2845 i kilku innych pozycji działu 28.

(b)Do pozycji 2843, 2846 lub 2852 i kilku innych pozycji działu 28 (innych niż pozycja 2844 lub 2845).

Zdefiniowane chemicznie, złożone kwasy składające się z kwasu zawierającego niemetal w reszcie kwasowej (z poddziału II) i kwasu zawierającego metal w reszcie kwasowej (z poddziału IV) klasyfikuje się do pozycji 2811 (patrz uwaga 4 do działu 28. i Noty wyjaśniające do pozycji 2811).

Podwójne lub złożone sole nieorganiczne, niewymienione w innym miejscu, klasyfikuje się do pozycji 2842 (patrz uwaga 5 do działu 28. i Noty wyjaśniające do pozycji 2842).

__________


 


PODDZIAŁ I

PIERWIASTKI CHEMICZNE

 

UWAGI OGÓLNE

Pierwiastki chemiczne można podzielić na dwie kategorie: metale i niemetale. Ogólnie rzecz biorąc, poddział ten zawiera wszystkie niemetale przynajmniej w niektórych ich postaciach, podczas gdy liczne metale są klasyfikowane w innym miejscu - metale szlachetne (dział 71 i pozycja 2843), metale nieszlachetne (działy od 72. do 76. i od 78. do 81.), pierwiastki promieniotwórcze i izotopy (pozycja 2844) i izotopy trwałe (pozycja 2845).

Poniżej przedstawiono alfabetyczny spis znanych pierwiastków, ze wskazaniem ich klasyfikacji. Niektóre z nich, tak jak np. antymon wykazują zarówno cechy metali, jak i niemetali; w nomenklaturze zwrócono uwagę na ich klasyfikację.

Pierwiastek

Symbol

Liczba atomowa

Klasyfikacja

Aktyn.................

Ac

89

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Ameryk..............

Am

95

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Antymon............

Sb

51

Metal nieszlachetny (pozycja 8110).

Argon.................

Ar

18

Gaz szlachetny (pozycja 2804).

Arsen.................

As

33

Niemetal (pozycja 2804).

Astat..................

At

85

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Azot..................

N

7

Niemetal (pozycja 2804).

Bar.....................

Ba

56

Metal ziem alkalicznych (pozycja 2805).

Berkel................

Bk

97

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Beryl..................

Be

4

Metal nieszlachetny (pozycja 8112).

Bizmut...............

Bi

83

Metal nieszlachetny (pozycja 8106).

Bor.....................

B

5

Niemetal (pozycja 2804).

Brom..................

Br

35

Niemetal (pozycja 2801).

Cer.....................

Ce

58

Metal ziem rzadkich (pozycja 2805).

Cez…………….

Cs

55

Metal alkaliczny (pozycja 2805).

Chlor…….…….

Cl

17

Niemetal (pozycja 2801).

Chrom…….......

Cr

24

Metal nieszlachetny (pozycja 8112).

Cyna………….

Sn

50

Metal nieszlachetny (dział 80).

Cynk…….……

Zn

30

Metal nieszlachetny (dział 79).

Cyrkon………..

Zr

40

Metal nieszlachetny (pozycja 8109).

Dysproz……….

Dy

66

Metal ziem rzadkich (pozycja 2805).

Einstein….…….

Es

99

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Erb…………….

Er

68

Metal ziem rzadkich (pozycja 2805).

Europ………….

Eu

63

Metal ziem rzadkich (pozycja 2805).

Ferm…………..

Fm

100

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Fluor…….…….

F

9

Niemetal (pozycja 2801).

Fosfor……........

P

15

Niemetal (pozycja 2804).

Frans……..........

Fr

87

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Gadolin….…….

Gd

64

Metal ziem rzadkich (pozycja 2805).

Gal…………….

Ga

31

Metal nieszlachetny (pozycja 8112).

German………..

Ge

32

Metal nieszlachetny (pozycja 8112).

Glin……………

Al

13

Metal nieszlachetny (dział 76).

Hafn…………...

Hf

72

Metal nieszlachetny (pozycja 8112).

Hel…………….

He

2

Gaz szlachetny (pozycja 2804).

Holm………….

Ho

67

Metal ziem rzadkich (pozycja 2805).

Ind…………….

In

49

Metal nieszlachetny (pozycja 8112).

Iryd……………

Ir

77

Metal szlachetny (pozycja 7110).

Iterb…………...

Yb

70

Metal ziem rzadkich (pozycja 2805).

Itr……………...

Y

39

Klasyfikowany z metalami ziem rzadkich (pozycja 2805).

Jod.....................

I

53

Niemetal (pozycja 2801).

Kadm.................

Cd

48

Metal nieszlachetny (pozycja 8107).

Kaliforn.............

Cf

98

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Kiur...................

Cm

96

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Kobalt...............

Co

27

Metal nieszlachetny (pozycja 8105).

Krypton..............

Kr

36

Gaz szlachetny (pozycja 2804).

Krzem................

Si

14

Niemetal (pozycja 2804).

Ksenon..............

Xe

54

Gaz szlachetny (pozycja 2804).

Lantan................

La

57

Metal ziem rzadkich (pozycja 2805).

Lit......................

Li

3

Metal alkaliczny (pozycja 2805).

Lorens...............

Lr

103

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Lutet..................

Lu

71

Metal ziem rzadkich (pozycja 2805).

Magnez..............

Mg

12

Metal nieszlachetny (pozycja 8104).

Mangan..............

Mn

25

Metal nieszlachetny (pozycja 8111).

Mendelew..........

Md

101

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Miedź................

Cu

29

Metal nieszlachetny (dział 74).

Molibden...........

Mo

42

Metal nieszlachetny (pozycja 8102).

Neodym.............

Nd

60

Metal ziem rzadkich (pozycja 2805).

Neon..................

Ne

10

Gaz szlachetny (pozycja 2804).

Neptun...............

Np

93

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Nikiel.................

Ni

28

Metal nieszlachetny (dział 75).

Niob...................

Nb

41

Metal nieszlachetny (pozycja 8112).

Nobel.................

No

102

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Ołów..................

Pb

82

Metal nieszlachetny (dział 78).

Osm...................

Os

76

Metal szlachetny (pozycja 7110).

Pallad.................

Pd

46

Metal szlachetny (pozycja 7110).

Platyna..............

Pt

78

Metal szlachetny (pozycja 7110).

Pluton................

Pu

94

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Polon.................

Po

84

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Potas.................

K

19

Metal alkaliczny (pozycja 2805).

Prazeodym........

Pr

59

Metal ziem rzadkich (pozycja 2805).

Promet...............

Pm

61

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Protaktyn...........

Pa

91

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Rad....................

Ra

88

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Radon................

Rn

86

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Ren....................

Re

75

Metal nieszlachetny (pozycja 8112).

Rod....................

Rh

45

Metal szlachetny (pozycja 7110).

Rtęć...................

Hg

80

Metal (pozycja 2805).

Rubid.................

Rb

37

Metal alkaliczny (pozycja 2805).

Ruten.................

Ru

44

Metal szlachetny (pozycja 7110).

Samar................

Sm

62

Metal ziem rzadkich (pozycja 2805).

Selen..................

Se

34

Niemetal (pozycja 2804).

Siarka.................

S

16

Niemetal (pozycja 2802). (Ale patrz surowa siarka - pozycja 2503).

Skand.................

Sc

21

Klasyfikowany z metalami ziem rzadkich (pozycja 2805).

Sód ....................

Na

11

Metal alkaliczny (pozycja 2805).

Srebro ...............

Ag

47

Metal szlachetny (pozycja 7106).

Stront.................

Sr

38

Metal ziem alkalicznych (pozycja 2805).

Tal.....................

Tl

81

Metal nieszlachetny (pozycja 8112).

Tantal.................

Ta

73

Metal nieszlachetny (pozycja 8103).

Technet..............

Tc

43

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844)

Tellur.................

Te

52

Niemetal (pozycja 2804).

Terb...................

Tb

65

Metal ziem rzadkich (pozycja 2805).

Tlen....................

O

8

Niemetal (pozycja 2804).

Tor.....................

Th

90

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Tul.....................

Tm

69

Metal ziem rzadkich (pozycja 2805).

Tytan..................

Ti

22

Metal nieszlachetny (pozycja 8108).

Uran...................

U

92

Pierwiastek promieniotwórczy (pozycja 2844).

Wanad................

V

23

Metal nieszlachetny (pozycja 8112).

Wapń.................

Ca

20

Metal ziem alkalicznych (pozycja 2805).

Węgiel...............

C

6

Niemetal (pozycja 2803). (Ale pozycja 3801 dla grafitu sztucznego).

Wodór................

H

1

Niemetal (pozycja 2804).

Wolfram............

W

74

Metal nieszlachetny (pozycja 8101).

Złoto..................

Au

79

Metal szlachetny (pozycja 7108).

Żelazo................

Fe

26

Metal nieszlachetny (dział 72).


2801-Fluor, chlor, brom i jod.

2801 10-Chlor

2801 20-Jod

2801 30-Fluor; brom

Niniejsza pozycja obejmuje niemetale znane jako halogeny, z wyłączeniem astatu (pozycja 2844).

(A) FLUOR

Fluor jest gazem o bladym, zielonkawo-żółtym zabarwieniu, o ostrym zapachu; przy wdychaniu jest niebezpieczny bo podrażnia błony śluzowe; czynnik korozyjny. Przechowuje się go w stalowych butlach pod ciśnieniem; jest pierwiastkiem bardzo aktywnym, zapalającym materiały organicznie - w szczególności drewno, tłuszcze i tekstylia.

Fluor jest stosowany do otrzymywania niektórych fluorków oraz organicznych pochodnych fluoru.

(B) CHLOR

Chlor otrzymuje się zwykle metodą elektrolizy chlorków alkalicznych, w szczególności chlorku sodu.

Chlor jest gazem o zabarwieniu żółto-zielonkawym, duszący, powodującym korozję, o gęstości dwa i pół razy większej od gęstości powietrza, nieznacznie rozpuszczalnym w wodzie, łatwo ulegającym skropleniu. Zwykle przewozi się go w stalowych butlach, zbiornikach, cysternach kolejowych lub na barkach.

Chlor odbarwia i niszczy substancje organiczne. Stosuje się go do wybielania włókien roślinnych (lecz nie włókien pochodzenia zwierzęcego) i do otrzymywania ścieru drzewnego. Z powodu swoich własności dezynfekcyjnych i antyseptycznych służy również do sterylizowania (chlorowania) wody. Znajduje swoje zastosowanie w metalurgii złota, cyny i kadmu, a także do otrzymywania chloranów (I), chlorków metali i chlorku karbonylu oraz w syntezie organicznej (np. syntetycznych barwników, sztucznych wosków, chlorokauczuków).

(C) BROM

Brom otrzymuje się, działając chlorem na bromki alkaliczne zawarte w wodzie morskiej lub przez elektrolizę bromków.

Jest to bardzo gęsta (3,18 w 0°C), powodująca korozję, czerwonawa lub ciemnobrązowa ciecz, która nawet schłodzona wydziela duszące czerwone pary podrażniające oczy. Spala skórę, nadając jej żółtą barwę, i zapala substancje organiczne, takie jak trociny. Brom transportuje się w szklanych lub ceramicznych pojemnikach. Jest nieznacznie rozpuszczalny w wodzie. Niniejsza pozycja nie obejmuje roztworów bromu w kwasie octowym (pozycja 3824).

Brom służy do otrzymywania leków (np. środków uśmierzających), barwników (np. eozyn, pochodnych bromowych indyga), chemikaliów fotograficznych (bromku srebra), środków łzawiących (bromoacetonu), a także wykorzystywany jest w metalurgii itp.

(D) JOD

Jod otrzymuje się zarówno przez działanie ditlenkiem siarki lub kwaśnym siarczynem sodu na ługi macierzyste naturalnych azotanów sodu, jak również z alg morskich, przez suszenie, spopielanie i chemiczną obróbkę popiołu.

Jod jest ciałem stałym o dużej gęstości (gęstość 4,95 w 0°C), o zapachu przypominającym jednocześnie zapach chloru i bromu; niebezpieczny przy wdychaniu. Sublimuje w temperaturze pokojowej i zabarwia skrobię na niebiesko. Zanieczyszczony występuje w postaci ziarenek lub gruboziarnistego proszku. Po oczyszczeniu za pomocą sublimacji przyjmuje postać błyszczących, szarawych płatków lub kryształów o metalicznym połysku; w takim stanie pakowany jest w szkle.

Jod wykorzystuje się w medycynie, a także do wytwarzania chemikaliów fotograficznych (jodek srebra), barwników (np. erytrozyn), leków; wykorzystywany jest także jako katalizator w syntezie organicznej, jako reagent itp.

 


 


2802-Siarka, sublimowana lub strącona; siarka koloidalna.

(A) SIARKA SUBLIMOWANA LUB STRĄCONA

Siarka w obydwu kategoriach charakteryzuje się zwykle czystością około 99,5%.

Siarka sublimowana lub kwiat siarczany, otrzymywana jest w procesie wolnej destylacji surowej lub zanieczyszczonej siarki, po której następuje kondensacja do ciała stałego (lub sublimacja) pod postacią drobnych, bardzo lekkich cząsteczek. Główne zastosowanie znajduje w uprawie winorośli i produkcji wina, w przemyśle chemicznym lub w procesie wulkanizacji wysokiej jakości kauczuku.

Do niniejszej pozycji klasyfikuje się także „siarkę sublimowaną płukaną”, potraktowaną wodnym roztworem amoniaku w celu wyeliminowania ditlenku siarki; produkt ten stosuje się w medycynie.

Siarka strącona klasyfikowana do niniejszej pozycji jest zawsze produktem strącania z roztworu siarczków lub wielosiarczków metali alkalicznych lub metali ziem alkalicznych za pomocą kwasu solnego. Jest jeszcze drobniejsza i jaśniejsza (jasno żółta) od siarki sublimowanej; zapachem przypomina siarkowodór, zapach z czasem zanika. Stosowana jest prawie zawsze do celów leczniczych.

Siarki strąconej objętej niniejszą pozycją nomenklatury nie należy mylić z niektórymi gatunkami siarki „odzyskiwanej” (rozcieranej na proszek lub rozdrobnionej), opisywanymi jako „strącone”, ale klasyfikowanymi do pozycji 2503.

(B) SIARKA KOLOIDALNA

Siarka koloidalna jest otrzymywana w wyniku oddziaływania siarkowodoru na roztwór ditlenku siarki zawierający żelatynę. Inna metoda jej otrzymywania polega na działaniu kwasem nieorganicznym na tiosiarczan sodu lub na rozpylaniu katodowym. Siarka koloidalna jest białym proszkiem tworzącym z wodą emulsję; można ją jednak przechować w tej postaci tylko po dodaniu ochronnego koloidu (albuminy lub żelatyny), a i wówczas czas przechowywania jest ograniczony. Niniejsza pozycja nomenklatury obejmuje tak przygotowane roztwory koloidalne. Jak wszystkie zawiesiny koloidalne, zawiesina siarki ma dużą powierzchnię adsorpcyjną i może adsorbować barwniki; jest to także bardzo aktywny środek antyseptyczny stosowany w medycynie.

Pozycja nie obejmuje nieoczyszczonej siarki otrzymywanej w wyniku procesu Frascha i siarki oczyszczonej, nawet jeśli zwykle charakteryzuje się ona bardzo wysoką czystością (pozycja 2503).

 


 


2803-Węgiel (sadze oraz inne postacie węgla, gdzie indziej niewymienione ani niewłączone).

Węgiel jest niemetalem występującym w stanie stałym.

Niniejsza pozycja obejmuje poniżej przedstawione rodzaje węgla.

Sadze powstają w wyniku niepełnego spalania lub krakingu (za pomocą ogrzewania, za pomocą łuku elektrycznego lub za pomocą iskry elektrycznej) substancji organicznych bogatych w węgiel, takich jak:

(1)Gazy ziemne, takie jak metan, gazy antracenowe (tj. gazy nawęglane antracenem) i acetylen. Sadza acetylenowa, bardzo drobny i czysty produkt, jest otrzymywana w procesie nagłego rozpadu sprężonego acetylenu zainicjowanego iskrą elektryczną.

(2)Naftalen, żywice, oleje (sadze lampowe).

Sadze, w zależności od metody ich otrzymywania, przedstawia się także jako sadze tunelowe lub sadze piecowe.

Sadze mogą zawierać zanieczyszczenia oleiste.

Sadze wykorzystuje się jako pigment przy otrzymywaniu farb, farb drukarskich, past do butów itp., w produkcji kalki, a także jako środek wzmacniający w przemyśle gumowym.

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Naturalnego grafitu (pozycja 2504).

(b)Węgla naturalnego w postaci paliwa stałego (antracyt, węgiel kamienny i brunatny); koksu, paliwa aglomerowanego i węgla retortowego (dział 27).

(c)Niektórych czarnych pigmentów naturalnych objętych pozycją 3206 (np. czerń glinowa, czerń łupkowa, czerń krzemowa).

(d)Grafitu sztucznego, grafitu koloidalnego lub półkoloidalnego (np. pozycja 3801).

(e)Węgla aktywowanego i czerni kostnej (pozycja 3802).

(f)Węgla drzewnego (pozycja 4402).

(g)Węgla krystalicznego w postaci diamentów (pozycje 7102 i 7104).

 


 


2804-Wodór, gazy szlachetne i pozostałe niemetale.

2804 10-Wodór

-Gazy szlachetne:

2804 21- -Argon

2804 29- -Pozostałe

2804 30-Azot

2804 40-Tlen

2804 50-Bor; tellur

-Krzem:

2804 61- -Zawierający nie mniej niż 99,99% masy krzemu

2804 69- -Pozostały

2804 70-Fosfor

2804 80-Arsen

2804 90-Selen

(A) WODÓR

Wodór otrzymywany jest w procesie elektrolizy wody lub z gazu wodnego, z gazu koksowniczego lub z węglowodorów.

Jest to pierwiastek ogólnie uważany za niemetaliczny. Przechowuje się go pod ciśnieniem w grubościennych butlach stalowych.

Wykorzystywany jest do uwodornienia olejów (otrzymywania utwardzonych tłuszczów), do krakingu produktów naftowych, w syntezie amoniaku, do cięcia i spawania metali (spawarki tlenowodorowe) itp.

Niniejsza pozycja nie obejmuje deuteru (trwałego izotopu wodoru), który jest klasyfikowany do pozycji 2845 oraz trytu (promieniotwórczego izotopu wodoru), który klasyfikuje się do pozycji 2844.

(B) GAZY SZLACHETNE

Określenie „gazy szlachetne” (gazy obojętne) stosuje się do poniżej przedstawionych pierwiastków. Są one bardzo istotne z powodu wykazywanej bierności chemicznej i ich właściwości elektrycznych - w szczególności zdolności do emitowania promieniowania barwnego (wykorzystywanego np. w lampach fluoroscencyjnych) pod wpływem wyładowań wysokich napięć.

(1)Hel (gaz niepalny, stosowany np. do napełniania balonów).

(2)Neon (emituje różowo-pomarańczowo-żółte światło lub z domieszką par rtęci „światło dzienne”).

(3)Argon (bezbarwny i bezwonny gaz stosowany do uzyskiwania obojętnej atmosfery wewnątrz baniek szklanych żarówek).

(4)Krypton (takie samo zastosowanie jak argonu lub emituje bladofioletowe światło).

(5)Ksenon (emituje światło niebieskie).

Gazy szlachetne otrzymuje się metodą frakcjonowania ciekłego powietrza lub także (w przypadku helu) z niektórych gazów ziemnych. Przechowywane są pod ciśnieniem.

Radon jest obojętnym chemicznie promieniotwórczym gazem, objętym pozycją 2844, powstałym na skutek promieniotwórczego rozpadu radu.

(C) POZOSTAŁE NIEMETALE

Inne niemetale objęte niniejszą pozycją to:

(1)Azot

Azot jest gazem, który ani nie jest palny, ani nie podtrzymuje palenia, lecz tłumi ogień. Otrzymuje się go przez destylację frakcyjną ciekłego powietrza; dostarczany jest pod ciśnieniem w stalowych butlach.

Azot stosowany jest głównie do wytwarzania amoniaku oraz cyjanamidu wapnia, służy także do uzyskiwania obojętnej atmosfery wewnątrz baniek szklanych żarówek itp.

(2)Tlen

Jest to gaz podtrzymujący palenie, otrzymywany głównie przez destylację frakcyjną ciekłego powietrza.

Dostarczany jest pod ciśnieniem w stalowych butlach lub czasem jako ciecz w pojemnikach o podwójnych ściankach.

Sprężony tlen wykorzystywany jest w tlenowodorowych i acetylenowotlenowych lampach lutowniczych (spawanie gazowe) lub cięcia metali, takich jak żelazo. Swoje zastosowanie znajduje również w hutnictwie żelaza lub stali oraz w medycynie (inhalacje).

Niniejsza pozycja obejmuje również ozon, alotropową postać tlenu otrzymywaną w wyniku wyładowań elektrycznych lub iskry elektrycznej. Służy do sterylizacji wody (ozonowanie), do utleniania olejów schnących, do wybielania bawełny, jako środek antyseptyczny i w celach terapeutycznych.

(3)Bor

Bor jest ciałem stałym, koloru brązowego, występującym głównie w postaci proszku. Wykorzystuje się go w hutnictwie i przy wytwarzaniu regulatorów ciepła i termometrów o wysokiej czułości.

Z powodu swojej bardzo dużej zdolności do absorpcji wolnych neutronów, służy także w formie czystej lub w postaci stopu ze stalą do otrzymywania ruchomych prętów regulacyjnych w reaktorach atomowych.

(4)Tellur

Ciało stałe (gęstość 6,2), bezpostaciowe lub krystaliczne. Jest stosunkowo dobrym przewodnikiem ciepła i prądu elektrycznego i ma pewne własności metali. Jest wykorzystywany w niektórych stopach (np. stopy tellur-ołów), a także jako środek wulkanizacyjny.

(5)                         Krzem

Krzem jest otrzymywany prawie wyłącznie w łukowym piecu elektrycznym w wyniku termicznej redukcji krzemionki węglem. Słabo przewodzi ciepło i prąd elektryczny, jest twardszy od szkła i jest dostarczany w postaci proszku koloru kasztanowego lub, co zdarza się częściej, bezkształtnych bryłek. Krystalizuje w postaci szarych igieł z metalicznym połyskiem.

Krzem jest jednym z najważniejszych materiałów wykorzystywanych w przemyśle elektronicznym. Krzem w stanie bardzo czystym, otrzymany na przykład metodą wyciągania monokryształów, może występować w postaci nieobrobionej przez ciągnienie lub w postaci walców lub prętów; gdy jest domieszkowany borem, fosforem itp., stosowany jest do produkcji np. diod, tranzystorów i innych urządzeń półprzewodnikowych i ogniw słonecznych.

Krzem ma zastosowanie także w przemyśle hutniczym (np. stopy żelaza lub glinu) i w chemii do produkcji związków krzemu (np. tetrachlorku krzemu).

(6)Fosfor

Fosfor jest miękkim i elastycznym ciałem stałym, otrzymywanym w piecu elektrycznym przez obróbkę naturalnych fosforanów zmieszanych z piaskiem i węglem.

Znamy dwie główne odmiany fosforu:

(a)„Biały” fosfor, przezroczysty i żółtawy, trujący, niebezpieczny w użyciu, bardzo łatwopalny. Występuje w postaci sztabek zapakowanych w wypełnione wodą pojemniki z czarnego szkła, kamionki lub, co się zdarza najczęściej, z metalu; pojemniki te nie powinny być narażone na działanie mrozu.

(b)Czerwony fosfor znany jest jako odmiana „bezpostaciowa”, ale obecnie możliwa jest jego krystalizacja. Jest to nieprzezroczyste, nietoksyczne, niewykazujące fosforescencji ciało stałe, o większej gęstości i mniejszej aktywności niż fosfor biały. Czerwony fosfor służy do produkcji zapałek, wykorzystywany jest w pirotechnice lub jako katalizator (np. w chlorowaniu kwasów acyklicznych).

Niektóre leki zawierają fosfor (np. odtleniony fosforem tran z wątroby dorsza). Służy on także jako trucizna na szczury lub do otrzymywania kwasu fosforowego, fosforynów (podfosforynów), fosforku wapnia itp.

(7)Arsen

Arsen (arsen rafinowany) jest ciałem stałym otrzymywanym z naturalnych pirytów arsenowych.

Znamy dwie główne postacie arsenu:

(a)Arsen szary, tzw. „metaliczny” o lśniących, stalowoszarych kryształach, łamliwych, nierozpuszczalnych w wodzie;

(b)Arsen żółty, krystaliczny, raczej nietrwały.

Arsen służy do otrzymywania disiarczku arsenu, ładunków do nabojów łowieckich, brązów dzwonowych i wielu innych stopów (cyny, miedzi itp.).

(8)Selen

Selen, który raczej przypomina siarkę; występuje w kilku postaciach:

(a)Selen bezpostaciowy w postaci czerwonych płatków (kwiat selenowy).

(b)Selen szklisty - słaby przewodnik ciepła i prądu elektrycznego. Charakteryzuje się lśniącym czerwonawym lub brązowym przełomem.

(c)Selen krystaliczny w postaci szarych lub czerwonych kryształów. Stosunkowo dobry przewodnik ciepła i prądu elektrycznego, szczególnie wtedy, gdy jest wystawiony na działanie światła. Wykorzystywany jest do produkcji komórek fotoelektrycznych, a domieszkowany, do produkcji półprzewodników; w fotografice; w postaci sproszkowanej (czerwony selen) do wytwarzania kauczuku, specjalnych soczewek itp.

Pozycja nie obejmuje selenu w zawiesinie koloidalnej (stosowanego w medycynie) (dział 30).

W nomenklaturze antymon klasyfikuje się jako metal (pozycja 8110).

Niektóre z niemetali w tej grupie (na przykład krzem i selen) można domieszkować pierwiastkami takimi jak bor, fosfor itp. zwykle w proporcji jedna część na milion, mając na celu ich zastosowanie w elektronice. Do niniejszej pozycji klasyfikuje się je pod warunkiem, że występują w postaci nieobrobionej jako ciągnione, lub w postaci walców lub prętów. Gdy są w postaci krążków, płytek lub w podobnych postaciach, klasyfikuje się je do pozycji 3818.

 


 


2805-Metale alkaliczne lub metale ziem alkalicznych; metale ziem rzadkich, skand i itr, nawet ich mieszaniny lub stopy; rtęć.

-Metale alkaliczne lub metale ziem alkalicznych:

2805 11- -Sód

2805 12- -Wapń

2805 19- -Pozostałe

2805 30-Metale ziem rzadkich, skand i itr, nawet ich mieszaniny lub stopy

2805 40-Rtęć

(A) METALE ALKALICZNE

Pięć metali alkalicznych to metale miękkie i raczej lekkie. Rozkładają zimną wodę; tworzą wodorotlenki nawet z wilgocią z powietrza.

(1)Lit.

Najlżejszy (gęstość 0,54) i najtwardszy z grupy. Przechowuje się go w oleju mineralnym lub w gazach szlachetnych.

Lit poprawia jakość metali, wchodzi w skład różnych stopów (np. stopy łożyskowe). Z powodu ogromnej łatwości wchodzenia w reakcje z innymi pierwiastkami, jest wykorzystywany m.in. do otrzymywanie innych metali w stanie czystym.

(2)Sód.

Ciało stałe (gęstość 0,97), o metalicznym połysku, łatwo matowieje po przecięciu. Przechowuje się go w oleju mineralnym lub w hermetycznych spawanych puszkach.

Otrzymywany jest przez elektrolizę stopionego chlorku sodu lub wodorotlenku sodu.

Wykorzystywany jest do produkcji nadtlenku sodu („ditlenku”), cyjanku sodu, amidku sodu itp., do produkcji indyga, wytwarzania materiałów wybuchowym (lonty chemiczne, zapalniki), w polimeryzacji butadienu, do otrzymywania stopów łożyskowych lub w hutnictwie tytanu lub cyrkonu.

Niniejsza pozycja nie obejmuje amalgamatu sodu (pozycja 2853).

(3)Potas.

Metal srebrzystobiały (gęstość 0,85), który można ciąć zwykłym nożem. Przechowuje się go w zatopionych ampułkach lub w oleju mineralnym.

Służy do produkcji niektórych fotokomórek i stopów łożyskowych.

(4)Rubid.

Metal srebrzystobiały (gęstość 1,5), bardziej topliwy niż sód. Przechowuje się go w zatopionych ampułkach lub w oleju mineralnym.

Podobnie jak sód wykorzystywany jest w stopach łożyskowych.

(5)Cez.

Metal srebrzysto-biały lub żółtawy (gęstość 1,9), który zapala się przy kontakcie z powietrzem; ma największą zdolność utleniania; przechowuje się go w zatopionych ampułkach lub w oleju mineralnym.

Niniejsza pozycja nie obejmuje fransu, promieniotwórczego metalu alkalicznego (pozycja 2844).

(B) METALE ZIEM ALKALICZNYCH

Trzy metale ziem alkalicznych to metale kowalne. Dość łatwo rozkładają zimną wodę, reagują nawet z wilgocią z powietrza.

(1)Wapń.

Otrzymywany przez aluminotermiczną redukcję tlenku wapnia lub przez elektrolizę stopionego chlorku wapnia. Jest to biały metal (gęstość 1,57), stosowany do oczyszczania argonu, rafinowania miedzi lub stali, otrzymywania cyrkonu, wodorku wapnia (hydrolitu), stopów łożyskowych.

(2)Stront.

Biały lub bladożółty, ciągliwy metal (gęstość 2,5).

(3)Bar.

Biały metal (gęstość 4,2), wykorzystywany w niektórych stopach łożyskowych i do przygotowywania pochłaniaczy gazów (getterów) w elektronowych lampach próżniowych (pozycja 3824).

Niniejsza pozycja nie obejmuje radu, pierwiastka promieniotwórczego (pozycja 2844), magnezu (pozycja 8104) lub berylu (pozycja 8112); wszystkie one przypominają pod niektórymi względami metale ziem alkalicznych.

(C) METALE ZIEM RZADKICH; SKAND I ITR, NAWET

ICH MIESZANINY LUB STOPY

Metale ziem rzadkich (termin „ziemie rzadkie” dotyczy ich tlenków) lub lantanowce to metale układu okresowego o liczbie atomowej[(*)] od 57 do 71. Są to:

Grupa ceru

Grupa terbu

Grupa erbu

57

Lantan

63

Europ

66

Dysproz

58

Cer

64

Gadolin

67

Holm

59

Prazeodym

65

Terb

68

Erb

60

Neodym

 

 

69

Tul

62

Samar

 

 

70

Iterb

 

 

 

 

71

Lutet

Promet (pierwiastek 61), który jest promieniotwórczy, jest klasyfikowany do pozycji 2844.

Metale ziem rzadkich są zwykle szarawe lub żółtawe, są także ciągliwe i kowalne.

Cer, najważniejszy z grupy, otrzymuje się z monacytu (fosforanu ziem rzadkich) lub tortytu (krzemianu ziem rzadkich) po usunięciu toru. Cer otrzymuje się przez metalotermiczną redukcję halogenków, przy zastosowaniu wapnia lub litu jako reduktora lub przez elektrolizę stopionego chlorku. Jest to szary, ciągliwy metal, trochę twardszy od ołowiu, a przy pocieraniu go o szorstkie powierzchnie powstają iskry.

Lantan, który istnieje w stanie zanieczyszczonym w solach cerowych, służy do wytwarzania niebieskiego szkła.

Niniejsza pozycja obejmuje również skand i itr, które wykazują duże podobieństwo do metali ziem rzadkich - ponadto skand przypomina metale grupy żelazowców. Te dwa metale są ekstrahowane z rudy tortwejtytu, krzemianu skandu zawierającego itr i inne pierwiastki.

Pierwiastki te są objęte niniejszą klasyfikacją, nawet zmieszane ze sobą lub czy tworzące wspólne stopy. Na przykład pozycja ta obejmuje „miszmetal”, będący stopem zawierającym od 45 do 55 % ceru, od 22 do 27 % lantanu, inne lantanowce, itr i różne zanieczyszczenia (do 5% żelaza, ślady krzemu, wapnia i glinu). „Miszmetal” wykorzystywany jest głównie w hutnictwie i do produkcji kamieni do zapalniczek. Jeżeli stop zawiera więcej niż 5 % żelaza lub magnez lub inne metale, objęty jest inną pozycją (np. jeśli wykazuje cechy charakterystyczne stopu piroforycznego, pozycja 3606).

Niniejsza pozycja nie obejmuje soli i związków metali ziem rzadkich, itru i skandu (pozycja 2846).

(D) RTĘĆ

Rtęć (żywe srebro) jest jedynym metalem, który w temperaturze pokojowej występuje jako ciecz.

Rtęć otrzymuje się przez prażenie naturalnego siarczku rtęci (cynobru) i oddziela się ją od innych metali zawartych w tej rudzie (ołowiu, cynku, cyny, bizmutu) przez filtrację, destylację próżniową i obróbkę rozcieńczonym kwasem azotowym.

Rtęć jest błyszczącą cieczą o srebrzystym kolorze, ciężką (gęstość 13,59), toksyczną i reagującą z metalami szlachetnymi. W temperaturze pokojowej czysta rtęć nie ulega działaniu powietrza, ale zanieczyszczony metal pokrywa się warstwą brązowawego tlenku rtęci. Rtęć przechowuje się w specjalnych żelaznych pojemnikach („kolbach”).

Rtęć służy do produkcji amalgamatów objętych pozycją 2843 lub 2853. Wykorzystuje się ją w hutnictwie złota i srebra, do złocenia i srebrzenia oraz do otrzymywania chloru, wodorotlenku sodu, soli rtęci, cynobru lub fulminianów. Rtęć znajduje swoje zastosowanie również do produkcji próżniowych lamp rtęciowych oraz różnych przyrządów fizycznych, w medycynie itp.

__________


 


PODDZIAŁ II

KWASY NIEORGANICZNE I NIEORGANICZNE TLENOWE ZWIĄZKI NIEMETALI

UWAGI OGÓLNE

Kwasy zawierają wodór, który może być całkowicie lub częściowo zastąpiony metalami (lub jonami o analogicznych właściwościach, np. jonem amonowym (NH4+)); w wyniku takich reakcji powstają sole. Kwasy reagują z zasadami tworząc sole, i z alkoholami tworząc estry. W stanie ciekłym lub w roztworach są elektrolitami, wytwarzającymi na katodzie wodór. Kiedy jedna lub więcej cząsteczek wody zostanie wydzielona z zawierających tlen kwasów, otrzymuje się bezwodniki. Większość tlenków niemetali to bezwodniki.

Niniejszy poddział obejmuje nieorganiczne tlenowe związki niemetali (bezwodniki i pozostałe), a także kwasy nieorganiczne, których rodnik anodowy jest niemetalem.

Jednakże niniejszy poddział nie obejmuje bezwodników i kwasów utworzonych odpowiednio z tlenków metali lub wodorotlenków, są one bowiem generalnie objęte poddziałem IV (np. tlenki metali, wodorotlenki i nadtlenki, takie jak kwasy lub bezwodniki chromu, molibdenu, wolframu i wanadu). W niektórych przypadkach objęte są jednak innymi pozycjami, np. pozycją 2843 (związki metali szlachetnych), pozycją 2844 lub 2845 (związki pierwiastków promieniotwórczych i izotopy) lub pozycją 2846 (związki metali ziem rzadkich, skandu lub itru).

Związki tlenowe wodoru także są wyłączone i należy je klasyfikować do pozycji 2201 (woda), pozycji 2845 (ciężka woda), pozycji 2847 (nadtlenek wodoru) lub pozycji 2853 (woda destylowana lub woda do pomiarów przewodnictwa oraz woda o podobnej czystości).

2806-Chlorowodór (kwas chlorowodorowy); kwas chlorosulfonowy.

2806 10-Chlorowodór (kwas chlorowodorowy)

2806 20-Kwas chlorosulfonowy

(A) CHLOROWODÓR (KWAS CHLOROWODOROWY)

Chlorowodór (HCl) jest bezbarwnym, dymiącym gazem o duszącym zapachu, otrzymywanym przez działanie wodoru (lub wody i koksu) na chlor, lub przez działanie kwasu siarkowego na chlorek sodu.

Pod ciśnieniem można go łatwo skroplić, łatwo też rozpuszcza się w wodzie. Jest przechowywany w postaci ciekłej pod ciśnieniem w stalowych butlach. Jest również przechowywany w postaci stężonych (zwykle od 28 do 38 %) roztworów wodnych (kwas chlorowodorowy, kwas solny) w naczyniach szklanych, ceramicznych porowatych lub w cysternach kolejowych i samochodowych z powłoką gumową. Te roztwory, o gryzącym zapachu, jeśli zawierają zanieczyszczenia (chlorek żelaza, arsen, ditlenek siarki, kwas siarkowy) są żółtawe, natomiast wolne od zanieczyszczeń są bezbarwne. W wilgotnym powietrzu stężone roztwory wydzielają białe dymy.

Kwas chlorowodorowy ma wiele zastosowań, np.: do trawienia żelaza, cynku lub innych metali, otrzymywania żelatyny z kości, oczyszczania czerni kostnej, wytwarzania chlorków metali itp. Chlorowodór jako gaz często wykorzystywany jest w syntezie organicznej (np. otrzymywanie chloroprenu, chlorku winylu, sztucznej kamfory, chlorowodorokauczuku).

(B) KWAS CHLOROSULFONOWY (CHLOREK SULFURYLU)

Chlorek sulfurylu, w handlu występujący jako kwas chlorosulfonowy (chlorodryna siarkowa), o wzorze chemicznym ClSO2OH, powstaje na skutek połączenia na sucho chlorowodoru z tritlenkiem siarki lub oleum.

Jest to bezbarwna lub brązowawa ciecz o drażniącym zapachu; w wilgotnej atmosferze dymi; rozkłada się przy zetknięciu z wodą lub przy podgrzewaniu; silny czynnik korozyjny.

Wykorzystywany jest w syntezie organicznej (do produkcji sacharyny, tioindyga, roztworów koloidalnych indyga itp.).

Niniejsza pozycja nie obejmuje kwasów chlorowego (I) (podchlorawego), chlorowego (V) i chlorowego (VII) (nadchlorowego) (pozycja 2811). Pozycja ta nie obejmuje także dichloroditlenku siarki (chlorku sulfurylu) (pozycja 2812), który czasami jest błędnie nazywany „kwasem chlorosulfonowym”.

 


 


2807-Kwas siarkowy; oleum.

(A) KWAS SIARKOWY (VI)

Kwas siarkowy (H2SO4) otrzymuje się głównie przez przepuszczanie tlenu i ditlenku siarki nad katalizatorem (platyną, tlenkiem żelaza, pentatlenkiem wanadu itp.) Od zanieczyszczeń (związków azotu, związków arsenowych lub selenożelazowych, siarczanu ołowiu) uwalnia się go, działając siarkowodorem lub siarczkiem amonu.

Jest silnym środkiem powodującym korozję. Występuje jako gęsta, oleista ciecz, bezbarwna (jeśli nie zawiera zanieczyszczeń) lub żółta albo brązowa (w innych przypadkach). Przy kontakcie z wodą gwałtownie reaguje, niszczy skórę i większość substancji pochodzenia organicznego, zwęglając je.

Handlowy kwas siarkowy zawiera pomiędzy 77 % a 100 % H2SO4. Dostarcza się go w szklanych gąsiorach, stalowych beczkach, cysternach samochodowych lub kolejowych lub drogą morską tankowcami.

Kwas ten jest wykorzystywany w wielu dziedzinach przemysłu: w szczególności do produkcji nawozów sztucznych, materiałów wybuchowych i pigmentów nieorganicznych, a także m.in. w przemyśle naftowym i w przemyśle stalowym.

(B) OLEUM

Oleum (dymiący kwas siarkowy) to kwas siarkowy zawierający nadmiar (do 80%) tritlenku siarki. Występuje jako ciecz lub ciało stałe, o bardzo nasyconej barwie brązowej. Bardzo gwałtownie reaguje z woda, niszczy skórę i ubranie, wydziela niebezpieczne dymy (w szczególności wolny tritlenek siarki). Oleum dostarcza się w szkle, porowatej ceramice lub w pojemnikach z blachy stalowej.

Oleum jest w znacznym stopniu stosowane w reakcjach sulfonowania w chemii organicznej (produkcja kwasu naftalenosulfonowego, hydroksyantrachinonu, tioindyga, pochodnych alizarynowych itp.).

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Kwasu chlorosulfonowego („chlorohydryny siarkowej”) i kwasu amidosulfonowego (odpowiednio pozycje 2806 i 2808).

(b)Tritlenku siarki, siarkowodoru, kwasów nadsiarkowych, kwasu amidosulfonowego i nieorganicznych kwasów tionowych (kwasów wielotionowych) (pozycja 2811).

(c)Chlorków tionylu lub sulfurylu (pozycja 2812).

 


 


2808-Kwas azotowy; mieszaniny nitrujące.

(A) KWAS AZOTOWY (V)

Kwas azotowy (HNO3) otrzymuje się głównie przez utlenianie amoniaku w obecności katalizatora (platyny, żelaza, chromu, tlenków bizmutu lub manganu itp.). Alternatywną metodą jest bezpośrednie połączenie azotu i tlenu w piecu (elektrycznym) łukowym i utlenianie powstałego tlenku azotu. Powstaje także jako wynik reakcji kwasu siarkowego (samego lub połączonego z disiarczanem (VI) (pirosiarczanem) sodu) z naturalnym azotanem sodu; zanieczyszczenia (kwasy siarkowy lub chlorowodorowy, dymy azotu) usuwa się metodą destylacji i gorącym powietrzem.

Kwas azotowy jest bezbarwną lub żółtawą, trującą cieczą. W postaci stężonej (dymiący kwas azotowy) wydziela żółtawe azotowe dymy. Niszczy skórę i substancje pochodzenia organicznego; jest silnym związkiem utleniającym. Dostarcza się go w gąsiorach szklanych lub z porowatej ceramiki lub w pojemnikach aluminiowych.

Kwas azotowy używa się do produkcji azotanów (srebra, rtęci, ołowiu, miedzi itp.), barwników organicznych, materiałów wybuchowych (nitrogliceryny, bawełny strzelniczej, trinitrotoluenu, kwasu pikrynowego, piorunianu rtęci itp.), trawienia metali (szczególnie trawienia odlewów żelaza); grawerowania miedzi; oczyszczania złota lub srebra.

(B) MIESZANINY NITRUJĄCE

Mieszaniny nitrujące są mieszaninami w określonych proporcjach (np. w równych częściach) stężonego kwasu azotowego i stężonego kwasu siarkowego. Są to lepkie ciecze powodujące silną korozję, zazwyczaj dostarczane w beczkach z blachy stalowej.

Wykorzystuje się je w szczególności do nitrowania związków organicznych w przemyśle sztucznych barwników oraz do produkcji nitrocelulozy i materiałów wybuchowych.

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Kwasu aminosulfonowego (kwasu amidosulfonowego) (pozycja 2811) (którego nie należy mylić z powyżej wymienionymi mieszaninami nitrującymi).

(b)Azydków wodoru, kwasu azotowego (III) i różnych tlenków azotu (pozycja 2811).

 


 


2809-Pentatlenek difosforu; kwas fosforowy; kwasy polifosforowe, nawet niezdefiniowane chemicznie.

2809 10-Pentatlenek difosforu

2809 20-Kwas fosforowy i kwasy polifosforowe

Niniejsza pozycja obejmuje pentatlenek difosforu, kwas fosforowy (kwas ortofosforowy lub zwykły kwas fosforowy), kwas pirofosforowy (difosforowy), metafosforowy i inne kwasy polifosforowe.

(A) PENTATLENEK DIFOSFORU

Pentatlenek difosforu (tlenek fosforu (V), pentatlenek fosforu, bezwodnik fosforowy) (P2O5) otrzymuje się przez spalanie w suchym powietrzu fosforu otrzymanego z naturalnych fosforanów. Jest to biały proszek, bardzo silnie powodujący korozję, silnie absorbujący wodę; przewozi się go w hermetycznie zamkniętych opakowaniach. Służy do suszenia gazów i do syntezy organicznej.

Pentatlenek difosforu występuje w postaci krystalicznej, bezpostaciowej lub szklistej. Te trzy odmiany wymieszane razem dają „śnieg fosforowy”, klasyfikowany do niniejszej pozycji.

(B) KWAS FOSFOROWY (V)

Kwas fosforowy (kwas ortofosforowy lub zwykły kwas fosforowy) (H3PO4) otrzymywany jest w reakcji kwasu siarkowego z naturalnym fosforanem triwapnia. Tak otrzymany kwas handlowy zawiera następujące zanieczyszczenia: pentatlenek difosforu, diwodoroortofosforan wapnia, tritlenek siarki, kwas siarkowy, kwas fluorokrzemowy itp. Czysty kwas fosforowy otrzymuje się przez kontrolowane uwadnianie pentatlenku difosforu.

Kwas fosforowy może występować w postaci rozpływających się pod wpływem wilgoci z powietrza słupkowatych kryształów, trudno go jednak zachować w stanie stałym, zwykle mamy do czynienia z roztworami wodnymi (np. 65 %, 90 %). Roztwory stężone, które w temperaturze pokojowej występują jako przesycone, czasami nazywa się „kwasem fosforowym syropowatym”.

Kwas fosforowy służy do produkcji stężonego (potrójnego) superfosfatu; używany jest także w przemyśle włókienniczym i jako środek do wytrawiania (usuwania rdzy).

Kwas fosforowy przez kondensację w wysokiej temperaturze daje początek kilku kwasom polimerycznym: pirofosforowemu (difosforowemu), metafosforowemu i innym kwasom polifosforowym.

(C) KWASY POLIFOSFOROWE

(I)Kwasy charakteryzujące się przemiennym występowaniem atomów P-O-P klasyfikuje się do niniejszej pozycji.

Formalnie można je uzyskać jako wynik kondensacji dwóch lub więcej cząsteczek kwasu ortofosforowego połączonej z eliminacją cząsteczek wody. W ten sposób można utworzyć serię kwasów liniowych o ogólnym wzorze Hn+2PnO3n+1, gdzie n jest równe 2 lub więcej i serię kwasów cyklicznych o ogólnym wzorze (HPO3)n, gdzie n wynosi 3 lub więcej.

(1)Kwas pirofosforowy (difosforowy, H4P2O7) powstaje przez kontrolowane ogrzewanie kwasu ortofosforowego. Jest nietrwały w wilgotnym powietrzu i z łatwością przechodzi ponownie w ortokwas.

(2)             Kwasy metafosforowe są to kwasy cykliczne, których przykładem może być kwas cyklo-triosforowy (HPO3)3 i cyklo-tetrafosforowy (HPO3)4, które występują jako drugorzędne składniki mieszanych kwasów polifosforowych zawierających więcej niż 86% P2O5. Lodowaty kwas polifosforowy (handlowy kwas metafosforowy) jest chemicznie niezdefiniowaną mieszaniną kwasów polifosforowych (głównie liniowych), która również może zawierać ich sole sodu. Takie mieszaniny, które klasyfikowane są do tej pozycji, występują w postaci mas szklistych, ulatniających się po ogrzaniu do temperatury czerwonego żaru i nie podlegają krystalizacji.

Są bardzo dobrymi absorbentami wody i używa się je do osuszania gazów.

(3)Pozostałe kwasy polifosforowe typu P-O-P, to zwykle mieszaniny, w handlu istniejące pod nazwą kwasów „polifosforowych” lub „superfosforowych”, które zawierają wyższą liczbę takich szeregów, jak kwas trifosforowy (H5P3O10) i tetrafosforowy (H6P4O13). Mieszaniny te są również klasyfikowane do niniejszej pozycji.

(II)Inne kwasy polifosforowe.

Niniejsza część obejmuje m.in. kwas fosforowy (IV) (podfosforowy) (kwas difosforowy (IV)) (H4P2O6). Związek ten występuje w postaci krystalicznego dihydratu (dwuwodzianu), który trzeba przechowywać w suchym miejscu. Jest bardziej trwały w słabych roztworach.

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Pozostałych kwasów fosforowych i bezwodników (kwasu fosfoniowego i jego bezwodników, kwasu fosfonowego) (pozycja 2811).

(b)Fosforków wodoru (pozycja 2853).

 


 


2810-Tlenki boru; kwasy borowe.

(A) TLENKI BORU

Tritlenek diboru (półtoratlenek boru) (B2O3) występuje w postaci przezroczystych, szklistych mas, kryształów lub białych płatków.

Stosowano go do wytwarzania syntetycznych kamieni szlachetnych lub półszlachetnych (korundu, szafiru itp.) działając na lotne fluorki metali.

Niniejsza pozycja obejmuje również wszystkie pozostałe tlenki boru.

(B) KWASY BOROWE

Kwas borowy (kwas ortoborowy) (H3BO3) otrzymuje się albo przez rozkład naturalnych boranów za pomocą kwasów lub przez fizykochemiczną obróbkę zanieczyszczonego kwasu borowego.

Występuje w postaci proszku lub małych łusek, błyszczących płatków lub zeszklonych bryłek o przezroczystych krawędziach, barwy popiołu lub niebieskawej (kwas w postaci kryształów). Jest bezwonny i tłusty w dotyku.

Swoje zastosowanie znajduje: jako środek antyseptyczny (woda borowa), przy wytwarzaniu szkieł borokrzemowych (o małym współczynniku rozszerzalności cieplnej), związków dających się zeszklić, zieleni Guigneta (uwodnionego tlenku chromu), sztucznych boranów (boraksu), hydroksy- i aminoantrachinonu oraz jako środek impregnacyjny do knotów świec, a także jako środek ognioodporny do tkanin.

Surowy, naturalny kwas borowy objęty jest pozycją 2528, gdy zawiera nie więcej niż 85 % H3BO3 w przeliczeniu na suchą masę; gdy zawartość H3BO3 przekracza 85 %, kwas jest klasyfikowany do niniejszej pozycji. Pozycja ta obejmuje również kwas metaborowy (HBO2)n

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Kwasu tetrafluoroborowego (kwasu fluoroborowego) (pozycja 2811).

(b)Kwasu glicerynoborowego (pozycja 2920).

 


 


PODDZIAŁ III

ZWIĄZKI FLUOROWCÓW LUB SIARKI Z NIEMETALAMI

UWAGI OGÓLNE

Niniejszy poddział obejmuje produkty, które jakkolwiek posiadają nazwy (chlorki, siarczki itp.) podobne do nazw soli metali kwasów beztlenowych klasyfikowanych w poddziale V, są w rzeczywistości związkami niemetali, takimi jak:

(1)Fluorowiec z niemetalem innym niż tlen lub wodór (związki fluorowców).

(2)Te same związki co w punkcie (1) powyżej, połączone z tlenem (związki tlenohalogenkowe).

lub (3)Siarka z niemetalem innym niż tlen lub wodór (związki siarki).

Tlenosiarczki niemetali (siarka + tlen + niemetal) nie są objęte niniejszym poddziałem, objęte są pozycją 2853.

Halogenki, tlenohalogenki i siarczki metali (patrz uwaga ogólna do poddziału I) lub jon amonowy (NH4+) objęte są poddziałem V, z wyjątkiem związków metali szlachetnych (pozycja 2843) i związków klasyfikowanych do pozycji 2844, 2845, 2846 lub 2852.

2812-Halogenki i tlenohalogenki niemetali.

-Chlorki i tlenochlorki:

2812 11- -Chlorek karbonylu (fosgen)

2812 12- - Tlenochlorek fosforu

2812 13- -Trichlorek fosforu

2812 14- -Pentachlorek fosforu

2812 15- -Monochlorek siarki

2812 16- -Dichlorek siarki

2812 17- -Chlorek tionylu

2812 19- -Pozostałe

2812 90-Pozostałe

(A) CHLORKI NIEMETALI

Poniżej przedstawiono najważniejsze z grupy związków podwójnych:

(1)Chlorki jodu.

(a)Chlorek jodu (I) (ICl) powstający na skutek bezpośredniego działania chloru na jod. Ciemnobrązowa ciecz powyżej 27°C; poniżej tej temperatury występuje w postaci czerwonawych kryształów. Gęstość wynosi około 3. Ulega rozkładowi przy zetknięciu z wodą, mocno pali skórę. Stosowany w syntezie organicznej jako czynnik jodujący.

(b)Trichlorek jodu (chlorek jodu (III)) (ICl3) powstaje w ten sam sposób jak monochlorek lub z kwasu jodowodorowego. Żółte igły rozpuszczalne w wodzie. Gęstość wynosi około 3. Stosowany do tych samych celów co monochlorek oraz w medycynie.

(2)Chlorki siarki.

(a)Monochlorek siarki (S2Cl2) (alternatywną nazwą jest „dichlorek disiarki”, nazwa wynika z jego wzoru strukturalnego Cl-S-S-Cl). Otrzymywany w wyniku działania chloru na siarkę. Jest to handlowy chlorek siarki; ciecz o barwie żółtej lub czerwonawej, wydzielająca duszące dymy przy zetknięciu z powietrzem; w wodzie ulega rozkładowi. Gęstość około 1,7. Jest rozpuszczalnikiem dla siarki, stosowany do wulkanizacji na zimno kauczuku albo gutaperki.

(b)Dichlorek siarki (SCl2). Otrzymywany z monochlorku. Jest to czerwonawo-brązowa ciecz, także ulegająca rozkładowi w wodzie; raczej nietrwała; o gęstości około 1,6. Zastosowanie: wulkanizacja kauczuku na zimno, środek chlorujący przy produkcji syntetycznych barwników (w szczególności tioindyga).

(3)Chlorki fosforu.

(a)Trichlorek fosforu (PCl3). Otrzymywany w wyniku bezpośredniego działania chloru na fosfor. Jest to bezbarwna ciecz o gęstości około1,6; czynnik korodujący, o drażniącym zapachu, wywołuje łzawienie. Dymi w wilgotnym powietrzu; przy zetknięciu z wodą ulega rozkładowi. Stosowany głównie jako czynnik chlorujący w syntezie organicznej (np. przy otrzymywaniu chlorków kwasowych, barwników itp.); stosowany jest również w produkcji ceramiki do uzyskiwania efektów lustrzanych.

(b)Pentachlorek fosforu (PCl5). Otrzymywany z trichlorku w postaci białych lub żółtawych kryształów. O gęstości około 3,6. Podobnie jak trichlorek dymi w wilgotnym powietrzu; w wodzie ulega rozkładowi i wywołuje łzawienie. Stosowany w chemii organicznej jako środek chlorujący lub katalizator (np. do uzyskiwania chlorku izatyny).

Chlorek fosfoniowy (PH4Cl) nie jest objęty niniejszą pozycja (pozycja 2853).

(4)Chlorki arsenu.

Trichlorek arsenu (AsCl3). Otrzymywany przez działanie chloru na arsen lub kwasu chlorowodorowego na tritlenek arsenu. Jest to bezbarwna ciecz o tłustym wyglądzie. Dymi w wilgotnym powietrzu, bardzo trująca.

(5)Chlorki krzemu.

Tetrachlorek krzemu (SiCl4). Otrzymywany w wyniku działania gazowego chloru na mieszaninę krzemionki i węgla lub na krzem, brąz krzemowy lub żelazokrzem. Bezbarwna ciecz o gęstości ok. 1,5. W obecności wilgoci z powietrza atmosferycznego wydziela białe duszące opary [chlorowodór (HCl)]. Rozpada się w wodzie, tworząc galaretowatą krzemionkę i wydzielając opary HCl (chlorowodoru). Jest stosowany do przygotowywania krzemionki i bardzo czystej postaci krzemu oraz zasłon dymnych.

Produkty podstawienia krzemków wodoru, takie jak np. trichlorosilan (SiHCl3) nie są objęte niniejszą pozycją (pozycja 2853).

Pozycja nie obejmuje tetrachlorku węgla (tetrachlorometanu) (CCl4), heksachlorku węgla (heksachloroetanu) (C2Cl6), heksachlorobenzenu (ISO) (C6Cl6), oktachloronaftalenu (C10Cl8) i innych podobnych chlorków węgla; są one chlorowymi pochodnymi węglowodorów (pozycja 2903).

(B) TLENOCHLORKI NIEMETALI

Spośród trójskładnikowych związków, objętych niniejszą pozycją, można wymienić między innymi:

(1)Tlenochlorki siarki.

(a)Chlorek tionylu (tlenodichlorek siarki, chlorek sulfinylu) (SOCl2). Otrzymywany przez utlenienie dichlorku siarki jak również tritlenku siarki lub chlorku sulfurylu. Bezbarwna ciecz o gęstości około 1,7. Wydziela duszące opary, rozkłada się w wodzie. Stosowany do produkcji chlorków organicznych.

(b)Ditlenodichlorek siarki (chlorek sulfonylu, chlorek sulfurylu) ( „kwas dichlorosulfonowy”) (SO2Cl2). Otrzymywany w wyniku działania chloru na ditlenek siarki pod wpływem światła lub w obecności katalizatora (kamfora lub węgiel aktywowany). Bezbarwna ciecz, o gęstości około 1,7. Dymiąca w obecności powietrza, rozkładająca się w wodzie, powodująca korozję. Stosowany jako środek chlorujący i sulfonujący w syntezie organicznej np. do produkcji chlorków kwasowych.

Niniejsza pozycja nie obejmuje kwasu chlorosulfonowego („chlorohydryny sulfurylu”) (CISO2.OH) (pozycja 2806).

(2)Tlenodichlorek selenu.

Tlenodichlorek selenu, zwany ogólnie „chlorkiem selenylu” (SeOCl2), ma właściwości podobne do chlorku tionylu. Otrzymywany jest przez działanie tetrachlorkiem selenu na ditlenek selenu. Powyżej 10°C jest to żółta, dymiąca w powietrzu ciecz; poniżej tej temperatury ma on postać bezbarwnych kryształów o gęstości około 2,4. Jest substancją rozkładającą się w wodzie. Stosowany w syntezie organicznej lub do usuwania osadu węglowego z cylindrów w silnikach spalinowych wewnętrznego spalania.

(3)Chlorek nitrozylu (tlenochlorek azotu) (NOCl).

Jest toksycznym, żółto-pomarańczowym gazem, o duszącym zapachu, stosowanym jako środek utleniający.

(4)Tlenochlorek fosforu (tlenotrichlorek fosforu, chlorek fosforylu) (POCl3).

Otrzymywany jest z trichlorku fosforu poddanego działaniu chloranu potasu, z pentachlorku fosforu poddanego działaniu kwasu borowego lub też przez działanie tlenochlorku węgla na fosforan wapnia. Jest to ciecz bezbarwna, o gęstości około 1,7, o przykrym zapachu, dymiąca w obecności wilgotnego powietrza, rozkładająca się w wodzie. Stosowany jest jako środek chlorujący w syntezach organicznych oraz do produkcji bezwodnika octowego i kwasu chlorosulfonowego.

(5)Dichlorek karbonylu (fosgen, tlenochlorek węgla, chlorek karbonylu) (COCl2).

Otrzymywany jest przez działanie chloru na tlenek węgla w obecności węgla kostnego bądź drzewnego lub przez działanie oleum na tetrachlorek węgla. Jest to substancja bezbarwna, w temperaturze poniżej 8°C występuje jako ciecz, a w wyższej temperaturze jako gaz; dostarczany jest w stanie sprężonym lub ciekłym w grubościennych pojemnikach stalowych. Gdy jest rozpuszczony w toluenie lub w benzenie, klasyfikowany jest do pozycji 3824.

Produkt powodujący łzawienie i bardzo toksyczny. Jako środek chlorujący jest szeroko stosowany w syntezie organicznej (np. do otrzymywania chlorków kwasowych, pochodnych aminowych, ketonu Michlera oraz produktów pośrednich w produkcji barwników organicznych).

(C) INNE HALOGENKI I TLENOHALOGENKI NIEMETALI

Ta grupa związków obejmuje wszystkie inne halogenki niemetali (fluorki, bromki i jodki).

(1)Fluorki.

(a)Pentafluorek jodu (IF5), dymiąca ciecz.

(b)Fluorki fosforu i fluorki krzemu.

(c)Trifluorek boru (BF3). Otrzymywany jest przez obróbkę cieplną naturalnego fluorku wapnia (fluorytu) i sproszkowanego bezwodnika borowego w obecności kwasu siarkowego. Jest bezbarwnym gazem, dymiącym w powietrzu, zwęglającym produkty organiczne. Jest bardzo dobrym absorbentem wody, dając w reakcji z nią kwas fluoroborowy. Stosowany w syntezie organicznej jako środek odwadniający i jako katalizator. W połączeniu ze zwiazkami organicznymi (np. eterem dietylowym, kwasem octowym lub fenolem) tworzy on związki złożone (kompleksowe); związki te, stosowane również jako katalizatory, obejmuje pozycja 2942.

(2)Bromki.

(a)Bromek jodu (jednobromek) (IBr). Otrzymywany jest przez połączenie pierwiastków składowych. Występuje w postaci krystalicznej masy barwy czerwono-czarniawej, wyglądem przypominającej jod. Jest rozpuszczalny w wodzie. Stosowany w syntezie organicznej.

(b)Bromki fosforu.

Tribromek fosforu (PBr3). Otrzymywany przez działanie bromem na roztwór fosforu w disiarczku węgla. Jest to ciecz bezbarwna, dymiąca w wilgotnym powietrzu, rozkładająca się w wodzie, o gęstości około 2,8. Stosowana w syntezie organicznej.

Niniejsza pozycja nie obejmuje bromku fosfoniowego (PH4Br) (pozycja 2853) i bromków węgla (pozycja 2903).

(3)Jodki.

(a)Jodki fosforu.

Dijodek fosforu (P2I4). Otrzymywany jest w wyniku działania jodem na roztwór fosforu w disiarczku węgla. Występuje w postaci pomarańczowych kryształów wydzielających barwne pary.

Trijodek fosforu (PI3). Otrzymywany jest podobną metodą; krystalizuje w postaci ciemnoczerwonych tabletek.

Jodek fosfoniowy (PH4I) objęty jest pozycją 2853.

(b)Jodki arsenu.

Trijodek arsenu (AsI3). Występuje w postaci czerwonych kryształów otrzymywanych przez połączenie pierwiastków składowych. Jest bardzo lotny i toksyczny. Stosowany w medycynie i jako odczynnik laboratoryjny.

(c)Związki jodu z innymi halogenami. Patrz wyżej, punkty A (1), C (1) (a),

C (2) (a).

(4)Tlenohalogenki inne niż tlenochlorki.

(a)Tlenofluorki, np. tlenotrifluorek fosforu (fluorek fosforylu) (POF3).

(b)Tlenobromki, np. tlenodibromek siarki (bromek tionylu) (SOBr2) pomarańczowa ciecz oraz tlenotribromek fosforu (bromek fosforylu) (POBr3) w postaci blaszkowatych kryształów.

(c)Tlenojodki.


 


2813-Siarczki niemetali; techniczny trisiarczek fosforu.

2813 10-Disiarczek węgla

2813 90-Pozostałe

Najważniejszymi spośród dwuskładnikowych związków są:

(1)Disiarczek węgla (CS2).

Disiarczek węgla otrzymuje się przez działanie parami siarki na palący się węgiel. Jest to bezbarwna, trująca ciecz niemieszająca się z wodą, o gęstości około 1,3. O zapachu zgniłych jaj, gdy jest zanieczyszczona. Substancja bardzo lotna i łatwopalna, niebezpieczna do wdychania i przy pracy z nią. Jest dostarczana w naczyniach kamionkowych, metalowych lub szklanych, oplecionych słomą lub wikliną i bardzo szczelnie zamkniętych.

Stosowany jest jako rozpuszczalnik do licznych celów, np. do ekstrakcji olejów, tłuszczów lub olejków eterycznych, odtłuszczanie kości, w medycynie, w przemyśle włókien chemicznych i w przemyśle gumowym. Stosowany jest również w rolnictwie, gdzie wstrzykiwany w glebę, niszczy owady, filokserę itp. Do tych ostatnich celów wykorzystuje się czasami produkt pochodny - tiowęglan potasu, objęty pozycją 2842 (patrz uwaga do pozycji 3808).

(2)Disiarczek krzemu (SiS2).

Disiarczek krzemu otrzymuje się przez działanie parami siarki na mocno ogrzany krzem. Jest to ciało stałe, barwy białej, krystalizujące w postaci lotnych igiełek. Rozkłada wodę, w wyniku powstaje żel krzemionkowy.

(3)Siarczki arsenu.

Niniejsza pozycja obejmuje sztuczne siarczki, otrzymywane albo z siarczków naturalnych albo z tlenku arsenu (V) lub arsenu (III) przez działanie na te substancje siarką lub siarkowodorem.

(a)Disiarczek diarsenu (sztucznie otrzymywany realgar, fałszywy realgar, siarczek czerwony) (As2S2 lub As4S4). Produkt toksyczny; występuje w postaci szklistych, czerwonych lub pomarańczowych kryształów, o gęstości około 3,5. Ulatnia się bez topnienia. Stosowany do produkcji sztucznych ogni (zmieszany z azotanem potasu i siarką), w malarstwie (rubin arsenowy) lub do usuwania włosów z surowych skór przy ich wyprawianiu.

(b)Trisiarczek diarsenu (sztuczny aurypigment, fałszywy aurypigment, siarczek żółty) (A2S3). Toksyczny żółty proszek, o gęstości około 2,7; bez zapachu, nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany podobnie jak disiarczek, a ponadto jako barwnik skór lub gumy, jako środek pasożytobójczy lub w medycynie (ze względu na zdolność niszczenia patologicznych narośli). Z siarczkami metali alkalicznych tworzy tioarseniany (III) objęte pozycją 2842.

(c)Pentasiarczek diarsenu (As2S5). Produkt ten nie występuje w przyrodzie; jest bezpostaciowym, jasnożółtym ciałem stałym, nierozpuszczalnym w wodzie. Stosowany jako barwnik. Z siarczkami metali alkalicznych tworzy także tioarseniany (V) objęte pozycją 2842.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnych siarczków arsenu (disiarczku, lub realgaru, trisiarczku lub aurypigmentu (pozycja 2530).

(4)Siarczki fosforu.

(a)Trisiarczek tetrafosforu (P4S3). Otrzymywany z pierwiastków składowych. Jest ciałem stałym, barwy szarej lub żółtej, o gęstości około 2,1. Występuje albo jako bezpostaciowa masa albo kryształy. Produkt o zapachu czosnku, nie bardzo toksyczny, chociaż pył jest raczej niebezpieczny przy wdychaniu. Rozkłada się pod działaniem wrzącej wody, ale jest odporny na działanie powietrza. Jest to najbardziej trwały ze wszystkich siarczków fosforu. Stosowany do otrzymywania pentasiarczków; zastępuje fosfor w produkcji zapałek; stosowany jest również w syntezie organicznej.

(b)Pentasiarczek difosforu (P2S5 lub P4S10). Występuje w postaci żółtych kryształów, o gęstości od 2,03 do 2,09. Stosowany jest do tych samych celów co trisiarczek tetrafosforu lub do otrzymywania środków flotacyjnych do rud.

(c)Techniczny trisiarczek fosforu. Produkt zwany trisiarczkiem fosforu jest mieszaniną o przybliżonym wzorze P2S3; występuje w postaci szaro-żółtawej krystalicznej masy, ulegającej rozkładowi w wodzie. Stosowany jest w syntezie organicznej.

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Dwuskładnikowych związków siarki z halogenami (np. chlorków siarki) (pozycja 2812).

(b)Tlenosiarczków (np. arsenu, węgla, krzemu) i tiohalogenków niemetali (np. chlorosiarczku fosforu i chlorku tiokarbonylu) (pozycja 2853).

__________


 


PODDZIAŁ IV

NIEORGANICZNE ZASADY I TLENKI, WODOROTLENKI

I NADTLENKI METALI

UWAGI OGÓLNE

Zasady są związkami chemicznymi charakteryzującymi się rodnikiem hydroksylowym (OH), w reakcjach z kwasami dają sole. W stanie ciekłym lub w roztworze są elektrolitami wydzielającymi na katodzie metal lub jon o podobnych własnościach (amonowy (NH4+).

Tlenki metali są związkami metalu z tlenem. Wiele z nich może związać się z jedną lub kilkoma cząsteczkami wody, tworząc wodorotlenki.

Większość tlenków jest zasadowa, gdyż ich wodorotlenki zachowują się jak zasady. Niektóre tlenki (tlenki kwasowe) reagują jednak tylko z alkalicznymi lub z innymi zasadami tworząc sole, podczas gdy inna bardziej typowa kategoria (tlenki amfoteryczne) może zachowywać się zarówno jak bezwodniki kwasów i jak zasad. Tlenki te uważa się za bezwodniki kwasów istniejących lub hipotetycznych, których wzory chemiczne odpowiadają wzorom ich wodorotlenków.

Niektóre tlenki (tlenki o charakterze soli) uważa się za wynik połączenia tlenku zasadowego i tlenku kwasowego.

Niniejszy poddział obejmuje:

(1)Tlenki, wodorotlenki i nadtlenki metali niezależnie od tego, czy są zasadowe, kwasowe, amfoteryczne lub o charakterze soli.

(2)Inne zasady nieorganiczne niezawierające tlenu, takie jak amoniak (pozycja 2814) lub hydrazyna (pozycja 2825) i niezawierające metali, takie jak hydroksyloamina (pozycja 2825).

Niniejszy poddział nie obejmuje:

(a)Tlenków i wodorotlenków objętych działem 25., a zwłaszcza magnezji (tlenku magnezu) nawet czystej, wapna palonego i wapna gaszonego (surowego tlenku i wodorotlenku wapnia).

(b)Tlenków i wodorotlenków wchodzących w skład rud (pozycje od 2601 do 2617), zgorzelin, popiołu, żużla, wyskrobków, kożucha żużlowego lub innych pozostałości zawierających metal (pozycje od 2618 do 2620).

(c)Tlenków, nadtlenków i wodorotlenków metali szlachetnych (pozycja 2843), pierwiastków promieniotwórczych (pozycja 2844), metali ziem rzadkich, itru lub skandu lub mieszanin tych metali (pozycja 2846) lub rtęci (pozycja 2852).

(d)Tlenowych związków wodoru objętych pozycją 2201 (woda), pozycją 2845 (ciężka woda), pozycją 2847 (nadtlenek wodoru) lub pozycją 2853 (woda destylowana, woda do pomiarów przewodnictwa i woda o podobnej czystości włącznie z wodą poddaną działaniu wymieniaczy jonowych).

(e)Środków barwiących na bazie tlenków metali (pozycja 3206), gotowych pigmentów, gotowych środków matujących, gotowych barwników, szkliw i polew oraz podobnych produktów, w rodzaju stosowanych w przemyśle ceramicznym, emalii i szkła (pozycja 3207) oraz innych preparatów objętych działem 32., złożonych z tlenków, wodorotlenków lub zasad zmieszanych z innymi produktami.

(f)Preparatów do matowania włókien chemicznych (pozycja 3809) i preparatów do trawienia powierzchni metalowych (pozycja 3810).

(g)Kamieni szlachetnych i półszlachetnych naturalnych lub syntetycznych (pozycje od 7102 do 7105).

2814-Amoniak, bezwodny lub w roztworze wodnym.

2814 10-Amoniak bezwodny

2814 20-Amoniak w roztworze wodnym

Amoniak jest otrzymywany zarówno z zanieczyszczonych wód amoniakalnych produkowanych przy oczyszczaniu gazu węglowego lub w koksowniach (zobacz Noty wyjaśniające do pozycji 3825 część (A) (3)) lub w wyniku syntezy wodoru i azotu.

Niniejsza pozycja obejmuje:

(1)Amoniak bezwodny (NH3), bezbarwny gaz o gęstości mniejszej od powietrza, łatwiej ulegający skropleniu pod ciśnieniem. Dostarczany w stalowych butlach.

(2)Amoniak w roztworze wodnym (NH4OH), wodorotlenek hipotetycznego „pierwiastka” amonu (NH4). Roztwory amoniaku (na ogół zawierające 20, 27 lub 34% NH3) o barwie żółtawej lub bezbarwne, dostarcza się w szczelnie zamkniętych naczyniach. Niniejsza pozycja nie obejmuje roztworów alkoholowych amoniaku (pozycja 3824).

Amoniak ma wiele zastosowań, służy na przykład do otrzymywania kwasu azotowego i azotanów, siarczanu amonu, innych soli amonu i nawozów azotowych, węglanu sodu, cyjanków, amin (np. naftyloaminy). Wykorzystywany jest również do emulgowania tłuszczów i żywic, działa jako detergent przy usuwaniu plam, w przygotowaniu środków do nadawania połysku, do obróbki lateksu, usuwania lakieru itp. Skroplony amoniak używany jest w urządzeniach chłodniczych.

 


 


2815-Wodorotlenek sodu (soda kaustyczna); wodorotlenek potasu (potaż żrący); nadtlenki sodu lub potasu.

-Wodorotlenek sodu (soda kaustyczna):

2815 11- -Stały

2815 12- -W roztworze wodnym (ług sodowy lub ciekła soda kaustyczna)

2815 20-Wodorotlenek potasu (potaż żrący)

2815 30-Nadtlenki sodu lub potasu

(A) WODOROTLENEK SODU (SODA KAUSTYCZNA)

Wodorotlenku sodu (sody kaustycznej) (NaOH), nie należy mylić z sodą handlową, czyli węglanem sodu (pozycja 2836).

Wodorotlenek sodu otrzymuje się, np. przez kaustyfikację węglanu sodu mlekiem wapiennym lub przez elektrolizę chlorku sodu. Może być przedstawiany jako roztwór wodny lub jako bezwodne ciało stałe. W wyniku odparowania wodnego roztworu wodorotlenku sodu otrzymuje się wodorotlenek sodu stały w postaci płatków lub bryłek. Czysty produkt jest dostarczany w postaci tabletek lub kostek w szklanych słojach.

Wodorotlenek sodu w postaci ciała stałego uszkadza skórę i niszczy błonę śluzową. Rozpływa się pod wpływem wilgoci z powietrza i jest bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie, dlatego trzeba go przechowywać w szczelnie zamkniętych pojemnikach stalowych.

Wodorotlenek sodu jest silną zasadą, którą ma wiele zastosowań w przemyśle: do przygotowania chemicznego ścieru drzewnego przez usunięcie ligniny, produkcji celulozy regenerowanej, uszlachetniania bawełny, w hutnictwie tantalu lub niobu, do produkcji twardych mydeł, wielu produktów chemicznych, w tym związków fenolowych (fenolu, rezorcyny, alizaryny itp.).

Niniejsza pozycja nie obejmuje ługów resztkowych (ługów sodowych) otrzymywanych jako pozostałości po produkcji ścieru drzewnego w procesie alkalicznym lub siarczanowym (pozycja 3804); z ługów tych można uzyskać olej talowy objęty pozycją 3803 oraz regenerowany wodorotlenek sodu.

Niniejsza pozycja nie obejmuje również mieszaniny wodorotlenku sodu i wapna, zwanego „wapnem sodowym” (pozycja 3824).

(B) WODOROTLENEK POTASU (POTAŻ ŻRĄCY)

Wodorotlenek potasu (potaż żrący) (KOH) jest bardzo podobny do omówionego wyżej wodorotlenku sodu. Nie należy go mylić z węglanem potasu (pozycja 2836) lub potażem technicznym (określenie nadużywane w niektórych krajach dla oznaczenia jakiejkolwiek soli potasowej, a zwłaszcza chlorku).

Otrzymuje się go zazwyczaj przez elektrolizę roztworów naturalnego chlorku potasu (pozycja 3104), ale może być także otrzymany przez kaustyfikację węglanu potasu mlekiem wapiennym (w wyniku otrzymuje się „potaż wapienny”). Czysty wodorotlenek potasu otrzymuje się na skutek działania alkoholem lub reakcji podwójnej wymiany wodorotlenku baru i siarczanu potasu.

Wodorotlenek potasu jest dostarczany w postaci roztworu wodnego (ługu potasowego), mniej lub więcej stężonego (najczęściej około 50 %) lub w postaci ciała stałego, zawierającego (pośród innych zanieczyszczeń) chlorek potasu. Wodorotlenek potasu należy przechowywać tak samo jak wodorotlenek sodu, ma też podobne do niego własności.

Używa się go do produkcji miękkich mydeł, do trawienia przedmiotów przed pokryciem ich metalem lub ponownym malowaniem, do bielenia, produkcji nadmanganianu potasu itp. Wykorzystywany jest również w medycynie jako środek wypalający (w pałeczkach), w tym celu jest czasami mieszany z wapnem i wtedy klasyfikuje się go do pozycji 3003 lub 3004.

(C) NADTLENEK SODU

Nadtlenek sodu (ditlenek disodu) (Na2O2) otrzymywany w wyniku spalania sodu, jest białym lub żótławym, bardzo łatwo rozpływającym się pod wpływem wilgoci z powietrza proszkiem, o gęstości około 2,8. W wodzie ulega rozkładowi, wydzielając ciepło i tworząc nadtlenek wodoru. Może być również dostarczany w postaci bryłek w zaspawanych metalowych pojemnikach.

Stosowany jest do produkcji mydła, bielenia materiałów, jako środek utleniający w syntezie organicznej lub do oczyszczania stęchłego powietrza (np. w okrętach podwodnych). Zmieszany z katalizatorami (ślady soli miedzi lub niklu itp.) służy do szybkiego otrzymywania nadtlenku wodoru; wówczas jest preparatem objętym pozycją 3824.

(D) NADTLENEK POTASU

Nadtlenek potasu (ditlenek dipotasu) (K2O2) otrzymuje się podobnie do nadtlenku sodu; ma też podobne własności i zastosowania.

 


 


2816-Wodorotlenek i nadtlenek magnezu; tlenki, wodorotlenki i nadtlenki strontu lub baru.

2816 10-Wodorotlenek i nadtlenek magnezu

2816 40-Tlenki, wodorotlenki i nadtlenki, strontu lub baru

(A) WODOROTLENEK I NADTLENEK MAGNEZU

(1)Wodorotlenek magnezu (Mg(OH)2). Biały proszek, cięższy od tlenku magnezu, jest związkiem trwałym, lecz pod wpływem działania powietrza przekształca się powoli w węglan. Stosowany w farmacji.

(2)Nadtlenek magnezu (MgO2). Otrzymuje się go działając nadtlenkiem wodoru na wodorotlenek magnezu. Biały proszek, zawierający tlenek jako zanieczyszczenie; prawie nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany do bielenia piór, do otrzymywania środków do czyszczenia zębów lub jako środek do odkażania układu pokarmowego.

Niniejsza pozycja nie obejmuje tlenku magnezu (pozycja 2519 lub, jeśli występuje w postaci hodowanych kryształów o masie nie mniejszej niż 2,5 g każdy, pozycja 3824).

(B) TLENEK, WODOROTLENEK I NADTLENEK STRONTU

(1)Tlenek strontu (bezwodny lub żrący tlenek strontu) (SrO). Otrzymywany jest przez kalcynację strąconego węglanu strontu. Biały, porowaty, higroskopijny i rozpuszczalny w wodzie proszek. W zetknięciu z powietrzem tworzy węglany. Stosowany w pirotechnice lub w medycynie, służy także do otrzymywania wodorotlenku strontu i pigmentów.

(2)Wodorotlenek strontu (Sr(OH)2). Istnieje albo jako bezpostaciowy bezwodnik, albo tworzy kryształy zawierające 8 cząsteczek H2O; w zetknięciu z powietrzem tworzy węglan. Stosowany do produkcji szkła, służy także do otrzymywania soli strontu i fosforyzujących pigmentów.

(3)Nadtlenek strontu (SrO2). Otrzymywany w reakcji tlenu z tlenkiem strontu. Biały proszek rozkładający się w gorącej wodzie. Stosowany w pirotechnice.

(C) TLENEK, WODOROTLENEK I NADTLENEK BARU

(1)Tlenek baru (bezwodny tlenek baru) (BaO). Produkt, którego nie należy mylić z naturalnym siarczanem baru, czasami zwanym barytem. Otrzymywany przez kalcynację strąconego azotanu baru, lub strąconego węglanu baru, lub też przez hydrolizę krzemianu baru. Tlenek baru wyglądem przypomina tlenek strontu, lecz jest od niego cięższy (o gęstości około 5,5) i może krystalizować. Stosowany do produkcji wodorotlenku i nadtlenku baru oraz baru metalicznego.

Niniejsza pozycja nie obejmuje surowego produktu otrzymywanego jedynie przez kalcynację witerytu (pozycja 2511).

(2)Wodorotlenek baru (Ba(OH)2). Zwykle występuje w postaci białawych, wykwitających, blaszkowatych kryształów (z 8 cząsteczkami H2O) lub roztworu wodnego (wody barytowej). Stosowany jest w: przemyśle szklarskim, do produkcji osłon przed promieniami rentgenowskimi, w garncarstwie, do oczyszczania wody, do produkcji wodorotlenku potasu i różnych związków baru.

(3)Nadtlenek baru (BaO2). Otrzymywany przez ogrzewanie tlenku baru w powietrzu pozbawionym ditlenku węgla. Biały proszek lub szarawe, nierozpuszczalne bryłki (o gęstości około 5). W wodzie następuje jego rozkład, a produktem reakcji jest nadtlenek wodoru; stosowany do produkcji nadtlenku wodoru.

 


 


2817-Tlenek cynku; nadtlenek cynku.

(A) TLENEK CYNKU

Tlenek cynku (biel cynkowa) (ZnO) jest otrzymywany przez spalanie par cynku z tlenem z powietrza. Pary cynku są otrzymywane przez odparowanie metalicznego cynku (proces pośredni lub francuski) lub poprzez redukcję surowego utlenionego cynku, takiego jak rudy cynku (prażona blenda cynkowa, kalamin pozycja 2608) węglem (proces bezpośredni lub amerykański). W tych procesach tlenek jest gromadzony w stacji filtrów workowych lub komorach tworzących osady coraz to bardziej czystych tlenków.

W procesie mokrym, cynk jest ługowany z surowców zawierających cynk, a następnie wytrącany jako wodorotlenek lub węglan cynku. Osad jest filtrowany, przemywany, suszony i kalcynowany do ZnO. Tlenek cynku jest drobnym, białym proszkiem, który zmienia kolor na żółty po ogrzaniu. Ma właściwości amfoteryczne, jest rozpuszczalny w kwasach i zasadach.

Tlenek cynku jest głównie używany w farbach przemysłowych. Jest on również wykorzystywany w przemyśle gumowym, ceramice, wytwarzaniu szkła, elektronice i produktach farmaceutycznych. Tlenek cynku jest także prekursorem szerokiego asortymentu soli nieorganicznych lub organicznych wykorzystywanych w produkcji tworzyw sztucznych.

Cynkany objęte pozycją 2841 odpowiadają temu tlenkowi amfoterycznemu.

(B) NADTLENEK CYNKU

Nadtlenek cynku (ZnO2). Biały proszek, nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany w medycynie albo w stanie czystym, albo z zanieczyszczeniami w postaci tlenku cynku; wykorzystywany jest również do produkcji kosmetyków.

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Naturalnego tlenku cynku lub cynkitu (pozycja 2608).

(b)Produktów odpadowych hutnictwa cynku zwanych zinc scurf (łuskami cynkowymi), kożuchem żużlowym, twardym cynkiem, które również składają się z zanieczyszczonych tlenków (pozycja 2620).

(c)Wodorotlenku cynku (Zn(OH)2) lub bieli żelatynowej albo wodoronadtlenku (pozycja 2825).

(d)Zanieczyszczonego tlenku cynku, zwanego cynkiem szarym (pozycja 3206).

 


 


2818-Elektrokorund (korund sztuczny), nawet niezdefiniowany chemicznie; tlenek glinu; wodorotlenek glinu.

2818 10-Elektrokorund (korund sztuczny), nawet niezdefiniowany chemicznie

2818 20-Tlenek glinu inny niż elektrokorund

2818 30-Wodorotlenek glinu

(A) KORUND SZTUCZNY, NAWET NIEZDEFINIOWANY

CHEMICZNIE

Korund sztuczny otrzymuje się przez stopienie tlenku glinu w piecu elektrycznym. Tlenek glinu może zawierać małe ilości innych tlenków (np. tlenku tytanu, tlenku chromu) zarówno pochodzące z wyjściowego materiału naturalnego (boksytu) jak i dodane celem poprawienia np. twardości stopionych ziaren lub modyfikacji barwy. Mieszaniny mechaniczne korundu sztucznego i innych substancji, takich jak ditlenek cyrkonu, nie są jednak objęte niniejszą pozycją (pozycja 3824).

Korund sztuczny jest dostarczany w małych kawałkach lub w większej bryle, pokruszony lub w ziarnach; jest on bardziej odporny na działanie powietrza i kwasów niż zwykły tlenek glinu, i bardzo twardy. Stosowany np. jako materiał ścierny, do produkcji spieków ogniotrwałych (takich jak mullit i sillimanit, odpowiednio mieszaniny korundu z czystą gliną ogniotrwałą i z bezwodnymi glinokrzemianami) lub naczyń laboratoryjnych, a także w elektrotechnice.

(B) TLENEK GLINU INNY NIŻ KORUND SZTUCZNY

Tlenek glinu (bezwodny lub kalcynowany tlenek glinu) (Al2O3) jest otrzymywany przez kalcynację wodorotlenku glinu, o którym mowa niżej, lub z ałunu amonowego. Jest to biały, lekki proszek, nierozpuszczalny w wodzie, o gęstości około 3,7.

Substancja ta ma wiele zastosowań np. w hutnictwie aluminium, jako wypełniacz do farb; w produkcji materiałów ściernych i kamieni szlachetnych lub półszlachetnych (rubinów, szafirów, szmaragdów, ametystów, akwamarynów itp.); jako środek odwadniający (do osuszania gazów) lub jako katalizator (produkcja acetonu, kwasu octowego, procesy krakingowe itp.).

(C) WODOROTLENEK GLINU

Wodorotlenek glinu (uwodniony tlenek glinu) (Al2O3.3H2O) otrzymuje się z boksytów (mieszaniny zawierającej wodorotlenek glinu) w hutnictwie aluminium (patrz uwaga ogólna do działu 76).

Suchy wodorotlenek jest bezpostaciowym, kruchym, białym proszkiem, nierozpuszczalnym w wodzie. Wilgotny wodorotlenek występuje w postaci masy żelatynowej (żel tlenku glinu, żelatynowy tlenek glinu).

Wodorotlenek glinu stosowany jest do otrzymywania glazur ceramicznych, farb drukarskich, produktów medycznych, ałunów, opisanego wyżej sztucznego korundu i do klarowania cieczy; miesza się go z węglem celem wyprodukowania farb nierdzewnych, a ze względu na jego powinowactwo do barwników organicznych, stosowany jest do otrzymywania kolorowych laków objętych pozycją 3205 i włókienniczych zapraw farbiarskich.

Amfoterycznemu wodorotlenkowi glinu odpowiadają gliniany, objęte pozycją 2841.

Niniejsza pozycja obejmuje również aktywowany tlenek glinu, otrzymywany przez kontrolowaną obróbkę cieplną uwodnionego tlenku glinu, w którym to procesie ten ostatni traci większość swojej wody związanej chemicznie; aktywowany tlenek glinu jest używany przede wszystkim jako środek adsorpcyjny lub jako katalizator.

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Korundu naturalnego (rodzimego tlenku glinu) i szmergla (tlenku glinu zawierającego tlenek żelaza) (pozycja 2513).

(b)Boksytu, nawet płukanego i kalcynowanego, lecz nieoczyszczonego chemicznie (np. przez obróbkę sodą) w celu stosowania go jako elektrolitu (pozycja 2606).

(c)Aktywowanego boksytu (pozycja 3802).

(d)Koloidalnych roztworów wodorotlenku glinu (rozpuszczalnego tlenku glinu) ( pozycja 3824).

(e)Sztucznego korundu na podłożu papierowym, tekturowym lub innym (pozycja 6805) lub spieków w postaci tarcz ściernych lub kamienia do wyrobu osełek, osełek lub innych towarów objętych pozycją 6804.

(f)Naturalnych kamieni szlachetnych lub półszlachetnych na bazie tlenku glinu (pozycja 7103 lub 7105).

(g)Syntetycznych kamieni szlachetnych lub półszlachetnych na bazie tlenku glinu (np. syntetycznych rubinów) (pozycja 7104 lub 7105).

 


 


2819-Tlenki i wodorotlenki chromu.

2819 10-Tritlenek chromu

2819 90-Pozostałe

(A) TLENKI CHROMU

(1)Tritlenek chromu (VI) (tlenek chromu (VI), tritlenek chromowy) lub bezwodnik chromowy (CrO3) (zwany niewłaściwie „kwasem chromowym”, gdyż może dawać chromiany objęte pozycją 2841). Występuje w postaci pomarańczowych lub czerwonych płytek lub igieł, rozpływa się pod wpływem wilgoci z powietrza, jest bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie, o gęstości około 2,8. W połączeniu z alkoholem daje mieszaniny wybuchowe. Jest utleniaczem w chemii organicznej (otrzymywanie izatyny, barwników indygowych itp.), ma również zastosowanie lecznicze, a zmieszany z diatomitem, „epurite”, służy do oczyszczania acetylenu.

(2)Tritlenek dichromu (III) (tlenek chromu (III), półtoratlenek chromu, tlenek chromawy) (Cr2O3). Otrzymywany przez kalcynację chromianów z solą amonową lub przez redukcję dichromianów. Bardzo twardy produkt o barwie zielono-oliwkowej, występujący w postaci proszku lub kryształów, nierozpuszczalny w wodzie, o gęstości około 5. Czysty tlenek chromu jest stosowany jako pigment, zwany „zielenią tlenkową chromową”, której nie należy mylić z mieszaninami chromianu ołowiu i błękitu pruskiego, zwanymi „zieleniami chromowymi”. Tlenek chromu służy również do produkcji farb i farb drukarskich, znajduje zastosowanie w produkcji porcelany, szkła (barwne szkła optyczne) oraz w przemyśle gumowym. Ze względu na dużą twardość i odporność na wysoką temperaturę stosuje się go do produkcji preparatów ściernych i cegieł ogniotrwałych, stosowanych do wykładania pieców do topienia metali. Służy również do otrzymywania produktów antykorozyjnych i używany jest w hutnictwie chromu.

Niniejsza pozycja nie obejmuje chromitu, czyli naturalnego tlenku chromu zawierającego żelazo (rudy chromowo-żelazowej, chromitu żelaza) (pozycja 2610).

(B) WODOROTLENKI CHROMU

Określenie „wodorotlenki chromu” stosuje się do różnych wodzianów opisanych powyżej tlenków, a w szczególności do zielonego wodzianu tlenku chromu (Cr2O3.2H2O), który otrzymuje się, działając kwasem borowym na dichromian potasu. Stosowany jest on jako barwnik o nazwie „zieleń chromowa” lub do otrzymywania zieleni Guigneta. Istnieje również wodorotlenek chromu o barwie fioletowej.

 


 


2820-Tlenki manganu.

2820 10-Ditlenek manganu

2820 90-Pozostałe

(1)Ditlenek manganu (bezwodnik manganowy) (MnO2). Jest najważniejszym z tlenków manganu. Otrzymuje się go działając roztworem manganianu (VII) potasu (nadmanganianu potasu) w rozcieńczonym kwasie azotowym na sól manganu (II) (np. siarczan). Jest to brązowy lub czarniawy proszek (o gęstości około 5), nierozpuszczalny w wodzie.

To bardzo silny utleniacz. Stosowany w pirotechnice, w syntezie organicznej (otrzymywanie hydroksyantrachinonów, aminoantrachinonów itp.), w maskach gazowych, jako depolaryzator w ogniwach, w przemyśle ceramicznym, do produkcji sykatyw, atramentu do drukarek (czerni manganowej), barwników (brązowych pigmentów, zwanych uniwersalnym barwnikiem ciemnobrązowym, bitumem manganowym), niektórych mastyksów i półszlachetnych kamieni syntetycznych (granatu syntetycznego), w szklarstwie (mydło szklarskie), zwykle celem poprawy żółtego zabarwienia szkła.

Tlenek ten ma charakter bezwodnika, od którego pochodzą manganiany (IV) objęte pozycją 2841.

Niniejsza pozycja nie obejmuje bezwodnego naturalnego ditlenku manganu (piroluzytu) i uwodnionego naturalnego ditlenku manganu (psylomelanu) (pozycja 2602).

(2)Tlenek manganu (MnO). Szarawy lub zielonkawy proszek, nierozpuszczalny w wodzie, o gęstości około 5,1. Stosowany jest do drukowania tekstyliów.

Niniejsza pozycja nie obejmuje wodorotlenku manganu (II) (pozycja 2825).

(3)Tritlenek dimanganu (półtoratlenek manganu lub tlenek manganowy) (Mn2O3). Jest tlenkiem zasadowym. Brązowy lub czarny proszek (o gęstości około 4,8), nierozpuszczalny w wodzie. Zastosowanie: drukowanie tkanin, barwienie ceramiki, przemysł szklarski, produkcja sykatyw (linolanu manganu), katalizator w chemii organicznej lub nieorganicznej (produkcja kwasu azotowego).

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego tlenku manganu (III) (braunitu - pozycja 2602) ani wodorotlenku manganu (pozycja 2825).

(4)Tlenek manganu (II)-manganu (III) (tlenek manganu o charakterze soli) (Mn3O4). Substancja ta przypomina pod pewnymi względami tlenek żelaza o charakterze soli.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego tlenku manganu o charakterze soli (hausmanitu) (pozycja 2602).

(5)Tlenek manganu (VII) (bezwodnik nadmanganowy) (Mn2O7). Ciemnobrązowa ciecz absorbująca wilgoć i wybuchająca w temperaturze około 40°C.

Pochodnymi tego tlenku są manganiany (VII), objęte pozycją 2841.

Niniejsza pozycja nie obejmuje kwasu manganowego (VII) (kwasu nadmanganowego) (pozycja 2825).

 


 


2821-Tlenki i wodorotlenki żelaza; pigmenty mineralne zawierające 70 % masy lub więcej związanego żelaza w przeliczeniu na Fe2O3.

2821 10-Tlenki i wodorotlenki żelaza

2821 20-Pigmenty mineralne

Niniejsza pozycja obejmuje pigmenty mineralne na bazie naturalnych tlenków żelaza, zawierające 70 % masy lub więcej związanego żelaza w przeliczeniu na Fe2O3. W celu oszacowania, czy została osiągnięta granica 70 %, należy uwzględnić w obliczeniach całą zawartość żelaza wyrażoną w przeliczeniu na tlenek żelaza (III), dlatego też np. naturalny pigment mineralny żelaza (II), który zawiera 84 % tlenku żelaza (III) odpowiadającego zawartości 58,8 % żelaza czystego chemicznie) jest klasyfikowany do niniejszej pozycji.

Obejmuje ona również podane poniżej tlenki i wodorotlenki syntetyczne:

(A) TLENKI ŻELAZA

Tlenek żelaza (III) (Fe2O3). Otrzymywany z odwodnionego siarczanu żelaza (II) lub z naturalnego tlenku żelaza. Występuje w postaci bardzo miałkiego proszku, na ogół barwy czerwonej, ale może być także fioletowy, żółtawy lub czarny (tlenek fioletowy, żółty lub czarny). Stosowany jako pigment (minia żelazowa, czerwień jubilerska lub kolkotar) zarówno w stanie czystym (w tym przypadku objęty jest niniejszą pozycją), jak i w mieszaninie z gliną i siarczanem wapnia (czerwień wenecka) itp. (wtedy właściwy jest dział 32). Służy do produkcji farb zwykłych lub antykorozyjnych), związków do polerowania metalu lub polerowania szkła oraz związków szklistych używanych do wytapiania niskotopliwej masy w produkcji szkła butelkowego. Stosowany również do produkcji termitu (zmieszanego ze sproszkowanym glinem) i do oczyszczania gazu węglowego itp.

(B) WODOROTLENKI ŻELAZA

(1)Wodorotlenek żelaza (II) (Fe(OH)2). Otrzymywany w wyniku reakcji zasady alkalicznej z solą żelaza (II). Jest białym ciałem stałym, odbarwiającym się w obecności tlenu i przekształcającym w wodorotlenek żelaza (III).

(2)Wodorotlenek żelaza (III) (tlenek brązowy) (Fe(OH)3). Otrzymywany w wyniku reakcji zasady alkalicznej z solą żelaza (III). Jest substancją barwy rdzawej, brunatnoczerwonej lub o odcieniach błyszczącego fioletu, stosowaną jako pigment zarówno w stanie czystym - i wtedy objęty jest niniejszą pozycją - lub też w mieszaninie z węglem, brązem pruskim itp. (szafran lub żółcień Marsa), a wtedy właściwa jest pozycja 3206. Wodorotlenek żelaza (III) służy do produkcji złożonych barwników (brąz van Dycka, czerwień van Dycka, „brąz angielski”, „brąz szwedzki”). Stosowany jest w stanie czystym jako odtrutka na zatrucie arszenikiem.

Jest to wodorotlenek amfoteryczny, z którego po utlenieniu otrzymuje się żelaziany, objęte pozycją 2841.

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Pigmentów mineralnych zawierających mniej niż 70 % masy związanego żelaza w przeliczeniu na Fe2O3 lub zmieszanych z innymi pigmentami mineralnymi; blaszkowatego tlenku żelaza (pozycja 2530).

(b)Rud żelaza objętych pozycją 2601 np. hematytów (żelaziak czerwony) (w tym tlenków spekularytu i martytu), limonitów (żelaziak brunatny) (minetty, czyli uwodnionego tlenku zawierającego żelazo i węglany wapnia), limonitu (uwodnionego tlenku), magnetytu (żelaziaka magnetycznego, tlenku magnetycznego).

(c)Zgorzelin żelaza, tlenków surowych oddzielających się od powierzchni żelaza ogrzanego do czerwoności lub młotkowanego (pozycja 2619).

(d)Zasadowego tlenku żelaza do oczyszczania gazu (pozycja 3825).

(e)Tlenku żelaza (hematytu) w postaci kamieni półszlachetnych (pozycja 7103 lub 7105).

 


 


2822-Tlenki i wodorotlenki kobaltu; techniczne tlenki kobaltu.

(A) TLENKI KOBALTU

(1)Tlenek kobaltu (monotlenek kobaltu, tlenek kobaltu (II), tlenek szary) (CoO). Szary, brązowy lub zielonkawy proszek.

(2)Tritlenek dikobaltu (półtoratlenek kobaltu, tlenek kobaltu (III)) (Co2O3). Czarny proszek.

(3)Tetratlenek trikobaltu (tlenek kobaltu o charakterze soli) (Co3O4). Czarny proszek.

(4)Techniczne tlenki kobaltu. Zazwyczaj szarawy lub czarny proszek, zawierający w różnych proporcjach monotlenek kobaltu i tlenek kobaltu o charakterze soli.

Produktów tych używa się w fabrykach emalii do wytwarzania błyszczących, niebieskich barwników i w przemyśle szklarskim do barwienia szkła optycznego. Przetwarza się je w krzemiany (np. krzemiany potasowo-kobaltowe) do wytwarzania dających się zeszklić barwników objętych pozycją 3207; związki te znane są pod nazwą smalty, szkła matowego, błękitu, emalii błękitnej i błękitu z Sévres. Nazwa „smalta” jest stosowane bez rozróżnienia do tlenków i ich krzemianów, ponieważ obydwie grupy związków są otrzymywane z naturalnego arsenku kobaltu, smaltytu, rudy klasyfikowanej do pozycji 2605. Pewna liczba niebieskich, zielonych i fioletowych farb artystycznych składa się z tlenków kobaltu, glinianów, cynkanów i fosforanów (błękit niebieski, błękit modry, zieleń kobaltowa, fiolet kobaltowy).

Niniejsza pozycja nie obejmuje surowych tlenków kobaltu otrzymywanych z obróbki rud srebrnonośnych (pozycja 2620).

(B) WODOROTLENKI KOBALTU

Określenie „wodorotlenek kobaltu” obejmuje nie tylko wodorotlenek kobaltu (II) Co(OH)2 stosowany do produkcji sykatyw i wodorotlenek kobaltu (III) (np. Co(OH)3) uzyskiwany w hutnictwie kobaltu, ale także uwodnione tlenki o charakterze soli. Stosowane są do podobnych celów jak tlenki kobaltu.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego, uwodnionego tlenku kobaltu (heterogenitu) (pozycja 2605).

 


 


2823-Tlenki tytanu.

Jedynym tlenkiem tytanu o znaczeniu handlowym jest ditlenek tytanu lub tlenek tytanu (IV) (bezwodnik tytanu) (TiO2), z którego otrzymuje się tytaniany objęte pozycją 2841.

Jest to bezpostaciowy proszek, o gęstości około 4, barwy białej, która pod wpływem ciepła przechodzi w żółtą.

Pozycja ta obejmuje ditlenek tytanu, który nie jest zmieszany lub poddany obróbce powierzchniowej, ale nie obejmuje ditlenku tytanu, do którego celowo dodano związki w trakcie procesu produkcyjnego, w celu uzyskania pewnych własności fizycznych, czyniących go zdatnym do użycia jako pigmentu (pozycja 3206) lub do innych celów (np. pozycje 3815, 3824).

Niniejsza pozycja ponadto nie obejmuje:

(a)Naturalnego ditlenku tytanu (rutylu, anatazu, brukitu) będącego rudą (pozycja 2614).

(b)Kwasu ortotytanowego (Ti(OH)4) i kwasu metatytanowego (TiO(OH)2) (pozycja 2825).

 


 


2824-Tlenki ołowiu; minia ołowiana i minia pomarańczowa.

2824 10-Tlenek ołowiu (II) (glejta, masykot)

2824 90-Pozostałe

(1)Tlenek ołowiu (II) (tlenek ołowiawy, monotlenek ołowiu, glejta ołowiowa, masykot) (PbO). Ołów lub cerusyt (kwaśny węglan ołowiu (II)) utleniane przez podgrzewanie ich w obecności powietrza tworzą najpierw niestopiony tlenek ołowiu (II) lub masykot, w postaci jasnożółtego proszku, a następnie, pod wpływem dalszego ogrzewania aż do temperatury czerwonego żaru, tlenek stopiony w postaci proszku lub płatków żółto-pomarańczowych albo czerwonawych. Określenie „glejta ołowiowa” dotyczy obydwu tych produktów, ale bardziej szczegółowo odnosi się do ostatniego. Powstają one również jako produkty uboczne w procesie ekstrakcji srebra z ołowiu srebronośnego. Tlenek ołowiu (II) stosuje się w przemyśle szklarskim (produkcja szkieł ołowianych i kryształów) i emalierskim, do produkcji zapałek, farb, sykatyw itp.

(2)Tetratlenek triołowiu (tlenek ołowiu o charakterze soli, czerwony tlenek ołowiu, minia) (przybliżony wzór Pb3O4). Otrzymywany z niestopionego tlenku ołowiu (II) (masykotu). Toksyczny proszek (o gęstości od 8 do 9) barwy czerwonopomarańczowej. Określenie minia pomarańczowa odnosi się albo do bardzo czystego tlenku ołowiu o charakterze soli, mocniej zabarwionego i o mniejszej gęstości niż minia zwykła, albo do tlenków ołowiu ciągle zawierających węglan ołowiu (II), pochodzący z cerusytu użytego do ich produkcji. Minia ołowiana służy jako obciążacz innych barwników (czerwieni Saturna), do produkcji farb przeciwrdzewnych lub mastyksów, do barwienia wosku do pieczęci. Stosowana jest także jako glazury w garncarstwie. Jest nawet częściej używana niż monotlenek do produkcji kryształów i szkła optycznego, gdyż nadaje dającemu się stopić szkłu szczególny blask, którego przyczyną jest wysoki współczynnik załamania światła.

(3)Ditlenek ołowiu (tlenek brunatny, bezwodnik ołowiu (IV)) (PbO2). Otrzymywany przez działanie na tlenek ołowiu o charakterze soli kwasem azotowym lub przez elektrolizę azotanu ołowiu (II). Brunatny proszek nierozpuszczalny w wodzie i zapalający zetknięte z nim substancje organiczne. Jest utleniaczem stosowanym w pirotechnice, do produkcji zapałek, płyt akumulatorowych, ma również zastosowanie w przemyśle włókienniczym jako zaprawa.

Z tego amfoterycznego tlenku otrzymuje się ołowiany (IV) objęte pozycją 2841.

 


 


2825-Hydrazyna i hydroksyloamina i ich sole nieorganiczne; pozostałe zasady nieorganiczne; tlenki, wodorotlenki i nadtlenki pozostałych metali.

2825 10-Hydrazyna i hydroksyloamina i ich sole nieorganiczne

2825 20-Tlenek i wodorotlenek litu

2825 30-Tlenki i wodorotlenki wanadu

2825 40-Tlenki i wodorotlenki niklu

2825 50-Tlenki i wodorotlenki miedzi

2825 60-Tlenki germanu i ditlenek cyrkonu

2825 70-Tlenki i wodorotlenki molibdenu

2825 80-Tlenki antymonu

2825 90-Pozostałe

Pozycja niniejsza obejmuje:

(A)Hydrazynę i hydroksyloaminę oraz ich sole nieorganiczne.

(B)Tlenki, wodorotlenki i nadtlenki metali z niniejszego działu niewłączone do poprzednich pozycji.

Najważniejszymi z tych produktów są:

(1)Hydrazyna i jej sole nieorganiczne.

Hydrazyna (NH2.NH2), substancja zasadowa otrzymywana w wyniku utleniania amoniaku chloranem (I) sodu (podchlorynem sodu). Występuje także w postaci wodzianu (NH2.NH2.H2O). Bezbarwna ciecz, dymiąca w powietrzu i wywołująca łzawienia. Ma silne własności redukujące wykorzystywane do produkcji materiałów wybuchowo-zapalających lub w syntezie chemicznej.

Nieorganiczne sole hydrazyny otrzymywane w reakcji z kwasami nieorganicznymi również objęte są niniejszą pozycją. Najważniejszą z nich jest siarczan hydrazyny, występujący w postaci bezbarwnych kryształków słabo rozpuszczalnych w zimnej wodzie i rozkładających się gwałtownie pod wpływem ogrzewania; stosowany jest jako odczynnik analityczny i w metalurgii (oddzielanie polonu od telluru).

Niniejsza pozycja nie obejmuje organicznych pochodnych hydrazyny (pozycja 2928).

(2)Hydroksyloamina i jej sole nieorganiczne.

Hydroksyloamina (NH2OH), która jest substancją zasadową, otrzymuje się przez hydrolizę nitrometanu; występuje w postaci bezbarwnych kryształków rozpływających się pod wpływem wilgoci z powietrza, bardzo dobrze rozpuszczalnych w wodzie, topniejących w temperaturze 33°C i rozkładających się gwałtownie w temperaturze 130°C.

Nieorganiczne sole hydroksyloaminy, otrzymane w reakcji z kwasami nieorganicznymi, objęte są również niniejszą pozycją. Najważniejszymi z nich są: chlorek, siarczany i azotan hydroksyamonu, występujące jako białe lub bezbarwne kryształy, rozpuszczalne w wodzie. Stosuje się je jako środek redukujący w syntezach organicznych, jako antyutleniacze kwasów tłuszczowych, do bielenia, barwienia lub drukowania tekstyliów, jako odczynniki itp.

Niniejsza pozycja nie obejmuje organicznych pochodnych hydroksyloaminy (pozycja 2928).

(3)Tlenek i wodorotlenek litu. Tlenek (Li2O) i jego wodorotlenek (LiOH) otrzymywane z azotanu litu są białymi proszkami, rozpuszczalnymi w wodzie i stosowanymi w fotografice oraz do produkcji soli litu.

(4)Tlenki i wodorotlenki wanadu. Najważniejszym tlenkiem wanadu jest pentatlenek diwanadu (bezwodnik wanadowy) (V2O5), otrzymywany z naturalnych wanadanów, wanadynitu (pozycja 2615) i karnotytu (pozycja 2612). Tlenek ten jest bezpostaciowy lub krystaliczny; występuje w bryłkach albo jako proszek o barwie od żółtej do brunatnoczerwonej; czerwienieje pod wpływem ogrzewania i jest prawie nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany do produkcji soli wanadowych, niektórych atramentów i jako katalizator (produkcja kwasu siarkowego, bezwodnika ftalowego i syntetycznegoetanolu).

Istnieje kilka tworzących kwasy wodorotlenków wanadowych, od których pochodzą różne wanadany objęte pozycją 2841.

(5)Tlenki i wodorotlenki niklu.

(a)Tlenek niklu (II) (tlenek niklawy) (NiO) otrzymywany jest w wyniku całkowitej kalcynacji azotanu lub węglanu. Jest to zielonkawoszary proszek, którego odcień i gęstość zależy od sposobu otrzymywania. Stosowany w przemyśle emalierskim i szklarskim jako barwnik i w syntezie organicznej jako katalizator. Jest tlenkiem zasadowym.

(b)Tlenek niklu (III) (tlenek niklowy, półtoratlenek niklu) (Ni2O3). Czarny proszek stosowany jako barwnik w przemyśle emalierskim i do produkcji płyt do akumulatorów zasadowych.

(c)Wodorotlenek niklu (II) (wodorotlenek niklawy) (Ni(OH)2). Miałki proszek barwy zielonej, stosowany do platerowania elektrolitycznego, jako element składowy płyt do akumulatorów zasadowych i do wytwarzania katalizatorów niklowych.

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Naturalnego tlenku niklu (III) (bunsenitu) (pozycja 2530).

(b)Zanieczyszczonych tlenków niklu, np. spieków tlenku niklu, tlenku niklu w postaci granulek („zielony tlenek niklu”) (pozycja 7501).

(6)Tlenki i wodorotlenki miedzi.

(a)Tlenek miedzi (I) (tlenek miedziawy, czerwony tlenek miedzi) (Cu2O). Otrzymywany z octanu lub siarczanu miedzi, jest czerwonym krystalicznym proszkiem nierozpuszczalnym w wodzie. Stosowany do barwienia szkła na czerwono (szkła sygnalizacyjnego), do produkcji farb przeciwporostowych, syntetycznych kamieni szlachetnych (sztuczne szmaragdy) oraz jako środek grzybobójczy w rolnictwie.

(b)Tlenek miedzi (II) (tlenek miedziowy, czarny tlenek miedzi) (CuO). Otrzymywany z azotanu lub węglanu miedzi lub przez utlenienie metalu. Czarny proszek lub ziarna o połysku kasztanowym, nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany jako pigment do emalii, szkła (szkła zielone) lub w ceramice, a także do produkcji farb. Stosowany także do depolaryzacji ogniw elektrycznych oraz jako utleniacz lub katalizator w chemii organicznej.

(c)Wodorotlenki miedzi. Najbardziej pospolitym jest wodorotlenek miedzi (II) (Cu(OH)2). Niebieskie ciało stałe, które stosowane oddzielnie lub w mieszaninie, tworzy barwnik (błękit pruski); służy do produkcji pigmentów (np. błękitu Peligota, trwałego w sztucznym świetle), i amoniakalnego roztworu znanego jako „odczynnik Schweitzera”, rozpuszczalnika w miedziowo-amoniakalnym procesie otrzymywania włókien sztucznych.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego tlenku miedzi (I) (kuprytu) i naturalnego tlenku miedzi (II) (tenorytu) (pozycja 2603).

(7)Tlenki germanu. Najważniejszym jest ditlenek germanu (GeO2), otrzymywany w hutnictwie metalu z naturalnego germanosiarczku (germanitu) (pozycja 2617) lub w wyniku elektrolizy chlorku. Jest to biały proszek, słabo rozpuszczalny w wodzie. Stosowany do produkcji germanu metalicznego (do tranzystorów itp.), w medycynie i do produkcji specjalnych szkieł.

(8)Tlenki i wodorotlenki molibdenu. Najważniejszym jest tritlenek molibdenu (MoO3) otrzymywany z naturalnego siarczku, molibdenitu (pozycja 2613). Jest to biała substancja krystaliczna, żółknąca podczas ogrzewania, praktycznie nierozpuszczalna w wodzie. Stosowana jako katalizator w syntezie organicznej (produkcja bezwodnika ftalowego).

Istnieją też niebieskie tlenki, które w stanie niezmieszanym lub w mieszaninie (w takiej postaci objęte są działem 32.) stosowane są w malarstwie artystycznym jako błękit molibdenowy i indygo mineralne.

Do wodorotlenków zalicza się kwas molibdenowy (VI) (H2MoO4), który jest białym lub żółtawym proszkiem słabo rozpuszczalnym w wodzie, stosowanym w ceramice (glazury) lub jako katalizator. Molibdeniany (VI) objęte pozycją 2841 pochodzą od tych wodorotlenków.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego tlenku molibdenu (ochry molibdenowej, molibdytu) (pozycja 2530).

(9)Tlenki antymonu.

(a)Tritlenek (bezwodnik) antymonu (III) (Sb2O3). Otrzymywany przez utlenianie metalu lub z naturalnego siarczku (antymonitu). Biały proszek lub kryształy w kształcie igieł, praktycznie nierozpuszczalny w wodzie. Określenie „biel antymonowa” dotyczy zarówno czystego tlenku antymonu (III), objętego niniejszą pozycją i mieszaniny tego tlenku z tlenkiem cynku, objętej działem 32. Tritlenek diantymonu służy do produkcji farb, jako środek matujący do emalii (emaliowanie żelaza), w garncarstwie (glazury), do produkcji szkieł o małym współczynniku rozszerzalności (szkła do lamp), do produkcji syntetycznych kamieni szlachetnych lub półszlachetnych (syntetycznych rubinów, topazów, granatów). Jego pochodnymi są antymoniany (III) objęte pozycją 2841.

(b)Pentatlenek lub bezwodnik antymonu (V) (Sb2O5). Otrzymywany jest przez utlenianie metalu lub kalcynację azotanu. Żółty proszek, stosowany jako środek matujący do emalii. Otrzymuje się z niego antymoniany (V) objęte pozycją 2841.

(c)Tetratlenek diantymonu (Sb2O4). Biały proszek otrzymywany przez podgrzewanie pentatlenku.

Niniejsza pozycja nie obejmuje rud, tj. naturalnego tritlenku antymonu (senarmontytu i walantynitu) oraz naturalnego tetratlenku (cerwantytu) (pozycja 2617).

(10)Tlenek i wodorotlenek berylu.

(a)Tlenek berylu (BeO). Otrzymywany z azotanu lub siarczanu berylu. Biały proszek nierozpuszczalny w wodzie; może również występować w postaci krystalicznej. Stosowany do produkcji soli berylu i syntetycznych kamieni półszlachetnych i szlachetnych oraz jako katalizator.

(b)Wodorotlenek berylu (Be(OH)2). Biały proszek przypominający pod względem wyglądu tlenek glinu.

(11)Tlenek, wodorotlenek i nadtlenek wapnia. Niniejsza pozycja obejmuje wyłącznie tlenek (CaO) i wodorotlenek (Ca(OH)2) w stanie czystym (tzn. niezawierające praktycznie gliny, tlenku żelaza ani tlenku manganu itp.), a więc w takim, jaki otrzymuje się przez kalcynację strąconego węglanu wapnia.

Niniejsza pozycja obejmuje również wapno stopione, otrzymane przez stapianie zwykłego wapna niegaszonego w piecu elektrycznym. Produkt ten odznacza się dużą czystością (około 98% tlenku wapnia), ma strukturę krystaliczną i najczęściej jest bezbarwny. Stosowany jest do wyłożeń ogniotrwałych pieców, do produkcji tygli i do zwiększenia wytrzymałości betonu na zużycie, z którym miesza się jego drobne cząsteczki.

Nadtlenek wapnia (CaO2) jest proszkiem białym lub żółtawym, uwodnionym (zwykle zawiera 8 cząsteczek H2O), słabo rozpuszczalnym w wodzie. Stosowany jako środek bakteriobójczy i detergent; jest stosowany w medycynie, służy do produkcji kosmetyków.

Niniejsza pozycja nie obejmuje wapna palonego (tlenku wapnia) i wapna gaszonego (wodorotlenku wapnia) (pozycja 2522).

(12)Wodorotlenki manganu.

(a)Wodorotlenek manganu (II) (wodorotlenek manganawy) (Mn(OH)2). Białawy proszek, nierozpuszczalny w wodzie.

(b)Wodorotlenek manganu (III) (wodorotlenek manganowy) (Mn(OH)3). Pochodna tlenku manganu (Mn2O3). Brązowy proszek stosowany do produkcji farb (brąz manganowy) i linolanu manganowego.

(c)Wodorotlenek manganu o charakterze soli. Pochodna tlenku manganu o charakterze soli Mn3O4.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego uwodnionego tlenku manganu (naturalnego wodorotlenku manganu) (manganitu), który jest rudą objętą pozycją 2602, oraz bezwodnych tlenków manganu (pozycja 2820).

(13)Ditlenek cyrkonu (ZrO2), którego nie należy mylić z cyrkonem (pozycja 2615 lub 7103), czyli naturalnym, krystalicznym krzemianem cyrkonu.

Syntetyczny tlenek otrzymuje się, ze wspomnianej powyżej rudy lub z soli cyrkonu. Jest to ogniotrwały, białawy proszek, którego temperatura topnienia wynosi około 2600°C. Stosowany jest do otrzymywania produktów ogniotrwałych i odpornych na działanie środków chemicznych, jako pigment i ceramiczny środek matujący (biel cyrkonowa), a także jako materiał ścierny, składnik szkła i katalizator.

Naturalny tlenek cyrkonu lub baddeleit, jest rudą objętą pozycją 2615.

(14)Tlenek i wodorotlenek kadmu.

(a)Tlenek kadmu (CdO). Brązowo-żółty proszek, jaśniejszy lub ciemniejszy w zależności od temperatury kalcynacji, w której się go otrzymuje z węglanu lub wodorotlenku. Stosowany jest w ceramice i jako katalizator.

(b)Wodorotlenek kadmu (Cd(OH)2). Biały proszek.

(15)Tlenki i wodorotlenki cyny.

(a)Tlenek cyny (II) (tlenek cynawy, tlenek brązowy) (SnO). Nierozpuszczalny w wodzie. Występuje, w zależności od metody otrzymywania, w postaci szarych lub czarnych kryształów lub proszku brunatno-oliwkowego o odcieniach niebieskawych, czerwonawych lub zielonkawych.

Tlenek ten jest amfoteryczny i daje cyniny objęte pozycją 2841. Stosowany jest w syntezie organicznej jako reduktor lub katalizator.

(b)Tlenek cyny (IV) (tlenek cynowy, bezwodnik cyny, ditlenek) (SnO2), jest białym (biel cynowa) lub szarym proszkiem, także nierozpuszczalnym w wodzie. Tlenek biały jest stosowany w ceramice lub w przemyśle szklarskim jako środek matujący, podczas gdy proszek szary służy do polerowania metali, luster itp. oraz do otrzymywania związków ulegających zeszkleniu. Tlenek ten czasami występuje w postaci “proszku do polerowania”, lecz termin ten także określa jego mieszaninę z tlenkiem ołowiu (II) objętą pozycją 3824.

Tlenek cyny (IV) jest tlenkiem amfoterycznym i tworzy cyniany objęte pozycją 2841.

(c)Kwas cynowy lub wodorotlenek cyny (IV) (Sn(OH)4). Otrzymywany przez działanie wodorotlenkiem alkalicznym na sól cyny. Biały proszek, który przekształca się w kwas metacynowy.

(d)Kwas metacynowy. Otrzymywany jest z kwasu cynowego i występuje w postaci proszku nierozpuszczalnego w wodzie. Stosowany jest jako barwnik matujący w ceramice i jako materiał ścierny w przemyśle szklarskim.

Z tych wodorotlenków wywodzą się cyniany objęte pozycją 2841.

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Naturalnego tlenku cyny (kasyterytu), rudy objętej pozycją 2609.

(b)Popiołów cyny, mieszaniny tlenków cyny i cyny powstającej podczas topienia tego metalu (pozycja 2620).

(16)Tlenki i wodorotlenki wolframu. Najważniejszym jest tlenek wolframu (bezwodnik wolframu, tritlenek wolframu (WO3), otrzymywany w hutnictwie tego metalu przez obróbkę naturalnych wolframianów (wolframitu lub szelitu) (pozycja 2611). Występuje w postaci krystalicznego, żółtocytrynowego proszku, który staje się pomarańczowy pod wpływem ogrzewania i jest nierozpuszczalny w wodzie. Służy do produkcji wolframu, z którego wytwarza się żarniki żarówek elektrycznych oraz do farb ceramicznych.

Istnieje kilka wodorotlenków wolframu, w tym kwas wolframowy (H2WO4) (wodzian żółty), z których wywodzą się obojętne wolframiany objęte pozycją 2841.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego tlenku wolframu (ochry wolframowej, wolframitu) (pozycja 2530).

(17)Tlenki i wodorotlenki bizmutu.

(a)Tritlenek dibizmutu (Bi2O3). Otrzymywany jest z azotanu lub węglanu bizmutu. Bladożółty proszek, nierozpuszczalny w wodzie, pod wpływem ogrzewania zmieniający barwę na czerwoną. Stosowany jest w przemyśle szklarskim i ceramicznym.

(b)Pentatlenek dibizmutu (tlenek czerwony) (Bi2O5). Proszek o barwie czerwonobrązowawej.

(c)Wodorotlenek bizmutu (III) (wodorotlenek bizmutawy) (Bi(OH)3.

Naturalna ochra bizmutowa, która głównie składa się z tritlenków jest wyłączona (pozycja 2617).

Pozycja ta nie obejmuje tlenków rtęci (pozycja 2852).

__________


 


PODDZIAŁ V

SOLE I NADTLENOSOLE KWASÓW NIEORGANICZNYCH I METALI

UWAGI OGÓLNE

Sole metali otrzymuje się w reakcji podstawiania wodoru w kwasie przez metal lub jon amonowy (NH4+). W stanie ciekłym lub w roztworze są elektrolitami wydzielającymi na katodzie metal (lub jon metalu).

Sole obojętne to takie, w których wszystkie atomy wodoru są zastąpione atomami metalu, sole kwaśne zaś to te, które nadal zawierają część atomów wodoru do zastąpienia przez metal; sole zasadowe zawierają większą liczbę tlenku zasadowego niż jest konieczna do zneutralizowania kwasu (np. zasadowy siarczan kadmu (CdSO4.CdO)).

Poddział V obejmuje sole metali kwasów wymienionych w poddziałach II (kwasy będące pochodnymi niemetali) i IV (wodorotlenki metali pełniące funkcję kwasu).

Sole podwójne lub złożone.

Niektóre sole podwójne lub złożone są objęte szczególnymi pozycjami od 2826 do 2841; na przykład fluorokrzemiany, fluoroborany i inne złożone fluorosole (pozycja 2826); ałuny (pozycja 2833), cyjanki złożone (pozycja 2837). W przypadku niewymienionych soli podwójnych lub złożonych, patrz uwaga do pozycji 2842.

Niniejszy poddział nie obejmuje m.in.:

(a)Soli objętych działem 25. (np. chlorku sodu).

(b)Soli składników rud lub innych produktów objętych działem 26.

(c)Związki metali szlachetnych (pozycja 2843), pierwiastków promieniotwórczych (pozycja 2844), metali ziem rzadkich, itru lub skandu, lub mieszanin tych metali (pozycja 2846) lub rtęci (pozycja 2852).

(d)Fosforków, węglików, wodorków, azotków, azydków, krzemków i borków (pozycje 2849, 2850 i 2853) i żelazofosforu (sekcja XV).

(e)Soli objętych działem 31.

(f)Pigmentów, barwników, środków matujących, emalii i innych preparatów objętych działem 32. Sole metali niezmieszane, nadające się w tym stanie do użytku jako pigmenty (oprócz luminoforów), objęte są niniejszym poddziałem; jeżeli są zmieszane wzajemnie lub z innymi substancjami w celu otrzymania z nich pigmentów, objęte są działem 32. Luminofory, zmieszane lub nie obejmuje pozycja 3206.

(g)Środków antyseptycznych, insektobójczych, grzybobójczych, chwastobójczych, itp. objętych pozycją 3808.

(h)Topników i innych pomocniczych związków używanych do lutowania metali itp. (pozycja 3810).

(ij)Kryształów hodowlanych (innych niż elementy optyczne) o masie nie mniejszej niż 2,5 g każdy, halogenków metali alkalicznych lub metali ziem alkalicznych, (pozycja 3824); gdy mają one postać elementów optycznych należy je klasyfikować do pozycji 9001.

(k)Kamieni szlachetnych lub półszlachetnych, naturalnych lub syntetycznych (pozycje od 7102 do 7105).

2826-Fluorki; fluorokrzemiany, fluorogliniany i pozostałe złożone sole fluorowe.

-Fluorki:

2826 12- -Glinu

2826 19- -Pozostałe

2826 30-Heksafluoroglinian sodu (syntetyczny kriolit)

2826 90-Pozostałe

(A) FLUORKI

Z uwzględnieniem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału, niniejsza pozycja obejmuje fluorki (tj. metaliczne sole kwasu fluorowodorowego objętego pozycją 2811).

Najważniejszymi fluorkami są:

(1)Fluorki amonu: fluorek obojętny (NH4F) i fluorek kwaśny (NH4F.HF). Mają postać rozpływających się pod wpływem wilgoci z powietrza, bezbarwnych, toksycznych kryształów, rozpuszczalnych w wodzie. Stosuje się je jako: środki antyseptyczne (do konserwacji skór lub drewna), do kontroli fermentacji (jako produkty zastępujące kwas fluorowodorowy), w farbiarstwie (zaprawy farbiarskie), do grawerowania szkła (głównie fluorek kwaśny), do oczyszczania miedzi, w hutnictwie (do rozdrabniania rud, do przygotowywania platyny) itp.

(2)Fluorki sodu: fluorek obojętny (NaF) i fluorek kwaśny (NaF.HF). Otrzymuje się je przez kalcynację naturalnego fluorku wapnia objętego pozycją 2529 (fluorytu) z solą sodu. Fluorki te mają postać bezbarwnych kryształów, niezbyt dobrze rozpuszczalnych w wodzie i toksycznych. Podobnie jak fluorki amonu stosowane są jako środki antyseptyczne (konserwacja skór, drewna, jaj), do kontroli fermentacji, do trawienia lub matowienia szkła; służą również do produkcji mas ulegających zeszkleniu oraz środków pasożytobójczych.

(3)Fluorek glinu (AlF3). Otrzymywany z boksytu i kwasu fluorowodorowego. Występuje w postaci bezbarwnych kryształów nierozpuszczalnych w wodzie. Stosowany jest jako topnik do produkcji emalii i ceramiki oraz do oczyszczania nadtlenku wodoru.

(4)Fluorki potasu. Obojętny fluorek potasu (KF.2H2O) występujący w postaci bezbarwnych, toksycznych kryształów, rozpływających się pod wpływem wilgoci z powietrza, bardzo dobrze rozpuszczalnych w wodzie. Istnieje też kwaśny fluorek (KF.HF). Mają one takie same zastosowania jak fluorki sodu. Dodatkowo zaś kwaśny fluorek jest używany w hutnictwie cyrkonu lub tantalu.

(5)Fluorek wapnia (CaF2). Otrzymywany z naturalnego fluorku wapnia (fluorytu) objętego pozycją 2529. Występuje w postaci bezbarwnych kryształów, nierozpuszczalnych w wodzie lub jako żel. Stosowany jako topnik w metalurgii (zwłaszcza do produkcji magnezu przez elektrolizę karnalitu) oraz w wytwarzaniu szkła lub ceramiki.

(6)Trifluorek chromu (CrF3.4H2O). Występuje w postaci ciemnozielonego proszku rozpuszczalnego w wodzie. Roztwory wodne fluorku chromu trawią szkło. Stosowany jako zaprawa w farbiarstwie.

(7)Fluorek cynku (ZnF2). Biały proszek, nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany do impregnowania drewna, do otrzymywania emalii i pokryć galwanicznych.

(8)Fluorki antymonu. Działając kwasem fluorowodorowym na tlenki antymonu uzyskuje się trifluorek antymonu (SbF3), krystalizujący w formie białych igieł, rozpuszczalny w wodzie i rozpływający się pod wpływem wilgoci z powietrza oraz pentafluorek antymonu (SbF5), lepką ciecz rozpuszczającą się z sykiem w wodzie i tworzącą z nią wodzian (zawierający 2 cząsteczki H2O). Sole te używane są w ceramice, jako zaprawy w farbowaniu i drukowaniu tkanin.

(9)Fluorek baru (BaF2). Otrzymywany z kwasu fluorowodorowego i tlenku, siarczku lub węglanu baru. Występuje w postaci białego proszku, słabo rozpuszczalnego w wodzie; jest substancją toksyczną. Stosowany jako pigment do emalii i w ceramice, jako środek antyseptyczny stosowany przy balsamowaniu, jako środek owadobójczy itp.

Niniejsza pozycja nie obejmuje fluorków niemetali (pozycja 2812).

(B) FLUOROKRZEMIANY

Fluorokrzemiany są solami kwasu heksafluorokrzemowego (H2SiF6) objętego pozycją 2811.

(1)Heksafluorokrzemian disodu (fluorokrzemian sodu) (Na2SiF6). Otrzymywany z fluorku krzemu, będącego produktem ubocznym produkcji superfosfatów. Występuje w postaci białego proszku, tylko nieznacznie rozpuszczalnego w zimnej wodzie. Stosowany do produkcji szkła opakowego i emalii, kamieni syntetycznych, cementów odpornych na działanie kwasów, trutek na szczury, środków owadobójczych, do ekstrakcji metalicznego berylu (elektrolizy), do elektrolitycznego oczyszczania cyny, koagulacji lateksu, jako środek antyseptyczny.

(2)Heksafluorokrzemian dipotasu (fluorokrzemian potasu) (K2SiF6). Biały, bezwonny, krystaliczny proszek, nieznacznie rozpuszczalny w wodzie, rozpuszczalny w kwasie chlorowodorowym. Stosowany jest do wyrobu fryt szklistych emalii, ceramiki, środków owadobójczych, miki syntetycznej; w metalurgii glinu i magnezu.

(3)Heksafluorokrzemian wapnia (fluorokrzemian wapnia) (CaSiF6). Biały, krystaliczny proszek, nieznacznie rozpuszczalny w wodzie, stosowany jako biały pigment w ceramice.

(4)Heksafluorokrzemian miedzi (fluorokrzemian miedzi) (CuSiF6.6H2O). Niebieski, krystaliczny proszek rozpuszczalny w wodzie i toksyczny. Stosowany do uzyskiwania efektów cętkowania lub jako środek grzybobójczy.

(5)Heksafluorokrzemian cynku (fluorokrzemian cynku) (ZnSiF6.6H2O). Krystaliczny proszek rozpuszczalny w wodzie; reagując ze związkami wapnia wytwarza na ich powierzchni warstewkę fluorków wapnia. Stosowany do utwardzania betonu, elektrolitycznego cynkowania, jako środek antyseptyczny i grzybobójczy (infekcje drewna).

(6)Heksafluorokrzemian baru (fluorokrzemian baru) (BaSiF6). Biały proszek stosowany przeciw stonce ziemniaczanej i innym owadom oraz do zwalczania szkodników.

(7)Inne fluorokrzemiany. Fluorokrzemian magnezu i fluorokrzemian glinu stosowane są tak jak fluorokrzemian cynku do utwardzania betonu. Fluorokrzemian chromu i fluorokrzemian żelaza są używane w przemyśle barwników.

Niniejsza pozycja nie obejmuje topazu, naturalnego fluorokrzemianu glinu (dział 71).

(C) FLUOROGLINIANY I INNE ZŁOŻONE SOLE FLUOROWE

(1)Heksafluoroglinian trisodu (heksafluoroglinian sodu) (Na3AlF6), syntetyczny kriolit, otrzymywany w postaci osadu przy mieszaniu tlenku glinu rozpuszczonego w kwasie fluorowodorowym z chlorkiem sodu lub w wyniku stopienia siarczanu glinu z fluorkiem sodu. Występuje w postaci białawej krystalicznej masy. Stosowany jest jako zamiennik naturalnego kriolitu (pozycja 2530) w hutnictwie glinu, w pirotechnice, do produkcji emalii, do wytwarzania szkła oraz jako środek owadobójczy.

(2)Fluoroborany. Fluoroboran sodu (środek antyseptyczny), fluoroboran potasu (używany w emaliach), fluoroboran chromu i fluoroboran niklu (stosowany w galwanotechnice) itp.

(3)Fluorosiarczany. Zwłaszcza fluorosiarczan amonu antymonu ((NH4)2SO4SbF3) lub sól Haen’a; występuje w postaci rozpuszczalnych kryształów powodujących korozję szkła i metali. Stosowany jako zaprawa farbiarska.

(4)Fluorofosforany otrzymuje się na przykład z naturalnego fluorofosforanu magnezu (wagnerytu) (pozycja 2530) lub fluorofosforanu glinu litu (ambligonitu) (pozycja 2530).

(5)Fluorotantalany (otrzymywane w hutnictwie tantalu), fluorotytaniany, fluorogermaniany, fluoroniobiany, fluorocyrkoniany (otrzymywane w hutnictwie cyrkonu), fluorocyniany itp.

Tlenofluorki metali (np. berylu itp.) oraz złożone tlenofluorosole objęte są niniejszą pozycją, nie są nią objęte tlenofluorki niemetali (pozycja 2812).

Niniejsza pozycja nie obejmuje fluoromrówczanów, fluorooctanów i innych złożonych fluorosoli organicznych (dział 29).

 


 


2827-Chlorki, tlenochlorki i chlorki zasadowe; bromki i tlenobromki; jodki i tlenojodki.

2827 10-Chlorek amonu

2827 20-Chlorek wapnia

-Pozostałe chlorki:

2827 31- -Magnezu

2827 32- -Glinu

2827 35- -Niklu

2827 39- -Pozostałe

-Tlenochlorki i chlorki zasadowe:

2827 41- -Miedzi

2827 49- -Pozostałe

-Bromki i tlenobromki:

2827 51- -Bromki sodu lub potasu

2827 59- -Pozostałe

2827 60-Jodki i tlenojodki

Z uwzględnieniem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału, pozycja obejmuje chlorki, tlenochlorki i chlorki zasadowe, bromki, tlenobromki, jodki i tlenojodki metali lub jonu amonowego (NH4+). Niniejsza pozycja nie obejmuje halogenków i tlenohalogenków niemetali (pozycja 2812).

(A) CHLORKI

Niniejsza grupa obejmuje sole chlorowodoru objętego pozycją 2806.

Głównymi chlorkami objętymi niniejszą pozycją są:

(1)Chlorek amonu (salmiak, chlorek amonowy) (NH4Cl). Powstaje w wyniku reakcji zobojętnienia chlorowodoru amoniakiem. Występuje w postaci krystalicznej masy, proszku, kwiatu lub bryłek, otrzymywanych przez sublimację. Czysty chlorek amonu jest bezbarwny, natomiast gdy jest zanieczyszczony ma barwę żółtawą; jest rozpuszczalny w wodzie. Stosowany do trawienia metali, drukowania lub barwienia tkanin, w garbarstwie, jako nawóz, do otrzymywania ogniw Leclanché’go, do utwardzania lakierów lub klejów, w galwanotechnice, w fotografice (utrwalacz) itp.

Patrz uwaga do pozycji 3102 dotycząca nawozów zawierających chlorek amonu.

(2)Chlorek wapnia (CaCl2). Otrzymywany z naturalnych soli stassfurckich lub jako produkt uboczny przy produkcji węglanu sodu. Jest to substancja biała, żółtawa lub brązowa w zależności od stopnia czystości. Produkt higroskopijny; może występować jako odlew lub w postaci stopionej, masy porowatej lub płatków, może być także uwodniony 6 cząsteczkami H2O (krystaliczny lub granulowany). Stosowany jest w mieszaninach ochładzających, do betonowania w zimie, jako środek przeciwpylny na drogach lub podłożach wykonanych z utwardzonej ziemi, jako katalizator, środek odwadniający lub kondensacyjny w syntezie organicznej (np. otrzymywanie amin z fenolu) i do suszenia gazów. Ma on również zastosowanie w medycynie.

(3)Chlorek magnezu (MgCl2). Produkt uboczny procesu ekstrakcji soli potasu. Gdy jest bezwodny występuje w postaci półprzezroczystej masy, walców, tabletek lub słupków, zaś uwodniony w postaci krystalicznych bezbarwnych igieł. Jest rozpuszczalny w wodzie. Stosowany do produkcji bardzo twardych cementów (np. do bezspoinowych posadzek), do apreturowania bawełny i innych tkanin, jako środek odkażający lub antyseptyczny w medycynie i jako środek do nadawania ogniotrwałości drewnu.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego chlorku magnezu (biszofitu) (pozycja 2530).

(4)Chlorek glinu (AlCl3). Otrzymywany przez działanie chlorem na glin lub chlorowodorem na tlenek glinu. Bezwodny lub krystaliczny, może występować w roztworach wodnych o konsystencji syropu. Bezwodna sól dymi w powietrzu. Stały chlorek jest stosowany w syntezie organicznej, jako zaprawa w farbiarstwie itp. W postaci roztworów wodnych służy do konserwacji drewna, trawienia wełny, do dezynfekcji itp.

(5)Chlorki żelaza.

(a)Chlorek żelaza (II) (chlorek żelazawy) (FeCl2). Występuje w stanie bezwodnym (w postaci łusek, płatków lub zielonożółtego proszku) lub uwodnionym na przykład 4 cząsteczkami H2O (zielone lub niebieskawe kryształy); może wystąpić także jako zielone roztwory wodne. W powietrzu utlenia się i żółknie. Zwykle dostarcza się go w dobrze zamkniętych butlach zawierających kilka kropli alkoholu, co zapobiega utlenianiu. Jest środkiem redukującym i zaprawą farbiarską.

(b)Chlorek żelaza (III) (chlorek żelazowy) (FeCl3). Otrzymywany przez rozpuszczanie tlenku albo węglanu żelaza lub żelaza metalicznego w kwasie chlorowodorowym lub w wodzie królewskiej, lub przepuszczanie gazowego chloru nad żelazem ogrzanym do temperatury czerwonego żaru. W stanie bezwodnym ma postać masy żółtej, brunatnej lub granatowej, rozpływającej się w wilgotnym powietrzu i rozpuszczalnej w wodzie, a w stanie uwodnionym (5 lub 12 cząsteczkami H2O) pomarańczowych, czerwonych lub fioletowych kryształów; handlowy ciekły chlorek żelaza (III) jest ciemnoczerwonym roztworem wodnym. Stosowany częściej niż chlorek żelaza (II), np. do oczyszczania wód przemysłowych, jako zaprawa farbiarska, w fotografice i chemigrafii, do patynowania żelaza, w medycynie (preparaty powstrzymujące krwawienie i zwężające naczynia), a głównie jako utleniacz.

(6)Dichlorek kobaltu (chlorek kobaltawy) (CoCl2.6H2O). Występuje w postaci czerwonych lub fioletowych kryształów, błękitniejących pod wpływem ciepła i rozpuszczalnych w wodzie. Stosowany do produkcji higrometrów, jako atrament sympatyczny lub jako pochłaniacz w maskach gazowych.

(7)Dichlorek niklu (NiCl2). Bezwodny ma postać żółtych łusek lub blaszek, zaś uwodniony (6 cząsteczkami H2O) występuje w postaci zielonych kryształów rozpływających się pod wpływem wilgoci z powietrza; bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie. Stosowany jako zaprawa farbiarska, w elektrolizie (kąpiele niklujące) lub jako pochłaniacz w maskach gazowych.

(8)Chlorek cynku (ZnCl2). Otrzymywany przez przepuszczanie chlorowodoru nad prażoną rudą cynku (blendą lub kalaminą) (pozycja 2608), można go także ekstrahować z popiołów i odpadów klasyfikowanych do pozycji 2620. Biała krystaliczna masa (masło cynkowe), stopiona lub granulowana. Szybko rozpływająca się pod wpływem wilgoci z powietrza, rozpuszczalna w wodzie, żrąca i bardzo toksyczna. Stosowany jako środek antyseptyczny, grzybobójczy, odwadniający, nadający drewnu ogniotrwałość, konserwujący skórę, utwardzający celulozę (otrzymywanie wulkanizowanej fibry), w syntezie organicznej. Stosowany także jako topnik przy lutowaniu, jako zaprawa do farbowania lub drukowania, do oczyszczania olejów, do produkcji cementów dentystycznych i leków (środek antyseptyczny do przyżegania).

(9)Chlorki cyny.

(a)Chlorek cyny (II) (chlorek cynawy, dichlorek cyny) (SnCl2). Masa o przełomie żywicznym lub też biała lub żółtawa substancja krystaliczna (z cząsteczkami H2O). Również w postaci roztworów o tej samej barwie. Powoduje korozję i rozkłada się w powietrzu. Stosowany jako czynnik redukujący lub zaprawa w farbiarstwie tkanin, jako barwnik kadziowy (sól cynowa farbiarska), jako klejonka cynowa do jedwabiu lub w elektrolitycznym pokrywaniu cyną.

(b)Chlorek cyny (IV) (chlorek cynowy, tetrachlorek cyny) (SnCl4). W stanie bezwodnym występuje jako bezbarwna lub żółtawa ciecz, wydzielająca białe dymy w obecności wilgotnego powietrza. W stanie uwodnionym występuje w postaci bezbarwnych kryształów, a także masy żelatynowej (masła cynowego). Stosowany jako zaprawa lub klejonka do tkanin, (klejonka cynowa do jedwabiu), lub zmieszany z chlorkiem cyny (II) i solami złota służy do produkcji purpury Kasjusza, używanej do zdobienia porcelany.

(10)Chlorek baru (BaCl2). Otrzymywany z naturalnego węglanu baru (witerytu) lub naturalnego siarczanu baru (barytu). Rozpuszczalny w wodzie; może występować jako substancja bezwodna lub stopiona (żółty proszek), lub uwodniona 2 cząsteczkami H2O (w postaci warstwowych kryształów albo tabletek). Stosowany w farbiarstwie, w ceramice, jako środek grzybo- i gryzoniobójczy, do oczyszczania wód przemysłowych itp.

(11)Chlorki tytanu. Najważniejszy jest tetrachlorek tytanu (TiCl4) otrzymywany w hutnictwie tytanu przez działanie chlorem na mieszaninę węgla i rodzimego ditlenku tytanu (rutylu, brukitu, anatazu). Bezbarwna lub żółtawa ciecz o ostrym zapachu; dymiąca w wilgotnym powietrzu; pochłaniająca wodę i podlegająca zjawisku hydrolizy w wodzie. Stosowany do produkcji zapraw farbiarskich (zaprawy tytanowe), do nadawania ceramice opalizującego połysku, do otrzymywania zasłon dymnych lub w syntezie organicznej.

(12)Chlorki chromu.

(a)Chlorek chromu (II) (chlorek chromawy) (CrCl2). Kryształy w formie igieł lub błękitne roztwory wodne. Środek redukujący.

(b)Chlorek chromu (III) (chlorek chromowy) (CrCl3). Krystaliczne różowe lub pomarańczowe łuski lub w stanie uwodnionym (6 lub 12 cząsteczkami H2O) zielone lub fioletowe kryształy. Stosowany jako zaprawa do barwienia tekstyliów, w garbarstwie, do chromowania elektrolitycznego, w syntezie organicznej i do produkcji spieków chromu.

(13)Chlorek manganu (II) (chlorek manganawy) (MnCl2). Otrzymywany przez działanie na naturalny węglan (dialogit lub rodochrozyt) (pozycja 2602), chlorowodorem. Sól bezwodna występuje w postaci różowej krystalicznej masy lub uwodniona (np. 4 cząsteczkami H2O) w postaci kryształów rozpływających się pod wpływem wilgoci z powietrza i rozpuszczalnych w wodzie. Stosowany do produkcji brązowych barwników lub niektórych leków, jako katalizator oraz do drukowania tekstyliów.

(14)Chlorki miedzi.

(a)Chlorek miedzi (I) (chlorek miedziawy, monochlorek miedzi) (CuCl). Krystaliczny proszek lub bezbarwne kryształy, praktycznie nierozpuszczalne w wodzie, utleniające się w powietrzu. Stosowany w metalurgii niklu i srebra lub jako katalizator.

(b)Chlorek miedzi (II) (chlorek miedziowy) (CuCl2.2H2O). Zielone kryształy rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza i rozpuszczalne w wodzie. Stosowany do drukowania tekstyliów, w fotografice lub w elektrolizie, jako katalizator, jako środek antyseptyczny, odkażający lub owadobójczy, w przemyśle farb i w pirotechnice (sztuczne ognie) itp.

Nantokit, naturalny chlorek miedzi (II) obejmuje pozycja 2530.

(15)Chlorki antymonu.

(a)Trichlorek antymonu (masło antymonowe) (SbCl3). Otrzymywany w wyniku działania chlorowodorem na naturalny siarczek (antymonit) (pozycja 2617). Występuje w postaci bezbarwnych, półprzezroczystych bryłek; absorbuje wilgoć z powietrza przyjmując wówczas wygląd mazistej substancji; jest żrący. Stosowany do „brązowienia” lub trawienia metali, jako zaprawa, do produkcji laków, wyprawiania skór, do otrzymywania tlenku antymonu lub leków dla zwierząt.

(b)Pentachlorek antymonu (SbCl5). Bezbarwna ciecz, dymiąca w wilgotnym powietrzu; rozkładająca się pod wpływem działania wody. Stosowany jako środek do chlorowania w syntezach organicznych oraz jako środek do wytwarzania dymu.

Z tej grupy wyłączone są chlorek sodu i chlorek potasu, które, nawet w postaci czystej, są odpowiednio objęte pozycją 2501 i 3104 lub 3105. Niniejsza pozycja nie obejmuje również związku znanego pod błędną nazwą "wapna chlorowanego", który jest technicznym chloranem (I) (podchlorynem) wapnia (pozycja 2828). Chlorki rtęci [chlorek rtęci (I) i chlorek rtęci (II)] są objęte pozycją 2852.

(B) TLENOCHLORKI I CHLORKI ZASADOWE

Niniejsza grupa obejmuje tlenochlorki i zasadowe chlorki metali.

Obejmuje ona:

(1)Tlenochlorki i zasadowe chlorki miedzi. Krystaliczne niebieskie proszki, stosowane jako środki owadobójcze, grzybobójcze lub jako pigmenty.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego zasadowego chlorku miedzi (atakamitu) (pozycja 2603).

(2)Zasadowy chlorek glinu (Al2Cl(OH)5.xH2O). Białożółtawy proszek. Stosowany w przemyśle kosmetycznym jako środek przeciwpotowy.

(3)Tlenochlorek chromu (chlorek chromylu) (CrCl2O2). Czerwona ciecz o drażniącym zapachu, dymiąca w wilgotnym powietrzu i rozkładająca się w wodzie. Stosowany w garbarstwie jako zaprawa farbiarska i utleniacz.

(4)Tlenochlorek cyny. Bezpostaciowe, białe lub szare grudki rozpuszczalne w wodzie. Stosowany jako zaprawa farbiarska.

(5)Tlenochlorek antymonu (SbClO). Biały proszek stosowany do produkcji dymów, pigmentów i leków.

(6)Tlenochlorki i zasadowe chlorki ołowiu. Białe proszki otrzymywane w wyniku reakcji tlenku ołowiu (II) (glejty) z chlorkiem zasadowym. Stosowane do produkcji chromianów ołowiu, jako pigmenty (żółcień kasselska) do akwareli, farb olejnych lub farb wodnych, a także do produkcji innych, bardziej złożonych pigmentów.

(7)Tlenochlorek bizmutu (chlorek bizmutylu) (BiClO). Biały proszek, stosowany jako pigment (biel perłowa) do produkcji sztucznych pereł.

(C) BROMKI I TLENOBROMKI

Grupa obejmuje sole bromowodoru (pozycja 2811) i tlenobromki:

(1)Bromek sodu (NaBr). Otrzymywany podobną metodą jak bromek amonu lub przez działanie solą sodową na bromek żelaza (III), pochodzący z bezpośredniego działania bromu na wióry żelaza. Występuje w postaci raczej nietrwałej soli bezwodnej po krystalizacji w temperaturze wyższej niż 51°C. Kiedy krystalizuje poniżej tej temperatury jest solą uwodnioną (2 cząsteczkami H2O) występującą w postaci dużych, sześciennych kryształów. Substancja bezbarwna, higroskopijna i rozpuszczalna w wodzie. Stosowany w medycynie i fotografice.

(2)Bromek potasu (KBr). Otrzymywany podobnymi metodami i ma te same zastosowania jako bromek sodu. Bezwodna sól w postaci dużych kryształów.

(3)Bromek amonu (NH4Br). Otrzymywany w wyniku działania bromowodorem na amoniak. Bezbarwne kryształy rozpuszczalne w wodzie, żółknące i rozkładające się wolno w powietrzu oraz ulatniające się pod wpływem ciepła. Stosowany w medycynie jako środek uspokajający, w fotografice (jako opóźniacz wywoływania), a także jako środek uodparniający na ogień.

(4)Bromek wapnia (CaBr2.6H2O). Otrzymywany z węglanu wapnia i bromowodoru. Bezbarwne kryształy, rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza i bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie. Stosowany w medycynie i fotografice.

(5)Bromki miedzi

(a)Bromek miedzi (I) (bromek miedziawy) (CuBr). Otrzymywany przez redukcję bromku miedzi (II); bezbarwne kryształy nierozpuszczalne w wodzie. Stosowany w syntezie organicznej.

(b)Bromek miedzi (II) (bromek miedziowy) (CuBr2). Otrzymywany przez bezpośrednie działanie bromu na miedź. Kryształy rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza, rozpuszczalne w wodzie. Stosowany w syntezie organicznej i w fotografice.

(6)Pozostałe bromki i tlenobromki. Obejmują bromek strontu (stosowany w medycynie) i bromek baru.

(D) JODKI I TLENOJODKI

Grupa obejmuje sole jodowodoru (pozycja 2811) i tlenojodki.

(1)Jodek amonu (NH4I). Otrzymywany w wyniku reakcji jodowodoru z amoniakiem lub węglanem amonu. Biały, krystaliczny, higroskopijny proszek, bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie. Stosowany w medycynie (zaburzenia krążenia lub rozedma płuc) i w fotografice.

(2)Jodek sodu (NaI). Otrzymywany w wyniku reakcji jodowodoru z wodorotlenkiem sodu lub węglanem sodu lub też soli sodu z jodkiem żelaza (III) otrzymywanym przez bezpośrednie działanie jodu na opiłki żelaza; jest także produktem kalcynacji jodanów. Krystaliczny, bezwodny, rozpływający się pod wpływem wilgoci z powietrza i bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie, rozkładający się przy zetknięciu z powietrzem lub wystawiony na działanie światła. Stosowany w medycynie, do jodowania soli kuchennej i w fotografice.

(3)Jodek potasu (KI). Otrzymywany podobnymi metodami i ma podobne zastosowania jak jodek sodu, ale jest bardziej trwały. Bezwodny, bezbarwne lub nieprzezroczyste kryształy.

(4)Jodek wapnia (CaI2). Otrzymywany z węglanu wapnia i jodowodoru. Bezbarwne, błyszczące kryształy lub perłowe, białe łuski. Rozpuszczalny w wodzie i żółknie pod wpływem powietrza. Stosowany w fotografice.

(5)Pozostałe jodki i tlenojodki. Obejmują one:

(a)Jodki litu (stosowane w medycynie), strontu, antymonu, cynku lub żelaza (zarówno stosowane w medycynie jak i środki antyseptyczne), ołowiu (o połysku metalicznym, stosowane do produkcji barwników gumy), bizmutu (odczynnik).

(b)Tlenojodek antymonu (III), tlenojodek miedzi i tlenojodek ołowiu.

Jodki rtęci [jodek rtęci (I) i jodek rtęci (II)] są wyłączone (pozycja 2852).

 


 


2828-Podchloryny (chlorany (I)); techniczny podchloryn wapnia; chloryny; podbrominy.

2828 10-Techniczny podchloryn (chloran (I) wapnia i pozostałe podchloryny (chlorany(I)) wapnia

2828 90-Pozostałe

Z uwzględnieniem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału, pozycja obejmuje chlorany (I) (podchloryny), chlorany (III) (chloryny) i bromiany (I) (podbrominy) metali i techniczny chloran (I) (podchloryn) wapnia.

(A) PODCHLORYNY (CHLORANY (I))

Są najważniejsze; stosowane są głównie do wybielania („chloryny wybielające”). Są to sole nietrwałe, łatwo ulegają degradacji w kontakcie z powietrzem; w reakcji z nawet bardzo słabymi kwasami dają kwas chlorowy (I) (podchlorawy). Kwas chlorowy (I), łatwo wydzielający chlor jest bardzo silnym środkiem utleniającym i odbarwiającym.

(1)Chloran (I) sodu (podchloryn sodu) (NaClO.6H2O). W postaci roztworu wodnego obecnie znany w handlu pod nazwą „wody z Javelle”. Otrzymywany przez elektrolizę wodnego roztworu chlorku sodu lub w wyniku reakcji chloranu (I) wapnia z siarczanem lub węglanem sodu, lub też przez działanie chlorem na wodorotlenek sodu (sodę żrącą). Sól ta, bardzo dobrze rozpuszczalna w wodzie, nie istnieje w stanie bezwodnym; jest raczej nietrwała i wrażliwa na światło i ciepło. Wodne roztwory chloranu (I) sodu są bezbarwne lub żółtawe, o zapachu chloru. Zwykle są zanieczyszczone niewielką ilością chlorku sodu. Stosowane do odbarwiania włókien roślinnych lub ścieru drzewnego, dezynfekcji pomieszczeń, oczyszczania wody lub otrzymywania hydrazyny. Stosowane także w fotografice jako szybki wywoływacz do płyt przeciwodblaskowych, w medycynie jako środek antyseptyczny (mieszanina z kwasem borowym znana jest jako płyn Dakina).

(2)Chloran (I) potasu (podchloryn potasu) (KClO.6H2O). Roztwór wodny tej soli określano uprzednio mianem „wody z Javelle”; pod wszystkimi względami przypomina sól sodu.

(3)Pozostałe chlorany (I). Obejmuje chlorany (I) (podchloryny) amonu (środek antyseptyczny o silniejszym działaniu niż chloran (I) wapnia), baru, magnezu lub cynku; wszystkie są środkami odbarwiającymi lub antyseptycznymi.

(B) TECHNICZNY CHLORAN (I) (PODCHLORYN) WAPNIA

Chloran (I) wapnia (podchloryn wapnia). Substancja niesłusznie nazywana w handlu „wapnem chlorowanym”, składa się głównie z zanieczyszczonego chloranu (I) wapnia i chlorku wapnia oraz czasami tlenku lub wodorotlenku wapnia. Otrzymywana jest metodą nasycania chlorem wodorotlenku wapnia. Jest to biały, bezpostaciowy proszek, higroskopijny, gdy zawiera chlorek wapnia, rozpuszczalny w wodzie, wrażliwy na działanie światła, ciepła i ditlenku węgla. Działa niszcząco na włókna zwierzęce i substancje organiczne oraz niszczy barwnik. Służy do bielenia tkanin pochodzenia roślinnego lub ścieru drzewnego, jako środek dezynfekcyjny lub antyseptyczny (do oczyszczania wody za pomocą wody z Javelle) oraz rozpylania nad gruntem zanieczyszczonym śmiercionośnymi gazami. Czysty chloran (I) wapnia występuje w postaci krystalicznej masy lub roztworu o zapachu chloru; jest on mniej podatny na rozkład niż substancja zanieczyszczona.

Niniejsza pozycja nie obejmuje chlorku wapnia (CaCl2) (pozycja 2827).

(C) CHLORANY (III) (CHLORYNY)

Grupa ta obejmuje sole kwasu chlorowego (III) (kwasu chlorawego) (HClO2):

(1)Chloran (III) sodu (chloryn sodu) (NaClO2). Bezwodna lub uwodniona (3 cząsteczkami H2O) masa lub roztwór wodny. Trwały w temperaturze poniżej 100°C. Bardzo silny utleniacz, powoduje korozję. Stosowany w farbiarstwie lub jako wybielacz.

(2)Chloran (III) glinu (chloryn glinu) ma takie same zastosowanie jak chloran (III) sodu.

(D) BROMIANY (I) (PODBROMINY)

Grupa ta obejmuje sole kwasu bromowego (I) (kwasu podbromawego) (HBrO) (pozycja 2811).

Bromian (I) potasu (podbromin potasu) jest stosowany do pomiaru zawartości azotu w niektórych związkach organicznych.

 


 


2829-Chlorany i nadchlorany; bromiany i nadbromiany; jodany i nadjadany.

-Chlorany:

2829 11- -Sodu

2829 19- -Pozostałe

2829 90-Pozostałe

Z uwzględnieniem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału, pozycja obejmuje chlorany (V) i chlorany (VII), bromiany (V) i bromiany (VII) oraz jodany (V) i jodany (VII) metali.

(A) CHLORANY (V)

Grupa obejmuje sole kwasu chlorowego (HClO3) (pozycja 2811).

(1)Chloran (V) sodu (NaClO3). Otrzymywany metodą elektrolizy wodnego roztworu chlorku sodu. Bezbarwne, lśniące kryształy (tabletki) bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie; łatwo oddaje tlen. Często zawiera zanieczyszczenia (np. chlorki metali alkalicznych). Stosowany jako utleniacz, w syntezie organicznej, do drukowania tekstyliów (barwienie czernią anilinową), do produkcji zapalników dymnych i masy zapałczanej, jako środek chwastobójczy itp.

(2)Chloran (V) potasu (KClO3). Otrzymywany w podobny sposób jak chloran (V) sodu. Bezbarwne kryształy, trudno rozpuszczalne w wodzie. Jego inne właściwości przypominają właściwości chloranu (V) sodu. Jest również stosowany w medycynie i do produkcji materiałów wybuchowych kruszących (np. szedytu).

(3)Chloran (V) baru (Ba(ClO3)2. Otrzymywany w wyniku elektrolizy roztworu chlorku baru. Bezbarwne kryształy rozpuszczalne w wodzie. Stosowany jako barwnik zielony w pirotechnice, do produkcji materiałów wybuchowych i innych chloranów.

(4)Pozostałe chlorany (V). Obejmują one chloran (V) amonu stosowany do produkcji materiałów wybuchowych; chloran (V) strontu stosowany do produkcji materiałów wybuchowych i w pirotechnice do otrzymywania czerwonych ogni sztucznych; chloran (V) chromu stosowany jako zaprawa farbiarska; chloran (V) miedzi, zielone kryształy stosowane w farbiarstwie, do produkcji materiałów wybuchowych i w pirotechnice do produkcji zielonych ogni sztucznych.

(B) CHLORANY (VII) (NADCHLORANY)

Grupa ta obejmuje sole kwasu chlorowego (VII) (kwasu nadchlorowego) (HClO4) (pozycja 2811). Są one silnymi utleniaczami, stosowanymi w pirotechnice i w przemyśle materiałów wybuchowych.

(1)Chloran (VII) amonu (nadchloran amonu) (NH4ClO4). Otrzymywany z chloranu (VII) sodu. Bezbarwne kryształy rozpuszczalne w wodzie, zwłaszcza gorącej; rozkłada się pod wpływem ciepła, czasem towarzyszy temu wybuch.

(2)Chloran (VII) sodu (nadchloran sodu) (NaClO4). Otrzymywany przez elektrolizę oziębionych roztworów chloranu (V) sodu. Bezbarwne kryształy, rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza.

(3)Chloran (VII) potasu (nadchloran potasu) (KClO4). Otrzymywany z chloranu (VII) sodu. Bezbarwny, krystaliczny proszek, stosunkowo słabo rozpuszczalny, wybuchający przy uderzeniu. Stosowany w przemyśle chemicznym jako silniejszy utleniacz niż chlorany (V).

(4)Pozostałe chlorany (VII) (nadchlorany). Obejmują one chloran (VII) baru (nadchloran baru) (uwodniony proszek) i chloran (VII) ołowiu (nadchloran ołowiu); nasycony roztwór ostatniego jest ciężką cieczą (o gęstości 2,6) stosowaną w procesie flotacji.

(C) BROMIANY (V) I BROMIANY (VII) (NADBROMIANY)

Grupa ta obejmuje sole kwasu bromowego (V) (HBrO3) (pozycja 2811) np. bromian (V) potasu (KBrO3) i sole kwasu bromowego (VII) (nadbromowego) (HBrO4).

(D) JODANY (V) I JODANY (VII) (NADJODANY)

Grupa obejmuje sole kwasu jodowego (V) (HIO3) (pozycja 2811) i sole kwasu jodowego (VII) (nadjodowego) (pozycja 2811).

Jodan (V) sodu (NaIO3), jodan (V) potasu (KIO3) i wodorodijodan (V) potasu (KH(IO3)2) są stosowane w medycynie i jako odczynniki w analizie chemicznej. Krystaliczny jodan (V) baru jest stosowany do produkcji kwasu jodowego (V).

Jodany (VII) sodu (nadjodany sodu) (monosodu i disodu) otrzymuje się, działając chlorem na alkaliczny roztwór jodanu (V) sodu.

 


 


2830-Siarczki; polisiarczki, nawet niezdefiniowane chemicznie.

2830 10-Siarczki sodu

2830 90-Pozostałe

Z uwzględnieniem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału. niniejsza pozycja obejmuje siarczki metali (sole siarkowodoru (H2S) objętego pozycją 2811). Stara nazwa „wodorosiarczki” jest czasami używana do określenia siarczków kwaśnych. Niniejsza pozycja nie obejmuje siarczków niemetali (pozycja 2813).

(1)Siarczki sodu.

(a)Siarczek sodu (Na2S). Otrzymywany przez redukcję siarczanu sodu za pomocą węgla. Albo bezwodny, w postaci białawej masy lub płytek (siarczek stężony lub stopiony), rozpuszczalny w wodzie, przechodzący w siarczany w kontakcie z powietrzem, albo w stanie uwodnionym (9 cząsteczkami H2O) bezbarwne lub zielonkawe kryształy, w zależności od stopnia czystości. Łagodny środek redukujący stosowany do otrzymywania związków organicznych. W procesie flotacji ułatwia on absorpcję oleju na powierzchni rudy na skutek jej nasiarczania. Stosowany także jako środek do usuwania włosów (w garbarstwie i preparatach toaletowych) oraz jako środek pasożytobójczy.

(b)Kwaśny siarczek sodu (wodorosiarczek) (NaHS). Otrzymywany przez działanie siarkowodoru na obojętny siarczek. Bezbarwne kryształy rozpuszczalne w wodzie. Stosowany jako depilator w garbarstwie, w farbiarstwie, jako substancja absorbująca miedź przy oczyszczaniu niklu, jako reduktor w syntezie organicznej itp.

(2)Siarczek cynku (ZnS). Syntetyczny siarczek cynku otrzymuje się w postaci uwodnionej przez strącanie siarczkiem sodu z roztworu cynkanu alkalicznego. Biała pasta lub proszek, często zawierająca tlenek cynku lub inne zanieczyszczenia. Jest stosowany jako pigment w przemyśle gumowym zarówno w stanie czystym jak i zmieszany z magnezją. Współstrącany z siarczanem baru daje litopon (pozycja 3206). Aktywowany srebrem, miedzią itp. daje luminofor objęty pozycją 3206. Należy jednak zauważyć, że niniejsza pozycja obejmuje wyłącznie siarczek cynku niezmieszany z innymi substancjami i nieaktywowany.

Niniejsza pozycja nie obejmuje blendy cynkowej (naturalnego siarczku cynku) (pozycja 2608) i wurcytu (także naturalnego siarczku cynku) (pozycja 2530).

(3)Siarczek kadmu (CdS). Syntetyczny siarczek kadmu otrzymywany jest z roztworu soli kadmu (np. siarczanu) przez strącanie roztworem siarkowodoru lub siarczkiem alkalicznym. Żółty pigment (żółcień kadmowa) stosowany w malarstwie artystycznym i do produkcji szkieł przeciwoślepieniowych; współstrącony z siarczanem baru, daje barwniki jaskrawożółte stosowane w malarstwie lub w ceramice (pozycja 3206).

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego siarczku kadmu (grenokitu) (pozycja 2530).

(4)Kwaśny siarczek amonu (wodorosiarczek amonu) (NH4.HS). Krystaliczne płatki lub igły, bardzo lotne. Stosowany w fotografice i w syntezie organicznej.

(5)Siarczek wapnia (CaS). Otrzymywany przez kalcynację mieszaniny siarczanu wapnia i węgla. Szarawa lub żółtawa masa, czasami świecąca, prawie nierozpuszczalna w wodzie. Często zawiera siarczan lub inne zanieczyszczenia. Sam lub po obróbce tlenkiem arsenu (III) lub wapnem, stosowany do depilowania skór. Stosowany także jako depilator w preparatach toaletowych, w medycynie jako środek bakteriobójczy, w hutnictwie i do produkcji farb luminescencyjnych.

(6)Siarczki żelaza. Najważniejszym syntetycznym siarczkiem żelaza jest siarczek żelaza (II) (FeS), otrzymywany przez stopienie mieszaniny siarki z opiłkami żelaza. Czarniawe płytki, pałeczki lub kawałki o metalicznym połysku. Stosowany do produkcji siarkowodoru i w ceramice.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnych siarczków żelaza - patrz pozycja 2502 (piryty niewypalone) lub pozycja 7103 lub 7105 (markasyt). Naturalne podwójne siarczki żelaza i arsenu (arsenopiryt) lub żelaza i miedzi (bornit, chalkopiryt) objęte są odpowiednio pozycjami 2530 i 2603.

(7)Siarczek strontu (SrS). Szarawy produkt, żółknący pod wpływem powietrza. Stosowany w kosmetykach, jako depilator w garbarstwie i do produkcji farb luminescencyjnych.

(8)Siarczki cyny. Syntetyczny siarczek cyny (disiarczek cyny) (SnS2) otrzymywany jest przez ogrzewanie mieszaniny siarki i chlorku amonu z tlenkiem lub amalgamatem cyny. Złotożółte płatki lub proszek nierozpuszczalny w wodzie, sublimujący pod wpływem ogrzewania. Stosowany do brązowienia drewna, gipsu itp.

(9)Siarczki antymonu.

(a)Syntetyczny trisiarczek diantymonu (Sb2S3). Działając kwasem na naturalny siarczek rozpuszczony w wodorotlenku sodu otrzymuje się czerwony lub pomarańczowy proszek (trisiarczek strącony). Stosowany jako pigment w przemyśle gumowym, zarówno czysty jak i zmieszany z pentasiarczkiem lub innymi produktami (czerwień antymonowa, karmazyn antymonu). Stopiony naturalny siarczek daje trisiarczek czarny, używany w pirotechnice, do produkcji masy zapałczanej, zapalników lub kapsułek wybuchowych (wraz z chloranem (V) potasu); w fotografice jako proszek wytwarzający błysk (z chromianem (VI) potasu) itp. Obrobiony na gorąco węglanem sodu daje „mineralny kermes”, zawierający głównie trisiarczek antymonu i piroantymonian sodu stosowany w medycynie (pozycja 3824).

(b)Pentasiarczek diantymonu (złoty siarczek antymonu) (Sb2S5). Otrzymuje się zakwaszając roztwór siarczku antymonu sodu (sól Schlippe’go). Pomarańczowy proszek, rozkładający się nawet po pewnym czasie w ciemności. Stosowany do produkcji zapalników, do wulkanizacji lub barwienia kauczuku, w lekach dla ludzi (środek wykrztuśny) lub w weterynarii.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego siarczku antymonu (antymonitu) oraz tlenosiarczku (kermezytu) (pozycja 2617).

(10)Siarczek baru (BaS). Otrzymywany przez redukcję węglem naturalnego siarczanu (baryty, pozycja 2511). Biały proszek lub kawałki, gdy jest czysty, a szarawy lub żółtawy, gdy jest zanieczyszczony. Toksyczny. Podobne zastosowania do zastosowań siarczku strontu.

(11)        Pozostałe siarczki. Obejmują one:

(a)Siarczki potasu (obojętne lub kwaśne). Kwaśny siarczek potasu jest stosowany do otrzymywania merkaptanów.

(b)Siarczki miedzi stosowane do produkcji elektrod i farb odpornych na działanie wody morskiej; niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnych siarczków miedzi (kowelitu, chalkozytu) (pozycja 2603).

(c)Siarczek ołowiu, stosowany w ceramice; naturalny siarczek ołowiu (galena) jest wyłączony (pozycja 2607).

Naturalny siarczek rtęci (cynober, naturalny cynober) i syntetyczne siarczki rtęci są wyłączone i objęte odpowiednio pozycjami 2617 i 2852.

(12)Polisulfidy (wielosiarczki), które także są objęte niniejszą pozycją, stanowią mieszaniny siarczków tego samego metalu.

(a)Polisulfid sodu, otrzymuje się ogrzewając siarkę z węglanem sodu lub obojętnym siarczkiem sodu. Zawiera przede wszystkim disiarczek sodu (Na2S2), trisiarczek sodu i tetrasiarczek sodu i zanieczyszczenia (siarczan (VI), siarczan (IV) itp.). Występuje w postaci zielonkawych płytek, rozpuszczalnych, utleniających się w powietrzu i bardzo higroskopijnych; dostarczany w szczelnie zamkniętych naczyniach. Stosowany zwłaszcza jako środek redukujący w syntezie organicznej (produkcja barwników siarkowych), do flotacji, do produkcji polisulfidów etylenu, syntetycznego siarczku rtęci, kąpieli siarkowych i środków do leczenia świerzbu.

(b)Polisulfid potasu (wątroba siarczana) jest stosowany do tych samych celów co polisulfid sodu, a przede wszystkim do sporządzania kąpieli siarkowych.

Niniejsza pozycja nie obejmuje również następujących siarczków naturalnych:

(a)Siarczku niklu (millerytu) (pozycja 2530).

(b)Siarczku molibdenu (molibdenitu) (pozycja 2613).

(c)Siarczku wanadu (patronitu) (pozycja 2615).

(d)Siarczku bizmutu (bizmutynu) (pozycja 2617).

 


 


2831-Ditioniny i sulfoksylany.

2831 10-Sodu

2831 90-Pozostałe

Disiarczany (III) (ditioniny, podsiarczyny) są solami kwasu disiarkowego (III) (ditionawego, podsiarkawego) (H2S2O4), który nie został wyizolowany w stanie wolnym. Otrzymywane są przez redukcję (za pomocą proszku cynkowego) roztworów wodorosiarczanów (IV) nasyconych ditlenkiem siarki. Mają one właściwości redukujące i używane są w przemyśle chemicznym, włókienniczym lub cukrowniczym, przede wszystkim jako odbarwiacze.

Najważniejszym z nich jest disiarczan (III) sodu (podsiarczyn sodu) (Na2S2O4); bezwodny biały proszek rozpuszczalny w wodzie, lub uwodniony (2 cząsteczkami H2O) przyjmuje postać bezbarwnych kryształów. Jest stosowany w syntezie organicznej, w przemyśle barwników i przemyśle papierniczym. Rozkłada się dość szybko, nawet w postaci krystalicznej. Dlatego do niektórych zastosowań (np. wybarwiania w przemyśle włókienniczym) musi być stabilizowany formaldehydem, czasami z dodatkiem tlenku cynku lub glicerydu. Można go również stabilizować acetonem.

Disiarczany (III) (podsiarczyny) potasu, wapnia, magnezu i cynku, które można stabilizować podobnymi metodami, mają również podobne właściwości i podobne zastosowania do disiarczanu (III) sodu.

Niniejsza pozycja obejmuje te wszystkie stabilizowane disiarczany (III) oraz sulfoksylan formaldehydu, będący produktem podobnym.

Niniejsza pozycja nie obejmuje siarczanów (IV) i tiosiarczanów (pozycja 2832).

 


 


2832-Siarczyny; tiosiarczany.

2832 10-Siarczyny sodu

2832 20-Pozostałe siarczyny

2832 30-Tiosiarczany

Z wyjątkiem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału, niniejsza pozycja obejmuje:

(A)Siarczany (IV) (siarczyny) metali - sole kwasu siarkowego (IV) (siarkawego) (H2SO3) (który występuje tylko w postaci roztworów wodnych i odpowiada mu ditlenek siarki objęty pozycją 2811).

(B)Tiosiarczany metali - sole nieistniejącego w stanie wolnym kwasu tiosiarkowego (H2S2O3).

Niniejsza pozycja nie obejmuje stężonych ługów siarczynowych (pozycja 3804) i produktów przemysłowych, tzw. „disiarczanów (III) (podsiarczynów)” stabilizowanych substancjami organicznymi, (pozycja 2831).

(A) SIARCZANY (IV) (SIARCZYNY)

Niniejsza pozycja obejmuje zarówno siarczany (IV) obojętne jak i kwaśne:

(1)Siarczany (IV) sodu (siarczyny sodu). Obejmują one wodorosiarczan (IV) sodu (NaHSO3), disiarczan (IV) disodu (Na2SO3.SO2 lub Na2S2O5) i siarczan (IV) sodu (Na2SO3).

(a)Wodorosiarczan (IV) sodu (wodorosiarczyn sodu „disiarczyn sodu”, kwaśny siarczyn sodu) otrzymuje się działając ditlenkiem siarki na wodny roztwór węglanu sodu. Bezbarwny proszek lub kryształy, raczej nietrwały, o zapachu ditlenku siarki, bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie; przedstawiany jest także jako stężony roztwór o żółtawej barwie. Stosowany jako reduktor w syntezie organicznej, do produkcji indyga, bielenia wełny lub jedwabiu, jako czynnik wulkanizacyjny w obróbce lateksu, w garbarstwie, w winiarstwie (jako środek antyseptyczny konserwujący wino) do zmniejszania pławności rud w procesie flotacji.

(b)Disiarczan (IV) disodu (metadwusiarczyn sodu, pirosiarczyn, suchy siarczyn, w niektórych krajach niepoprawnie nazywany „kryształem disiarczynu sodu”). Otrzymuje się z wodorosiarczanu (IV), utlenia się raczej szybko, zwłaszcza w obecności wilgotnego powietrza. Stosowany do tych samych celów co kwaśny siarczan (IV) oraz przy uprawie winorośli i w fotografice.

(c)Siarczan (IV) sodu (siarczyn sodu) (obojętny siarczyn sodu) otrzymuje się przez zobojętnianie węglanem sodu roztworu wodorosiarczanu (IV). Bezwodny (w proszku) lub krystaliczny (z 7 cząsteczkami H2O), bezbarwny, rozpuszczalny w wodzie. Stosowany w fotografice, w browarnictwie, do obróbki kalafonii, jako środek antyseptyczny lub wybielacz, do otrzymywania innych siarczanów (IV) lub tiosiarczanów oraz barwników organicznych itp.

(2)Siarczan (IV) amonu (siarczyn amonu) ((NH4)2SO3.H2O). Otrzymywany w wyniku działania ditlenku siarki na amoniak. Bezbarwne kryształy rozpuszczalne wodzie, utleniające się na powietrzu. Stosowany w syntezie organicznej.

(3)Siarczany (IV) potasu (siarczyny potasu) występują w takiej samej postaci jak siarczany (IV) sodu (siarczyny sodu)

(a)Wodorosiarczan (IV) potasu (wodorosiarczyn potasu), krystaliczny, stosowany w farbiarstwie i winiarstwie.

(b)Disiarczan (IV) dipotasu (pirosiarczyn potasu) (metadisiarczyn potasu), biały proszek lub łuski; stosowany w fotografice, do karotowania włosków w kapelusznictwie lub jako środek antyseptyczny.

(c)Obojętny siarczan (IV) (siarczyn), krystaliczny (z 2 cząsteczkami H2O), stosowany do drukowania tekstyliów.

(4)Siarczany (IV) wapnia (siarczyny wapnia), obejmują:

(a)Wodorosiarczan (IV) wapnia (kwaśny siarczyn wapnia) (wodorosiarczyn wapnia) (Ca(HSO3)2) otrzymuje się działając ditlenkiem siarki na wodorotlenek wapnia. Stosowany do rozpuszczania ligniny w procesie przygotowania ścieru chemicznego, jako wybielacz (np. gąbek), jako antychlor i jako środek zapobiegający zmętnieniu piwa.

(b)Obojętny siarczan (IV) wapnia (obojętny siarczyn wapnia) (CaSO3), biały, krystaliczny proszek lub uwodnione igły (2 cząsteczkami H2O), bardzo słabo rozpuszczalny w wodzie, tworzy krystaliczne naloty na powietrzu. Stosowany jest w medycynie lub w winiarstwie.

(5)Pozostałe siarczany (IV) (siarczyny). Obejmują siarczany (IV) (siarczyny) magnezu (mające te same zastosowania co siarczany (IV) wapnia), siarczan (IV) cynku (środek antyseptyczny i zaprawa farbiarska) lub wodorosiarczany (IV) chromu (zaprawa farbiarska).

(B) TIOSIARCZANY

(1)Tiosiarczan amonu ((NH4)2S2O3). Otrzymywany z tiosiarczanu sodu. Bezbarwne kryształy, rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza i rozpuszczalne w wodzie. Stosowany w kąpielach utrwalających w fotografice i jako środek antyseptyczny.

(2)Tiosiarczan sodu (Na2S2O3.5H2O). Otrzymywany przez działanie siarki na roztwór siarczanu (IV) sodu. Ma postać bezbarwnych kryształów bardzo dobrze rozpuszczalnych w wodzie i trwałych na powietrzu. Stosowany jako utrwalacz w fotografice, jako antychlor przy bieleniu tkanin lub papieru, do garbowania chromowego i w syntezie organicznej.

(3)Tiosiarczan wapnia (CaS2O3.H2O). Otrzymywany przez utlenianie siarczku wapnia. Biały, krystaliczny proszek rozpuszczalny w wodzie. Stosowany w medycynie i do otrzymywania innych tiosiarczanów.

(4)Pozostałe tiosiarczany. Obejmują: tiosiarczan baru (pigment o połysku perłowym), tiosiarczan glinu (stosowany w syntezie organicznej) i tiosiarczan ołowiu (stosowany do produkcji bezfosforowych zapałek).

 


 


2833-Siarczany; ałuny; nadtlenosiarczany (nadsiarczany).

-Siarczany sodu:

2833 11- -Siarczan disodu

2833 19- -Pozostałe

-Pozostałe siarczany:

2833 21- -Magnezu

2833 22- -Glinu

2833 24- -Niklu

2833 25- -Miedzi

2833 27- -Baru

2833 29- -Pozostałe

2833 30-Ałuny

2833 40-Nadtlenosiarczany (nadsiarczany)

(A) SIARCZANY (VI)

Z uwzględnieniem wyłączeń wymienionych we wstępie do niniejszego poddziału, niniejsza pozycja obejmuje sole metali kwasu siarkowego (VI) (H2SO4) (pozycja 2807), ale wyłącza siarczany rtęci, które są objęte pozycją 2852, siarczan amonu, który, nawet czysty, objęty jest pozycją 3102 lub 3105 oraz siarczan potasu, który, nawet czysty, jest objęty pozycją 3104 lub 3105.

(1)Siarczany (VI) sodu, obejmują:

(a)Siarczan (VI) disodu (obojętny siarczan sodu) (Na2SO4). Występuje w stanie bezwodnym lub uwodnionym w postaci proszku lub dużych, przezroczystych kryształów, tworzących krystaliczne naloty przy zetknięciu z powietrzem i rozpuszczających się w wodzie wraz ze spadkiem temperatury. Dekawodzian (Na2SO4.10H2O) znany jest jako „sól glauberska”. Zanieczyszczone postaci siarczanu (VI) disodu (o czystości 90-99 %) będące zwykle produktem ubocznym różnych procesów produkcyjnych, opisywane często jako „siarczan (VI) sodu techniczny” są również klasyfikowane do niniejszej pozycji. Siarczan (VI) disodu stosowany jest jako pomocniczy środek farbiarski, jako topnik w przemyśle szklarskim do otrzymywania mieszanin ulegających zeszkleniu (produkcja szkła butelkowego, kryształów, szkła optycznego); w garbarstwie do konserwacji skór; w przemyśle papierniczym (sporządzanie niektórych mas chemicznych); w przemyśle włókienniczym jako substancja klejąca; w medycynie jako środek przeczyszczający itp.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnych siarczanów (VI) sodu (glauberytu, bloedytu, reussin, astrachanitu) (pozycja 2530).

(b)Wodorosiarczan (VI) sodu (kwaśny siarczan sodu) (NaHSO4). Sól odpadowa w procesie otrzymywania kwasu azotowego występuje w postaci białej, stopionej masy, rozpływającej się pod wpływem wilgoci z powietrza. Zastępuje kwas siarkowy przy trawieniu metali, regeneracji kauczuku, w hutnictwie antymonu lub tantalu oraz jako środek chwastobójczy.

(c)Disiarczan (VI) disodu (pirosiarczan sodu) (Na2S2O7).

(2)Siarczan (VI) magnezu. Niniejsza pozycja obejmuje syntetyczny siarczan magnezu (MgSO4.7H2O) (epsomit, gorzką sól rodzimą) otrzymywany przez oczyszczanie kizerytu lub w wyniku działania kwasu siarkowego na dolomit. Bezbarwne kryształy rozpuszczalne w wodzie i tworzące w kontakcie z powietrzem słabe krystaliczne naloty. Stosowany jest jako substancja obciążająca w klejeniu tkanin, w garbarstwie, do nadawania odporności na ogień i jako środek przeczyszczający.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego siarczanu (VI) magnezu (kizerytu) (pozycja 2530).

(3)Siarczan (VI) glinu (Al2(SO4)3). Otrzymuje się, działając kwasem siarkowym na boksyty lub naturalne glinokrzemiany; zanieczyszczeniami są głównie związki żelaza. W stanie uwodnionym (18 cząsteczkami H2O) występuje w postaci białych kryształów rozpuszczalnych w wodzie, które w zależności od stężenia stosowanego roztworu są kruche i dają się zarysować paznokciem, lub są twarde i łamliwe; pod wpływem łagodnego ogrzewania topi się oddając wodę krystalizacyjną i przechodzi w bezwodny siarczan. Stosowany w farbiarstwie jako zaprawa, w garbarstwie do konserwacji skóry i garbowania ałunowego; w przemyśle papierniczym do klejenia masy papierniczej; w przemyśle barwników do otrzymywania laków, błękitu metylenowego i innych barwników tiazolowych. Stosowany również do klarowania łoju, oczyszczania wód przemysłowych, w gaśnicach itp.

Niniejsza pozycja obejmuje również zasadowy siarczan (VI) glinu stosowany w farbiarstwie.

(4)Siarczany (VI) chromu. Najlepiej poznanym jest siarczan (VI) chromu (Cr2(SO4)3) otrzymywany z azotanu chromu i kwasu siarkowego. Krystaliczny proszek, fioletowy lub zielony w roztworach wodnych. Stosowany jest jako zaprawa farbiarska (zaprawa chromowa) lub w garbarstwie (garbowanie chromowe). Do garbowania chromowego służą głównie raczej nietrwałe roztwory zasadowych siarczanów chromu, pochodnych siarczanu chromu (III) lub siarczanu chromu (II) (CrSO4). Siarczany te są objęte niniejszą pozycją.

(5)Siarczany (VI) niklu. Najpowszechniejszym jest siarczan o wzorze chemicznym NiSO4. Bezwodny występuje w postaci żółtych kryształów, uwodniony (7 cząsteczkami H2O) występuje w postaci zielonoszmaragdowych kryształów lub niebieskawych kryształów (6 cząsteczkami H2O); rozpuszczalny w wodzie. Stosowany do niklowania elektrolitycznego, jako zaprawa farbiarska, do produkcji masek gazowych i jako katalizator.

(6)Siarczany (VI) miedzi.

(a)Siarczan (VI) miedzi (I) (siarczan miedziawy) (Cu2SO4). Katalizator służący do otrzymywania syntetycznego alkoholu etylowego.

(b)Siarczan (VI) miedzi (II) (siarczan miedziowy) (CuSO4.5H2O). Produkt uboczny elektrolitycznego oczyszczania miedzi; otrzymywany jest także przez działanie słabym roztworem kwasu siarkowego na odpady lub złom miedzi. Niebieskie kryształy lub krystaliczny proszek rozpuszczalne w wodzie. W procesie kalcynacji zmienia się w biały siarczan bezwodny, bardzo gwałtownie absorbujący wodę. Stosowany jako środek grzybobójczy w rolnictwie (patrz uwaga wyjaśniająca do pozycji 3808); do otrzymywania mieszanin do zraszania; do sporządzania tlenku miedzi (I) lub nieorganicznych barwników miedziowych; w farbiarstwie (farbowanie na czarno, purpurowo lub liliowo wełny lub jedwabiu); do elektrolitycznego oczyszczania miedzi i do elektrolitycznego miedziowania; jako regulator w procesie flotacji (przywraca naturalną pławność rud), jako środek antyseptyczny itp.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego uwodornionego siarczanu miedzi (brochantytu) (pozycja 2603).

(7)Siarczan (VI) cynku (ZnSO4.7H2O). Otrzymuje się, działając rozcieńczonym kwasem siarkowym na cynk, tlenek cynku, węglan cynku lub blendę prażoną. Biała, szklista masa lub kryształy w formie igieł. Stosowany do zmniejszania naturalnej pławności rud w procesie flotacji; jako zaprawa farbiarska; do elektrolitycznego cynkowania metali; jako środek antyseptyczny; do konserwacji drewna; do produkcji sykatyw, litoponów (pozycja 3206), luminoforów (siarczanu cynku aktywowanego miedzią) (pozycja 3206) oraz wielu innych związków cynku.

(8)Siarczan (VI) baru. Niniejsza pozycja obejmuje syntetyczny lub strącony siarczan (VI) baru (BaSO4), otrzymany przez strącanie z roztworu chlorku baru kwasem siarkowym lub siarczanem alkalicznym. Występuje w postaci białego, ciężkiego (o gęstości około 4,4) proszku, nierozpuszczalnego w wodzie lub gęstej pasty. Stosowany jako biały pigment, jako wypełniacz w klejeniu tkanin i w produkcji gumy, papieru powleczonego, tektury, materiałów uszczelniających, laków, farb itp. Jest nieprzepuszczalny dla promieni X i dlatego znajduje zastosowanie (w stanie czystym) w radiografii.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego siarczanu baru (barytu, szpatu ciężkiego) (pozycja 2511).

(9)Siarczany (VI) żelaza.

(a)Siarczan (VI) żelaza (II) (siarczan żelazawy) (FeSO4). Otrzymuje się działając na wiórki żelaza rozcieńczonym kwasem siarkowym lub jako produkt uboczny przy otrzymywaniu ditlenku tytanu; często zawiera zanieczyszczenia, takie jak siarczany miedzi i żelaza oraz arszenik. Bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie; występuje głównie w stanie uwodnionym (na ogół 7 cząsteczkami H2O) w postaci jasnozielonych kryształów, które utleniając się na powietrzu brązowieją; pod wpływem ogrzewania kryształy zamieniają się w biały bezwodny siarczan. Roztwory wodne są zielone, lecz stają się brązowawe pod wpływem powietrza. Siarczan (VI) żelaza (II) stosowany jest do produkcji atramentów, barwników (błękitu pruskiego), oraz mieszaniny (wraz z wapnem gaszonym i trocinami) używanej do oczyszczania gazu węglowego; w farbiarstwie, jako środek odkażający i antyseptyczny, a także chwastobójczy.

(b)Siarczan (VI) żelaza (III) (siarczan żelazowy) (Fe2(SO4)3). Otrzymywany z siarczanu (VI) żelaza (II). Proszek lub brązowawe płyty. Bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie, daje z nią biały wodzian (z 9 cząsteczkami H2O). Stosowany do oczyszczania wód naturalnych i ścieków, do koagulacji krwi w rzeźniach, w garbowaniu żelazowym i jako środek grzybobójczy. Zmniejsza pławność rud przy flotacji i dlatego używany jest jako jej regulator. Stosowany również jako zaprawa farbiarska i w elektrolitycznym otrzymywaniu miedzi i cynku.

(10)Siarczan (VI) kobaltu (CoSO4.7H2O). Otrzymywany z tlenku kobaltu (II) i kwasu siarkowego. Czerwone kryształy rozpuszczalne w wodzie. Stosowany do elektrolitycznego kobaltowania, jako barwnik ceramiczny, jako katalizator i do produkcji strącanych żywiczanów kobaltu (sykatyw).

(11)Siarczan (VI) strontu. Syntetyczny siarczan strontu (SrSO4) strącany z roztworu chlorku, jest białym proszkiem, trudno rozpuszczalnym w wodzie. Stosowany w pirotechnice, w ceramice i do produkcji różnych soli strontu.

Niniejsza pozycja nie obejmuje rodzimego siarczanu strontu (celestynu) (pozycja 2530).

(12)Siarczan (VI) kadmu (CdSO4). Bezbarwne kryształy rozpuszczalne w wodzie, bezwodne lub uwodnione (8 cząsteczkami H2O). Stosowany do produkcji żółcieni kadmowej (siarczku kadmu) lub innych barwników, produktów medycznych; w standardowych ogniwach elektrycznych (ogniwa Westona), w galwanotechnice i w farbiarstwie.

(13)Siarczany (VI) ołowiu.

(a)Syntetyczny siarczan (VI) ołowiu (II) (zasadowy siarczan ołowiawy) (PbSO4). Otrzymywany z azotanu lub octanu ołowiu (II) przez strącanie za pomocą kwasu siarkowego. Biały proszek lub kryształy, nierozpuszczalne w wodzie. Stosowany do produkcji soli ołowiu.

(b)Zasadowy siarczan (VI) ołowiu (II) (siarczan ołowiawy). Otrzymywany w postaci szarawego proszku przez ogrzewanie glejty, chlorku sodu i kwasu siarkowego. Może być również otrzymywany w procesie hutniczym i wówczas występuje w postaci białego proszku. Stosowany do produkcji pigmentów, mastyksów i mieszanin dla przemysłu gumowego.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego siarczanu ołowiu (II) (anglezytu) (pozycja 2607).

(B) AŁUNY

Ałuny są to uwodnione podwójne siarczany (VI) zawierające siarczan metalu trójwartościowego (glinu, chromu, manganu, żelaza lub indu) połączony z siarczanem (VI) metalu jednowartościowego (siarczanu (VI) alkalicznego lub siarczanu (VI) amonu). Stosowane w farbiarstwie, jako środki antyseptyczne, służą do produkcji chemikaliów, chociaż obecnie istnieje tendencja, aby do tego celu zastępować je pojedynczymi siarczanami (VI).

(1)Ałuny glinu.

(a)Siarczan (VI) glinu potasu (ałun zwykły lub ałun potasowy) (Al2(SO4)3.K2SO4.24H2O). Otrzymuje się z ałunitu naturalnego (kamień ałunu) (pozycja 2530) (tj. zasadowego siarczanu glinu potasu zmieszanego z wodorotlenkiem glinu). Otrzymuje się go również, łącząc ze sobą oba składowe siarczany (VI). Białe, krystaliczne ciało stałe rozpuszczalne w wodzie. W procesie kalcynacji daje biały, lekki, bezwodny i krystaliczny proszek (ałun kalcynowany). Stosowany do tych samych celów, co siarczan (VI) glinu, a zwłaszcza do produkcji laków, w farbiarstwie, w garbarstwie (garbowanie ałunowe). Stosowany także w fotografice, w preparatach toaletowych itp.

(b)Siarczan (VI) amonu glinu (ałun amonowy) (Al2(SO4)3.(NH4)2SO4.24H2O). Bezbarwne kryształy, rozpuszczalne w wodzie, zwłaszcza gorącej. Stosowany głównie do produkcji czystego tlenku glinu i w medycynie.

(c)Siarczan (VI) glinu-sodu (ałun sodowy) (Al2(SO4)3.Na2SO4.24H2O). Podobny do ałunu potasowo-glinowego, występuje w postaci kryształów łatwo tworzących krystaliczne naloty w kontakcie z powietrzem, rozpuszczalnych w wodzie. Stosowany jako zaprawa farbiarska.

(2)Ałuny chromu.

(a)Siarczan (VI) chromu potasu (ałun chromowy) (Cr2(SO4)3.K2SO4.24H2O). Otrzymywany przez redukcję roztworu dichromianu potasu w kwasie siarkowym za pomocą ditlenku siarki. Występuje w postaci purpurowawo-czerwonych kryształów rozpuszczalnych w wodzie i tworzących krystaliczne naloty w kontakcie z powietrzem. Stosowany w farbiarstwie jako zaprawa, w garbarstwie (garbowanie chromowe), w fotografice itp.

(b)Siarczan (VI) amonu chromu (ałun chromowo amonowy). Krystaliczny niebieski proszek, stosowany w garbarstwie i w ceramice.

(3)Ałuny żelaza. Podwójny siarczan (VI) amonu żelaza (III) ((NH4)2SO4Fe2(SO4)3.24H2O) występuje w postaci purpurowych kryształów, które odwadniają się i bieleją na powietrzu; siarczan potasu żelaza (III) występuje także w postaci purpurowych kryształów. Obydwa ałuny są stosowane w farbiarstwie.

(C) PEROKSODISIARCZANY (VI) (NADTLENOSIARCZANY, NADSIARCZANY)

Określenie peroksodisiarczany (nadtlenosiarczany, nadsiarczany) zarezerwowano dla soli kwasów peroksodisiarkowych (VI) (nadtlenosiarkowych, nadsiarkowych) objętych pozycją 2811. Są one dość trwałe w stanie suchym, ale ich roztwory wodne rozkładają się pod wpływem ogrzewania. To bardzo silne utleniacze.

(1)Peroksodisiarczan (VI) diamonu (nadtlenosiarczan amonu) ((NH4)2S2O8). Otrzymywany przez elektrolizę stężonych roztworów siarczanu (VI) amonu i kwasu siarkowego (VI); bezbarwne kryształy rozpuszczalne w wodzie, rozkładające się pod wpływem wilgoci i ogrzewania. Stosowany w fotografice; w bieleniu lub farbowaniu tekstyliów; do produkcji rozpuszczalnych skrobi, do otrzymywania innych peroksodisiarczanów (VI) i niektórych kąpieli elektrolitycznych; w syntezie organicznej itp.

(2)Peroksodisiarczan (VI) disodu (nadtlenosiarczan sodu) (Na2S2O8). Bezbarwne kryształy bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie. Stosowany jako środek antyseptyczny, odbarwiający, depolaryzujący (ogniwa) i do grawerowania stopów miedzi.

(3)Peroksodisiarczan (VI) dipotasu (nadtlenosiarczan potasu) (K2S2O8). Bezbarwne kryształy, bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie. Stosowany do bielenia, produkcji mydła, w fotografice, jako środek antyseptyczny itp.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnych siarczanów wapnia (gipsu, anhydrytu, karstenitu) (pozycja 2520).

 


 


2834-Azotyny; azotany

2834 10-Azotyny

-Azotany:

2834 21- -Potasu

2834 29- -Pozostałe

(A) AZOTANY (III) (AZOTYNY)

Z wyjątkiem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału, niniejsza pozycja obejmuje azotany (III) (azotyny), sole metali z kwasem azotowym (III) (kwasem azotawym) (HNO2) (pozycja 2811).

(1)Azotan (III) sodu (azotyn sodu) (NaNO2). Otrzymywany przez redukcję azotanu (V) sodu ołowiem; a także w procesie otrzymywania glejty. Bezbarwne, higroskopijne kryształy, bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie. Stosowany jako utleniacz w barwnikach kadziowych; w syntezie organicznej; w marynowaniu mięsa; w fotografice; do produkcji trutek na szczury itp.

(2)Azotan (III) potasu (azotyn potasu) (KNO2). Otrzymywany tak samo jak azotan (III) sodu lub przez działanie ditlenku siarki na mieszaninę tlenku wapnia i azotanu (V) potasu. Biały krystaliczny proszek lub żółtawe pałeczki; często zawiera zanieczyszczenia w postaci innych soli. Rozpuszczalny w wodzie, bardzo łatwo rozpływa się pod wpływem wilgoci i rozkłada na powietrzu. Stosowany do podobnych celów co azotan (III) sodu (azotyn sodu).

(3)Azotan (III) baru (azotyn baru) (Ba(NO2)2). Kryształy stosowane w pirotechnice.

(4)Pozostałe azotany (III) (azotyny). Obejmują one azotan (III) amonu, nietrwały i wybuchowy; stosowany w postaci roztworów do produkcji azotu w laboratoriach.

Niniejsza pozycja nie obejmuje heksaazotano (III) kobaltanów (III) (pozycja 2842).

(B) AZOTANY (V)

Z wyjątkiem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału, niniejsza pozycja obejmuje azotany (V), czyli sole metali z kwasem azotowym (V) (pozycja 2808), inne niż azotan (V) amonu i azotan (V) sodu, nawet czyste (pozycja 3102 lub 3105). (Patrz pozostałe wyłączenia poniżej).

Zasadowe azotany (V) są również klasyfikowane do niniejszej pozycji:

(1)Azotan (V) potasu (KNO3) (zwany także saletrą potasową lub saletrą indyjską). Otrzymywany z azotanu (V) sodu i chlorku potasu. Występuje w postaci bezbarwnych kryształów, szklistej masy lub białego krystalicznego proszku, rozpuszczalnego w wodzie i higroskopijnego, gdy jest zanieczyszczony. Oprócz zastosowań wymienionych dla azotanu (V) sodu, jest on stosowany do produkcji czarnego prochu, zapalników chemicznych, ogni sztucznych, zapałek i topników w hutnictwie.

(2)Azotany (V) bizmutu.

(a)Obojętny azotan (V) bizmutu (Bi(NO3)3.5H2O). Otrzymywany w wyniku reakcji kwasu azotowego (V) z bizmutem; duże, bezbarwne kryształy, rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza. Stosowany do produkcji tlenków lub soli bizmutu oraz niektórych lakierów.

(b)Zasadowy azotan (V) bizmutu (BiNO3(OH)2). Otrzymywany z obojętnego azotanu (V) bizmutu; biały perłowy proszek nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany w medycynie (przeciw zaburzeniom przewodu pokarmowego), w ceramice (barwniki opalizujące); w kosmetykach; do produkcji zapalników z piorunianem itp.

(3)Azotan (V) magnezu (Mg(NO3)2.6H2O). Bezbarwne kryształy rozpuszczalne w wodzie. Stosowany w pirotechnice, do wytwarzania materiałów ognioodpornych (wraz z tlenkiem magnezu), siatek żarowych itp.

(4)Azotan (V) wapnia (Ca(NO3)2). Otrzymywany przez działanie kwasu azotowego (V) na pokruszony wapień. Biała masa, rozpływająca się pod wpływem wilgotnego powietrza, rozpuszczalna w wodzie, alkoholu i acetonie. Stosowany w pirotechnice, przy wyrobie materiałów wybuchowych, zapałek, nawozów itp.

(5)Azotan (V) żelaza (III) (Fe(NO3)3. 6 lub 9 H2O). Niebieskie kryształy. Stosowany jako zaprawa w farbiarstwie i w drukarstwie (sam lub w połączeniu z octanem). Czysty roztwór wodny stosuje się w medycynie.

(6)Azotan (V) kobaltu (Co(NO3)2.6H2O). Purpurowe, czerwonawe lub brązowawe kryształy, rozpuszczalne w wodzie, rozpływajace się pod wpływem wilgoci z powietrza. Stosowany do produkcji błękitów lub żółcieni kobaltowych oraz atramentów sympatycznych; do dekorowania ceramiki oraz elektrolitycznego pokrywania kobaltem itp.

(7)Azotan (V) niklu (Ni(NO3)2.6H2O). Zielone kryształy rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza, rozpuszczalne w wodzie. Stosowany w ceramice (pigmenty brązowe); w farbiarstwie (jako zaprawa); do niklowania elektrolitycznego; do otrzymywania tlenku niklu lub do otrzymywania czystego niklu katalitycznego.

(8)Azotan (V) miedzi (II) (Cu(NO3)2). Otrzymywany w wyniku krystalizacji (z 3 lub 6 cząsteczkami H2O, w zależności od temperatury) produktu reakcji rozpuszczania miedzi w kwasie azotowym (V). Niebieskie lub zielone kryształy, rozpuszczalne w wodzie, higroskopijne, trujące. Stosowany w pirotechnice; w przemyśle barwników; w farbiarstwie i drukowaniu tekstyliów (zaprawa); do produkcji tlenku miedzi (II) i papierów fotograficznych; do elektrolitycznego pokrywania, do patynowania metali itp.

(9)Azotan (V) strontu (Sr(NO3)2). W wyniku działania na gorąco tlenku lub siarczku strontu na kwas azotowy (V) otrzymuje się sól bezwodną, w wyniku działania na zimno sól uwodnioną (4 cząsteczkami H2O). Krystaliczny, bezbarwny proszek, rozpływający się pod wpływem wilgoci z powietrza, rozpuszczalny w wodzie, rozkładający się pod wpływem ogrzewania. Stosowany w pirotechnice do czerwonych ogni; stosowany także do otrzymywania zapałek.

(10)Azotan (V) kadmu (Cd(NO3)2.4H2O). Otrzymywany z tlenku. Bezbarwne igły rozpuszczalne w wodzie i rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza. Stosowany jako barwnik w ceramice lub w przemyśle szklarskim.

(11)Azotan (V) baru (Ba(NO3)2). Otrzymywany z naturalnego węglanu (witerytu) (pozycja 2511). Bezbarwne lub białe kryształy lub krystaliczny proszek, rozpuszczalne w wodzie, trujące. Stosowany w pirotechnice do zielonych ogni; do produkcji materiałów wybuchowych, szkła optycznego, glazur ceramicznych, soli baru lub azotanów itp.

(12)Azotan (V) ołowiu (Pb(NO3)2). Powstaje jako produkt uboczny otrzymywania ditlenku ołowiu w wyniku działania kwasu azotowego (V) na minię ołowianą. Bezbarwne kryształy, rozpuszczalne w wodzie, trujące. Stosowany w pirotechnice (ognie żółte); do produkcji zapałek, materiałów wybuchowych; niektórych barwników; w garbarstwie; w fotografice i w litografii; do produkcji soli ołowiu oraz jako utleniacz w syntezie organicznej.

Oprócz wyłączeń podanych wyżej niniejsza pozycja również nie obejmuje:

(a)Azotanów (V) rtęci (pozycja 2852).

(b)Acetoazotanów (dział 29), (np. acetoazotanu żelaza stosowanego jako zaprawa).

(c)Soli podwójnych siarczanu (VI) amonu i azotanu (V) amonu, nawet czystych, (pozycja 3102 lub 3105).

(c)Materiałów wybuchowych złożonych z mieszanin azotanów (V) metali (pozycja 3602).

 


 


2835-Podfosforyny (fosforany I), fosforyny i fosforany (V); polifosforany, nawet niezdefiniowane chemicznie.

2835 10-Podfosforyny (fosforany I) i fosforyny (fosforany III)

-Fosforany:

2835 22- -Mono- lub disodu

2835 24- -Potasu

2835 25- -Wodoroortofosforan wapnia (fosforan diwapnia)

2835 26- -Pozostałe fosforany wapnia

2835 29- -Pozostałe

-Polifosforany:

2835 31- -Trifosforan sodu (tripolifosforan sodu)

2835 39- -Pozostałe

(A) PODFOSFORYNY (FOSFORANY I) 

Z wyjątkiem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału pozycja obejmuje podfosforyny (fosforany I), czyli sole metali z kwasem fosforowym (I) (podfosforawym) (H3PO2) (pozycja 2811).

Są to sole rozpuszczalne w wodzie i rozkładają się pod wpływem ogrzewania z wydzieleniem fosforowodoru zapalającego się samoczynnie. Fosforany (I) (podfosforyny) metali alkalicznych mają właściwości redukujące.

Najważniejszymi są:

(I)Fosforan (I) sodu (podfosforyn sodu) (NaPH2O2), w postaci białych tabletek lub krystalicznego proszku, higroskopijny.

(II)Fosforan (I) wapnia (podfosforyn wapnia) (Ca(PH2O2)2), bezbarwne kryształy lub biały proszek (otrzymywany w wyniku reakcji białego fosforu z wrzącym mlekiem wapiennym).

Obie te substancje stosowane są w medycynie jako środki tonizujące lub wzmacniające.

(III)Fosforany (I) (podfosforyny) amonu, żelaza lub ołowiu.

(B) FOSFORANY (III) (FOSFORYNY)

Z wyjątkiem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału pozycja obejmuje fosforany (III) (fosforyny), sole metali (obojętne lub kwaśne) z kwasem fosforowym (III) (fosforawym) (H3PO3) (pozycja 2811).

Najważniejszymi z nich są fosforany (III) (fosforyny): amonu, sodu, potasu lub wapnia, rozpuszczalne w wodzie i mające właściwości redukujące.

(C) FOSFORANY (V) I POLIFOSFORANY

Z wyjątkiem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału, niniejsza pozycja obejmuje fosforany (V) i polifosforany, czyli sole metali z kwasami objętymi pozycją 2809 tj.:

(I)Ortofosforany (V) (ortofosforany) - sole metali z kwasem ortofosforowym (V) (H3PO4). Są najważniejsze i często nazywa się je „fosforanami” nie podając dalszego określenia. Sole powstające z kwasu ortofosforowego (V) i metali jednowartościowych mogą być solami jedno-, dwu- lub trójzasadowymi, (z metalami jednowartościowymi zawierają jeden, dwa lub trzy atomy metalu); dlatego są np. trzy fosforany sodu: diwodoroortofosforan sodu (jednozasadowy fosforan) (NaH2PO4), wodoroortofosforan disodu (dwuzasadowy fosforan) (Na2HPO4) i ortofosforan trisodu (trójzasadowy fosforan) (Na3PO4).

(II)Difosforany (V) (pirofosforany) - sole metali i kwasu pirofosforowego (H4P2O7).

(III)Metafosforany (V) - sole metali i kwasu metafosforowego (HPO3)n.

(IV)Pozostałe polifosforany - sole metali i kwasów polifosforowych o wysokim stopniu polimeryzacji.

Najważniejszymi fosforanami (V) i polifosforanami są:

(1)Fosforany (V) i polifosforany amonu.

(a)Ortofosforan (V) triamonu ((NH4)3PO4) trwały tylko w roztworach wodnych.

(b)Polifosforany amonu. Istnieje kilka polifosforanów amonu mających stopień polimeryzacji rzędu od kilku jednostek do kilku tysięcy.

Występują w postaci białych krystalicznych proszków, rozpuszczalnych lub nierozpuszczalnych w wodzie; stosowane są do produkcji nawozów, jako dodatki ognioodporne do lakierów lub w preparatach ognioodpornych.

Obejmuje je niniejsza pozycja, nawet wówczas, gdy ich stopień polimeryzacji nie jest określony.

Niniejsza pozycja nie obejmuje diwodoroortofosforanu (V) amonu (fosforanu monoamonu) i wodoroortofosforanu (V) diamonu (fosforanu diamonu), nawet czystych oraz ich mieszanin (pozycja 3105).

(2)Fosforany (V) i polifosforany sodu.

(a)Diwodoroortofosforan (V) sodu (ortofosforan jednozasadowy) (NaH2PO4.2H2O). Bezbarwne kryształy rozpuszczalne w wodzie, tracące wodę krystalizacyjną po podgrzaniu (fosforan sproszkowany) i przechodzące w pirofosforan oraz ostatecznie w metafosforan. Stosowany w medycynie, w przemyśle włókien sztucznych, jako czynnik powodujący krzepnięcie substancji białkowych, w galwanotechnice itp.

(b)Wodoroortofosforan (V) disodu (fosforan dwuzasadowy) (Na2HPO4). Bezwodny biały proszek lub w postaci krystalicznej (z 2, 7 lub 12 cząsteczkami H2O). Rozpuszczalny w wodzie. Stosowany do klejenia jedwabiu (z chlorkiem cyny), nadawania ogniotrwałości tkaninom, drewnu lub papierowi, jako zaprawa do tkanin, do garbowania chromowego, produkcji szkieł optycznych, glazurowania porcelany, sporządzania proszku do pieczenia, otrzymywania barwników i topników do lutowania, w galwanotechnice, w medycynie itp.

(c)Ortofosforan (V) trisodu (ortofosforan trójzasadowy) (Na3PO4.12H2O). Bezbarwne kryształy rozpuszczalne w wodzie, uwalniające część wody krystalizacyjnej podczas ogrzewania. Stosowany jako topnik do rozpuszczania tlenków metali, w fotografice, jako detergent, do zmiękczania wód przemysłowych i do oczyszczania kotłów z kamienia kotłowego, do klarowania cukru i alkoholi, w garbarstwie, w medycynie itp.

(d)Difosforany (V) sodu (pirofosforany sodu). Pirofosforan tetrasodu (obojętny difosforan) (Na4P2O7). Niehigroskopijny biały proszek, rozpuszczalny w wodzie. Stosowany w pralniach, do produkcji detergentów, preparatów zapobiegających krzepnięciu krwi, produktów chłodniczych i środków antyseptycznych, w produkcji serów itp.

Diwodoropirofosforan disodu (kwaśny difosforan) (Na2H2P2O7), który wygląda tak samo, jest stosowany jako topnik w emalierstwie, do strącania kazeiny z mleka i do otrzymywania proszku do pieczenia, niektórych gatunków słodowanego mleka w proszku itp.

(e)Trifosforan sodu (Na5P3O10) (trifosforan pentasodu znany również jako tripolifosforan sodu). Biały, krystaliczny proszek stosowany do zmiękczania wody, jako emulgator lub konserwant żywności.

(f)Metafosforany sodu (podstawowy wzór chemiczny (NaPO3)n). Dwa metafosforany stosujące się do tego opisu to cyklotrifosforan sodu i cyklotetrafosforan sodu.

(g)Polifosforany sodu o wysokim stopniu polimeryzacji. Niektóre polifosforany sodu są nieprawidłowo nazywane metafosforanami sodu. Istnieje kilka liniowych polifosforanów sodu o wysokim stopniu polimeryzacji rzędu od kilkudziesięciu do kilkuset jednostek. Chociaż zasadniczo występują one jako polimery mające nieokreślony stopień polimeryzacji, objęte są niniejszą pozycją.

Obejmują one:

Produkt nieprawidłowo określany jako heksametafosforan sodu (mieszanina polimeryczna o wzorze (NaPO3)n), znany również jako sól Grahama. Szklista substancja lub biały proszek rozpuszczalny w wodzie. W roztworze wodnym produkt ten oddziela wapń i magnez zawarte w wodzie, dlatego używany jest jako zmiękczacz wody. Stosowany również do produkcji detergentów i klejów kazeinowych, do emulgowania olejków eterycznych, w fotografice, w produkcji sera topionego itp.

(3)Fosforany (V) potasu. Najlepiej znanym jest diwodorootrofosforan potasu (fosforan monopotasu) (KH2PO4). Otrzymywany w wyniku obróbki kredy fosforanowej za pomocą kwasu ortofosforowego (V) i siarczanu (VI) potasu. Bezbarwne kryształy rozpuszczalne w wodzie. Stosowany jako pożywka drożdży i jako nawóz.

(4)Fosforany (V) wapnia.

(a)Wodoroortofosforan (V) wapnia („ortofosforan diwapnia”) (CaHPO4.2H2O). Otrzymywany w wyniku działania słabo zakwaszonego roztworu chlorku wapnia na wodoroortofosforan (V) disodu. Biały proszek, nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany jako nawóz, jako mineralne uzupełnienie paszy dla zwierząt, do produkcji szkła, leków itp.

Niniejsza pozycja nie obejmuje wodoroortofosforanu (V) wapnia o zawartości fluoru w masie nie mniejszej niż 0,2% w przeliczeniu na suchy bezwodny produkt (pozycja 3103 lub 3105).

(b)Tetrawodorodiortofosforan (V) wapnia (fosforan monowapnia) (CaH4(PO4)2. 1 lub 2 H2O). Otrzymywany przez obróbkę kości kwasem siarkowym (VI) lub chlorowodorem. Występuje w stężonych roztworach; pod wpływem ciepła uwalnia wodę krystalizacyjną. Jest to jedyny fosforan wapnia rozpuszczalny w wodzie. Stosowany do produkcji proszków do pieczenia, jako lek itp.

(c)Diortofosforan (V) triwapnia (obojętny fosforan wapnia) (Ca3(PO4)2). Niniejsza pozycja obejmuje strącony fosforan wapnia (tj. zwykły fosforan wapnia). Otrzymywany przez obróbkę fosforanu triwapnia zawartego w kościach najpierw za pomocą kwasu chlorowodorowego, a potem wodorotlenku sodu lub przez strącanie z roztworu ortofosforanu trisodu chlorkiem wapnia w obecności amoniaku. Biały, bezpostaciowy proszek, bezwonny i nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany jako zaprawa farbiarska; do klarowania syropów; do trawienia metali; do otrzymywania szkła lub wyrobów garncarskich; do produkcji fosforu i leków (np. laktofosforanów, glicerofosforanów) itp.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego fosforanu wapnia (pozycja 2510).

(5)Fosforan (V) glinu. Syntetyczny ortofosforan (V) glinu (AlPO4), otrzymywany z ortofosforanu (V) trisodu i siarczanu (VI) glinu, występuje w postaci białego, szarawego lub różowawego proszku. Stosowany zwłaszcza jako topnik w ceramice, do klejenia jedwabiu (wraz z tlenkiem cyny) i do produkcji cementu dentystycznego.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego fosforanu glinu (wawelitu) (pozycja 2530).

(6)Fosforan (V) manganu (II) (fosforan manganawy) (Mn3(PO4)2·7H2O). Otrzymywany z chlorku manganu (II) i kwasu ortofosforowego (V). Występuje w postaci fioletowego proszku, który sam lub zmieszany z innymi produktami daje fiolet norymberski, stosowany w malarstwie i emaliach. Wraz z fosforanem (V) amonu daje fiolet burgundzki.

(7)Fosforany (V) kobaltu. Diortofosforan trikobaltu (II) (Co3(PO4)2·2 lub 8 H2O) otrzymuje się z ortofosforanu (V) sodu i octanu kobaltu. Bezpostaciowy różowy proszek, nierozpuszczalny w wodzie. Ogrzewany z tlenkiem glinu daje błękit Thenarda stosowany w emaliach. Wraz z fosforanem glinu wchodzi w skład fioletu kobaltu.

(8)Pozostałe fosforany (V). Obejmują: fosforany (V) baru (środek matujący), chromu (barwnik ceramiczny), cynku (barwnik ceramiczny, cementy dentystyczne, kontrola fermentacji, medycyna), żelaza (medycyna) i miedzi (barwnik ceramiczny).

Niniejsza pozycja nie obejmuje również pewnych fosforanów, tj.:

(a)Naturalnych fosforanów wapnia, apatytytu i naturalnych fosforanów glinu wapnia (pozycja 2510).

(b)Innych naturalnych fosforanów nieorganicznych objętych działem 25. lub 26.

(c)Diwodoroortofosforanu (V) amonu (fosforanu monoamonu) i wodoroortofosforanu diamonu (fosforan diamonu), nawet czystych (pozycja 3105).

(d)Kamieni szlachetnych i półszlachetnych (pozycja 7103 lub 7105).

 


 


2836-Węglany; nadtlenowęglany (nadwęglany); techniczny węglan amonu zawierający karbaminian amonu.

2836 20-Węglan sodu

2836 30-Wodorowęglan sodu (kwaśny węglan sodu)

2836 40-Węglany potasu

2836 50-Węglan wapnia

2836 60-Węglan baru

-Pozostałe:

2836 91- -Węglany litu

2836 92- -Węglan strontu

2836 99- -Pozostałe

Z wyjątkiem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału, niniejsza pozycja obejmuje:

(I)Węglany (obojętne, wodorowęglany lub bikarbonaty, węglany zasadowe) - sole metali i kwasu węglowego (H2CO3), nie istniejącego w stanie wolnym, którego bezwodnik (CO2) obejmuje pozycja 2811.

(II)Peroksowęglany (nadtlenowęglany, nadwęglany), tj. węglany zawierające nadmiar tlenu, takie jak (Na2CO4) (peroksomonowęglany) lub (Na2C2O6) (peroksodiwęglany) powstające w wyniku działania ditlenku węgla na nadtlenki metali.

(A) WĘGLANY

(1)Węglany amonu. Otrzymuje się, podgrzewając mieszaninę kredy i siarczanu (VI) (lub chlorku) amonu lub w wyniku połączenia ditlenku węgla z gazowym amoniakiem w obecności pary wodnej.

W ten sposób otrzymuje się techniczny węglan amonu, który oprócz różnych zanieczyszczeń (chlorków, siarczanów (VI), substancji organicznych) zawiera wodorowęglan amonu i karbaminian amonu (NH2COONH4). Techniczny węglan amonu (objęty niniejszą pozycją) występuje jako biała, krystaliczna masa lub proszek, rozpuszczalny w gorącej wodzie. W wilgotnym powietrzu rozpada się tworząc na powierzchni kwaśny węglan, nadal może być jednak stosowany w tym stanie.

Węglan amonu stosuje się jako zaprawa w farbiarstwie lub do drukowania tkanin; jako detergent do wełny; jako środek wykrztuśny w medycynie; do produkcji soli zapachowych lub proszku do pieczenia; w garbarstwie; w przemyśle gumowym; w hutnictwie kadmu; w syntezie organicznej itp.

(2)Węglany sodu.

(a)Węglan sodu (węglan obojętny) (Na2CO3). Niesłusznie nazywany „sodą techniczną” lub „karbonatem sody”, nie powinien być mylony z wodorotlenkiem sodu (sodą żrącą) objętym pozycją 2815. Może być otrzymywany w wyniku ogrzewania roztworu chlorku sodu i amoniaku z ditlenkiem węgla, a następnie rozkładu termicznego powstałego wodorowęglanu sodu.

Występuje w postaci bezwodnego (lub odwodnionego) proszku lub w postaci uwodnionych kryształów (sody krystalicznej, sody do prania) 10 cząsteczkami H2O, tworzących na powietrzu krystaliczne naloty i zmieniających się w monowodzian (z 1 cząsteczką H2O). Ma różnorodne zastosowanie: jako topnik w przemyśle szklarskim i w ceramice; w przemyśle włókienniczym; w produkcji preparatów piorących; w farbiarstwie; do klejenia cynowego jedwabiu (z chlorkiem cyny); jako produkt przeciw kamieniowi kotłowemu (patrz uwaga do pozycji 3824), do otrzymywania wodorotlenku sodu, soli sodu i indygo; w hutnictwie wolframu, bizmutu, antymonu lub wanadu; w fotografice; do czyszczenia wód przemysłowych (proces wapienno-sodowy), a zmieszany z wapnem służy do oczyszczania gazu węglowego.

(b)Wodorowęglan sodu (kwaśny węglan sodu, bikarbonat) (NaHCO3). Na ogół krystaliczny proszek lub białe kryształy rozpuszczalne w wodzie, zwłaszcza gorącej i rozkładające się w obecności wilgoci. Stosowany w medycynie (leczenie piasku nerkowego); do otrzymywania pastylek na trawienie i napojów gazowanych; do produkcji proszku do pieczenia; do produkcji porcelany itp.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego węglanu sodu (natronu) (pozycja 2530).

(3)Węglany potasu.

(a)Węglan dipotasu (obojętny węglan potasu) (K2CO3). Niepoprawnie nazywany „potażem”; nie należy go mylić z wodorotlenkiem potasu (potażem żrącym) objętym pozycją 2815. Otrzymywany z popiołów roślinnych, pozostałości po popłuczynach buraczanych i tłuszczopotów, ale głównie z chlorku potasu. Biała, krystaliczna masa, bardzo szybko rozpływająca się pod wpływem wilgoci z powietrza, rozpuszczalna w wodzie. Stosowany do produkcji szkła lub ceramiki; do bielenia płótna lub prania tkanin wełnianych; do czyszczenia obrazów; do otrzymywania soli potasowych, cyjanków, błękitu pruskiego, jako preparat przeciwko osadzaniu się kamienia kotłowego itp.

(b)Wodorowęglan potasu (kwaśny węglan potasu, bikarbonat potasu) (KHCO3). Otrzymywany w wyniku reakcji ditlenku węgla z obojętnym węglanem potasu; białe kryształy rozpuszczalne w wodzie, rozpływające się nieznacznie pod wpływem wilgoci z powietrza. Stosowany w gaśnicach przeciwpożarowych; do produkcji proszku do pieczenia; w medycynie i w winiarstwie (środek odkwaszający).

(4)Strącony węglan wapnia (CaCO3), objęty niniejszą pozycją, jest produktem obróbki roztworów soli wapnia za pomocą ditlenku węgla. Stosowany jako wypełniacz past do zębów, pudrów kosmetycznych, w medycynie (leczenie krzywicy) itp.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego kamienia wapiennego (dział 25) i kredy (naturalnego węglanu wapnia), nawet przemytej i zmielonej (pozycja 2509) i węglanu wapnia w postaci proszku, którego cząsteczki są powlekane hydrofobową błoną kwasów tłuszczowych (np. kwasu stearynowego) (pozycja 3824).

(5)Strącony węglan baru (BaCO3) objęty niniejszą pozycją, otrzymuje się z siarczku baru i węglanu sodu. Biały proszek nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany do oczyszczania wód przemysłowych, do produkcji środków pasożytobójczych, szkieł optycznych i czystego tlenku baru; jako pigment i topnik w emalierstwie; w przemyśle gumowym i papierniczym, w produkcji mydła, w cukrownictwie, w pirotechnice (zielone ognie).

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego węglanu baru (witerytu) (pozycja 2511).

(6)Węglany ołowiu.

Niniejsza pozycja obejmuje następujące syntetyczne węglany ołowiu:

(a)Obojętny węglan ołowiu (II) (węglan ołowiawy) (PbCO3). Biały proszek, krystaliczny lub bezpostaciowy, nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany w ceramice i do produkcji barwników, mastyksów i indygo.

(b)Zasadowe węglany ołowiu (II) typu 2PbCO3·Pb(OH)2 w postaci proszku, bryłek, płatków lub pasty znane pod nazwą „bieli ołowianej”. Biel ołowianą otrzymuje się z octanu ołowiu (II), będącego produktem reakcji płyt ołowianych lub glejty ołowiowej z kwasem octowym; jest barwnikiem suszącym. Stosowany do produkcji farb olejnych, topników, specjalnych mastyksów (np. do złączy przewodów parowych) oraz do produkcji minii pomarańczowej. Biel ołowiana (czysta lub zmieszana z siarczanem (VI) baru, tlenkiem cynku, gipsem lub kaolinem) daje biel Krems’a, biel wenecką, biel hamburską itp.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego węglanu ołowiu (cerusytu) (pozycja 2607).

(7)Węglany litu. Obojętny węglan litu (Li2CO3) otrzymywany przez strącanie z roztworu siarczanu litu za pomocą węglanu sodu; bezwonny, biały, krystaliczny proszek, trwały w powietrzu, słabo rozpuszczalny w wodzie. Stosowany w medycynie (skaza moczanowa) i do otrzymywania mieszanin do sztucznych wód mineralnych.

(8)Strącony węglan strontu (SrCO3), objęty niniejszą pozycją występuje w postaci bardzo miałkiego, białego proszku, nierozpuszczalnego w wodzie. Stosowany w pirotechnice (czerwone ognie) i do produkcji opalizujących szkieł, świecących farb, tlenku strontu lub soli strontu.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego węglanu strontu (stroncjanitu) (pozycja 2530).

(9)Węglan bizmutu. Syntetyczny węglan bizmutu objęty niniejszą pozycją, jest zwykle zasadowym węglanem bizmutu (węglanem bizmutylu) ((BiO)2CO3), bezpostaciowym białym lub żółtawym proszkiem, nierozpuszczalnym w wodzie. Stosowany w medycynie i do produkcji kosmetyków.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego wodorowęglanu bizmutu (bizmutytu) (pozycja 2617).

(10)Strącony węglan magnezu objęty niniejszą pozycją, jest zasadowym i uwodnionym węglanem. Otrzymywany przez podwójny rozkład węglanu sodu i siarczanu magnezu. Biała bezwonna substancja praktycznie nierozpuszczalna w wodzie. Lekki węglan jest białą „magnezją farmaceutyczną”, substancją przeczyszczającą, przedstawianą często w postaci sześciennych kostek. Ciężki węglan występuje w postaci granulowanego, białego proszku. Węglan magnezu stosowany jest jako wypełniacz papieru lub gumy, znajduje też zastosowanie w kosmetykach oraz jest używany jako materiał termoizolacyjny.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego węglanu magnezu (magnezytu) (pozycja 2519).

(11)Węglany manganu. Syntetyczny węglan (MnCO3), bezwodny lub uwodniony (1 cząsteczką H2O), objęty niniejszą pozycją jest miałkim żółtym, różowawym lub brązowawym proszkiem, nierozpuszczalnym w wodzie. Stosowany jako pigment do farb, gumy i ceramiki, a także w medycynie.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego węglanu manganu (dialogitu) (pozycja 2602).

(12)Węglany żelaza. Objęty niniejszą pozycją syntetyczny węglan (FeCO3), bezwodny lub uwodniony (1 cząsteczką H2O) otrzymuje się przez podwójny rozkład siarczanu (VI) żelaza i węglanu sodu. Szarawe kryształy, nierozpuszczalne w wodzie, łatwo utleniające się w powietrzu, zwłaszcza wilgotnym. Stosowany do produkcji soli żelaza i leków.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego węglanu żelaza (syderytu lub chalybitu) (pozycja 2601).

(13)Węglany kobaltu. Węglan kobaltu (CoCO3), bezwodny lub uwodniony (6 cząsteczkami H2O) jest krystalicznym proszkiem o barwie różowej, czerwonej lub zielonkawej, nierozpuszczalnym w wodzie. Stosowany jako pigment do emalii oraz do produkcji tlenków lub soli kobaltu.

(14)Węglany niklu. Zwykły syntetyczny węglan niklu (NiCO3) jest jasnozielonym proszkiem, nierozpuszczalnym w wodzie; stosowany jako pigment ceramiczny oraz do produkcji tlenku niklu. Uwodniony węglan zasadowy, w postaci zielonkawych kryształów, jest stosowany w ceramice, w szklarstwie, do elektrolitycznego pokrywania itp.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego zasadowego węglanu niklu (zaratytu) (pozycja 2530).

(15)Węglany miedzi. Syntetyczne węglany, zwane również sztucznym malachitem lub sztucznym azurytem występują w postaci błękitno-zielonkawego, trującego, nierozpuszczalnego w wodzie proszku, składają się z obojętnego węglanu (CuCO3) lub z zasadowych węglanów różnego rodzaju. Otrzymywane z węglanu sodu i siarczanu (VI) miedzi. Stosowane (czyste lub zmieszane) jako pigmenty (niebieski lub zielony węglan miedzi, błękit lub zieleń górska); jako środki owadobójcze lub grzybobójcze, w medycynie (środki ściągające i odtrutki przy zatruciu fosforem); przy elektrolitycznym pokrywaniu, w pirotechnice itp.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego węglanu miedzi, nawet uwodnionego (malachitu, azurytu) (pozycja 2603).

(16)Strącony węglan cynku (ZnCO3) objęty niniejszą pozycją otrzymuje się przez podwójny rozkład węglanu sodu i siarczanu (VI) cynku; biały, krystaliczny proszek, praktycznie nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany jako pigment do farb, gumy, ceramiki i kosmetyków.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego węglanu cynku (smitsonitu) (pozycja 2608).

(B) PEROKSOWĘGLANY (NADTLENOWĘGLANY, NADWĘGLANY)

(1)Peroksowęglany sodu (nadtlenowęglany sodu) otrzymuje się w wyniku reakcji ciekłego ditlenku węgla z nadtlenkiem sodu, nawet uwodnionym. Białe proszki, które po rozpuszczeniu w wodzie dają tlen i obojętny węglan sodu. Stosowane do bielenia, do produkcji detergentów stosowanych w gospodarstwach domowych i w fotografice.

(2)Peroksowęglany potasu (nadtlenowęglany potasu). Otrzymuje się przez elektrolizę nasyconego roztworu obojętnego węglanu potasu w temperaturze -10°C lub -15°C. Bardzo higroskopijne, białe kryształy, błękitniejące w obecności wilgoci i rozpuszczalnych w wodzie. Silne utleniacze, stosowane czasami do bielenia.

(3)Pozostałe peroksowęglany (nadwęglany) np. peroksowęglany amonu lub baru.

 


 


2837-Cyjanki, tlenocyjanki i cyjanki złożone.

-Cyjanki i tlenocyjanki:

2837 11- -Sodu

2837 19- -Pozostałe

2837 20-Cyjanki złożone

Z wyjątkiem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału niniejsza pozycja obejmuje cyjanki, tlenocyjanki oraz cyjanki złożone.

(A) CYJANKI

Cyjanki są solami metali z cyjanowodorem (kwasem cyjanowodorowym) (HCN) (pozycja 2811). Sole te są bardzo silnymi truciznami.

(1)Cyjanek sodu (NaCN). Otrzymywany w wyniku działania koksu lub węglowodorów gazowych oraz azotu z powietrza na węglan sodu, albo w wyniku obróbki cyjanamidu wapnia (patrz pozycja 3102) węglem drzewnym, lub też w wyniku wzajemnego oddziaływania pyłu węglowego, sodu i gazowego amoniaku. Biały proszek, płytki lub pasta, krystaliczny, higroskopijny, bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie, o zapachu gorzkich migdałów. W temperaturze topnienia pochłania tlen; może także tworzyć wodziany. Przedstawiany jest w szczelnych naczyniach. Stosowany w metalurgii złota lub srebra, do złocenia lub srebrzenia, w fotografice, litografii, jako środek pasożytobójczy, owadobójczy itp. Stosowany również do produkcji cyjanowodoru, innych cyjanków i indyga; w procesie flotacji (zwłaszcza przy oddzielaniu galeny od blendy i pirytów od chalkopirytów).

(2)Cyjanek potasu (KCN). Otrzymywany podobnie, ma podobne własności i zastosowania jak cyjanek sodu.

(3)Cyjanek wapnia (Ca(CN)2). Biały lub szarawy proszek w zależności od stopnia czystości, rozpuszczalny w wodzie. Stosowany jako środek owadobójczy, grzybobójczy i przeciwko szkodnikom.

(4)Cyjanek niklu (Ni(CN)2). Uwodniony, zielonkawe płytki lub proszek; bezpostaciowy jest żółtym proszkiem; stosowany w metalurgii i w pokryciach elektrolitycznych.

(5)Cyjanki miedzi.

(a)Cyjanek miedzi (I) (cyjanek miedziawy) (CuCN). Biały lub szarawy proszek, nierozpuszczalny w wodzie. Mający takie same zastosowanie jak cyjanek miedzi (II) i w medycynie.

(b)Cyjanek miedzi (II) (cyjanek miedziowy) (Cu(CN)2). Bezpostaciowy proszek, nierozpuszczalny w wodzie, łatwo rozkładający się. Stosowany do pokrywania żelaza miedzią i w syntezie organicznej.

(6)Cyjanek cynku (Zn(CN)2). Biały proszek, nierozpuszczalny w wodzie, stosowany w pokryciach elektrolitycznych.

 

Pozycja nie obejmuje cyjanków rtęci (pozycja 2852) i cyjanków niemetali, takich jak bromocyjan (pozycja 2853).

(B) HEKSACYJANOŻELAZIANY (II) (ŻELAZOCYJANKI)

Heksacyjanożelaziany (II) (żelazocyjanki) są solami metali z heksacyjanożelazianowodorem (II) (H4Fe(CN)6) (pozycja 2811). Otrzymywane ze zużytego tlenku poddanego działaniu wodorotlenku wapnia lub w wyniku działania wodorotlenku żelaza (II) na cyjanki. Rozkładają się pod wpływem ciepła.

Najważniejszymi z nich są:

(1)Heksacyjanożelazian (II) tetraamonu ((NH4)4Fe(CN)6). Kryształy rozpuszczalne w wodzie. Stosowany do niklowania na czarno i jako katalizator w syntezie amoniaku.

(2)Heksacyjanożelazian (II) tetrasodu (Na4Fe(CN)6·10H2O). Żółte kryształy, trwałe na powietrzu, rozpuszczalne w wodzie, zwłaszcza gorącej. Stosowany do produkcji cyjanowodoru, błękitu pruskiego, tioindyga itp.; do nawęglania stali; w fotografice; w farbiarstwie (jako zaprawa lub do barwienia na niebiesko); do drukowania tkanin (jako utleniacz przy drukowaniu czernią anilinową) i jako środek grzybobójczy.

(3)Heksacyjanożelazian (II) tetrapotasu (K4Fe(CN)6·3H2O). Żółte kryształy, tworzące na powietrzu krystaliczne naloty, rozpuszczalne w wodzie, zwłaszcza gorącej. Ma takie same zastosowania jak heksacyjanożelazian (II) tetrasodu.

(4)Heksacyjanożelazian (II) dimiedzi (Cu2Fe(CN)6·xH2O). Brązowopurpurowy proszek, nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany do wytwarzania brązu florenckiego lub brązu Van Dycka do produkcji farb używanych w malarstwie artystycznym.

(5)Heksacyjanożelaziany (II) podwójne (np. heksacyjanożelazian (II) dilitu dipotasu (Li2K2(Fe(CN)6)·3H2O).

Pozycja nie obejmuje błękitu pruskiego (błękitu berlińskiego) i innych pigmentów na bazie heksacyjanożelazianów (II) (pozycja 3206).

(C) HEKSACYJANOŻELAZIANY (III) (ŻELAZICYJANKI)

Heksacyjanożelaziany (III) (żelazicyjanki) są solami heksacyjanożelazianowodoru (III) (H3Fe(CN)6) (pozycja 2811).

Najważniejszymi z nich są:

(1)Heksacyjanożelazian (III) trisodu (Na3Fe(CN)6·H2O). Otrzymywany w wyniku reakcji chloru z heksacyjanożelazianem (II); granatowe kryształy, rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza, rozpuszczalne w wodzie i toksyczne; jego wodne roztwory są zielonkawe i rozkładają się pod wpływem światła. Stosowany w farbiarstwie i drukarstwie; w fotografice; do nawęglania stali; w elektrolitycznym pokrywaniu i jako utleniacz w syntezie organicznej.

(2)Heksacyjanożelazian (III) tripotasu (K3(Fe(CN)6). Podobny pod względem zastosowań i właściwości do heksacyjanożelazianu (III) trisodu, lecz słabiej się rozpływa pod wpływem wilgoci z powietrza.

(D) POZOSTAŁE ZWIĄZKI

Obejmują one pentacyjanonitrozylożelaziany (II), pentacyjanonitrozylożelaziany (III), cyjanokadmiany, cyjanochromiany, cyjanomanganiany, cyjanokobaltany, cyjanoniklany, cyjanomiedziany itp. zasady nieorganiczne.

Niniejsza grupa obejmuje, na przykład pentacyjanonitrozylożelazian (III) sodu (Na2Fe(CN)5NO.2H2O), który stosuje się w analizie chemicznej.

Cyjanortęciany są jednak wyłączone (pozycja 2852).

 


 


[2838]

 


 


2839-Krzemiany; techniczne krzemiany metali alkalicznych.

-Sodu:

2839 11- -Metakrzemiany sodu

2839 19- -Pozostałe

2839 90-Pozostałe

Z wyjątkiem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału, niniejsza pozycja obejmuje krzemiany, sole metali różnych kwasów krzemowych, niewyodrębnionych w stanie wolnym i pochodzących od ditlenku krzemu (pozycja 2811).

(1)Krzemiany sodu. Otrzymuje się przez stopienie piasku wraz z węglanem lub siarczanem (VI) sodu. Ich skład chemiczny jest bardzo zmienny (monokrzemiany, metakrzemiany, polikrzemiany itp.), a ich stopień uwodnienia i ich rozpuszczalność zmienia się wraz z metodą otrzymywania i stopniem czystości. Mają postać proszku lub bezbarwnych kryształów, masy szklistej (szkło wodne) lub roztworów wodnych, bardziej lub mniej lepkich. Deflokują skały płonne z rud i są regulatorami flotacji. Stosowane jako wypełniacze mydeł krzemianowych; lepiszcza lub spoiwa do produkcji tektury lub brykietów węglowych; materiały ogniouodporniające; środki do konserwowania jaj; do produkcji nierozkładających się spoiw; jako utwardzacze w produkcji cementów odpornych na działanie korozji, do produkcji mastyksów, sztucznych kamieni; otrzymywania środków piorących; do trawienia metali i jako środki zapobiegające osadzaniu się kamienia kotłowego (patrz uwaga do pozycji 3824).

(2)Krzemiany potasu. Mają podobne zastosowanie jak krzemiany sodu.

(3)Krzemian manganu (II) (krzemian manganawy) (MnSiO3). Pomarańczowy, nierozpuszczalny w wodzie proszek, stosowany jako barwnik ceramiczny i jako sykatywa do farb lub lakierów.

(4)Strącone krzemiany wapnia. Białe proszki, otrzymywane z krzemianów sodu lub potasu. Stosowane do produkcji ognioodpornych glinek i cementów dentystycznych.

(5)Krzemiany baru. Białe proszki, stosowane do produkcji tlenku baru i szkła optycznego.

(6)Krzemiany ołowiu. Mają postać proszku lub białej szklistej masy, stosowane jako glazura w ceramice.

(7)Pozostałe krzemiany, do których zalicza się techniczne krzemiany metali alkalicznych, inne niż wymienione powyżej. Obejmują one: krzemian cezu (żółty proszek stosowany w ceramice), krzemian cynku (do powlekania lamp fluorescencyjnych), krzemian glinu (do produkcji porcelany i materiałów ognioodpornych).

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnych krzemianów, np.:

(a)Wolastonitu (krzemian wapnia), rodonitu (krzemian manganu), fenakitu (krzemian berylu) i tytanitu (krzemian tytanu) (pozycja 2530).

(b)Rud, takich jak krzemiany miedzi (chryzokola, dioptaz), wodorokrzemian cynku (hemimorfit) i krzemian cyrkonu (cyrkon) (pozycje 2603, 2608 i 2615).

(c)Kamieni szlachetnych objętych działem 71.

 


 


2840-Borany; nadtlenoborany (nadborany).

-Tetraboran disodu (boraks oczyszczony):

2840 11- -Bezwodny

2840 19- -Pozostały

2840 20-Pozostałe borany

2840 30-Nadtlenoborany (nadborany)

(A) BORANY

Z wyjątkiem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału, niniejsza pozycja obejmuje borany, czyli sole metali różnych kwasów borowych, a zwłaszcza kwasu normalnego lub ortoborowego (H3BO3) (pozycja 2810).

Niniejsza pozycja obejmuje borany otrzymywane przez krystalizację lub w procesie chemicznym oraz naturalne borany pochodzące z odparowania niektórych złożonych solanek pochodzących z niektórych słonych jezior.

(1)             Borany sodu. Najważniejszym jest tetraboran (tetraboran disodu, boraks rafinowany) (Na2B4O7). Otrzymywany przez krystalizację roztworów naturalnych boranów lub przez obróbkę naturalnych boranów wapnia lub kwasu borowego za pomocą węglanu sodu. Bezwodny lub uwodniony 5 lub 10 cząsteczkami H2O. Ogrzany, a następnie oziębiony, daje masę szklistą (boraks stopiony, szkło boraksowe, perła boraksowa). Stosowany do usztywniania płótna lub papieru; lutowania metali (topnik do lutowania twardego); jako topnik w emalierstwie; do produkcji farb ulegających zeszkleniu, szkieł specjalnych (szkła optyczne, szkła do lamp żarowych), klejów lub past polerujących; do rafinacji złota; do produkcji boranów i barwników antrachinonowych.

Istnieją inne borany sodu (metaborany, wodorodiborany) stosowane w laboratoriach.

(2)Borany amonu. Najważniejszym jest metaboran (NH4BO2·2H2O). Bezbarwne kryształy, bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie i tworzące krystaliczne naloty w kontakcie z powietrzem. Rozkładają się termicznie, dając niskotopliwy przezroczysty lakier bezwodnika boru; dlatego stosowane są jako środek zapobiegający palności materiałów. Służą także do produkcji utrwalaczy w lakierach do włosów; jako składnik elektrolitów do kondensatorów elektrolitycznych i do powlekania papieru.

(3)Strącone borany wapnia. Otrzymywane z naturalnych boranów, na które działa się chlorkiem wapnia; biały proszek stosowany w preparatach zmniejszających palność, preparatach zapobiegających zamarzaniu i w izolatorach ceramicznych. Mogą być wykorzystywane także jako środek antyseptyczny.

(4)Borany manganu. Głównie tetraboran (MnB4O7), różowawy proszek, słabo rozpuszczalny. Stosowany jako sykatywa do farb lub lakierów.

(5)Boran niklu. Bladozielone kryształy, stosowane jako katalizator.

(6)Boran miedzi. Niebieskie kryształy, bardzo twarde, nierozpuszczalne w wodzie. Stosowane jako pigment (barwniki ceramiczne), jako środek antyseptyczny i środek owadobójczy.

(7)Boran ołowiu. Szarawy proszek nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany do produkcji sykatyw, w przemyśle szklanym jako barwnik porcelany i w pokryciach elektrolitycznych.

(8)Pozostałe borany. Boran kadmu służy do powlekania lamp fluorescencyjnych. Boran kobaltu jest stosowany jako sykatywa; boran cynku jako środek antyseptyczny, ogniouodparniający tekstylia lub jako topnik w ceramice; boran cyrkonu jako środek matujący.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnych boranów sodu (kernitu, tynkalu) stosowanych do produkcji boranów, objętych niniejszą pozycją oraz naturalnych boranów wapnia (pandermitu, pryceitu) używanych do produkcji kwasu borowego (pozycja 2528).

(B) PEROKSOBORANY (NADTLENOBORANY, NADBORANY)

Z wyjątkiem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału, niniejsza pozycja obejmuje peroksoborany (nadtlenoborany) metali, które są bardziej utlenione niż borany i łatwo uwalniają swój tlen.

Są to na ogół związki złożone, których wzory odpowiadają kilku kwasom, takim jak np. HBO3 lub HBO4.

Najważniejszymi z nich są:

(1)Peroksoboran sodu (nadtlenoboran sodu, nadboran sodu). Otrzymywany w wyniku reakcji nadtlenku sodu z wodnym roztworem kwasu borowego lub przez obróbkę wodnego roztworu boranu sodu nadtlenkiem wodoru. Biały bezpostaciowy proszek lub kryształy (z 1 lub 4 cząsteczkami H2O). Stosowany do bielenia płótna, materiałów włókienniczych i słomy, do konserwowania skór; do produkcji domowych środków myjących, detergentów i środków antyseptycznych.

(2)Peroksoboran magnezu (nadtlenoboran magnezu). Biały proszek, nierozpuszczalny w wodzie, stosowany w medycynie i do produkcji past do zębów.

(3)Peroksoboran potasu (nadtlenoboran potasu). Podobne właściwości i zastosowanie jak peroksoboran sodu.

(4)Pozostałe peroksoborany. Peroksoboran amonu, glinu, wapnia lub cynku, występujące w postaci białych proszków i wykorzystywane w medycynie i do produkcji past do zębów.

 


 


2841-Sole tlenowych i nadtlenowych kwasów metalicznych.

2841 30-Dichromian sodu

2841 50-Pozostałe chromiany i dichromiany; nadtlenochromiany

-Manganiny, manganiany i nadmanganiany:

2841 61- -Nadmanganian potasu

2841 69- -Pozostałe

2841 70-Molibdeniany

2841 80-Wolframiany

2841 90-Pozostałe

Niniejsza pozycja obejmuje sole kwasów i nadtlenokwasów metalicznych (odpowiadających tlenkom metali, które są ich bezwodnikami).

Głównymi grupami związków objętych niniejszą pozycją są:

(1)Gliniany. Pochodne wodorotlenku glinu.

(a)Glinian sodu. Otrzymywany przez obróbkę boksytu za pomocą roztworu wodorotlenku sodu. Występuje w postaci białego proszku, rozpuszczalnego w wodzie, w roztworach wodnych lub jako pasta. Stosowany jako zaprawa farbiarska (zaprawa zasadowa); do produkcji laków; do klejenia papieru; jako wypełniacz do mydła; do utwardzania gipsu; do produkcji szkła nieprzezroczystego, do oczyszczania wód przemysłowych itp.

(b)Glinian potasu. Otrzymywany przez rozpuszczanie boksytu w wodorotlenku potasu. Biała, mikrokrystaliczna masa, higroskopijna i rozpuszczalna w wodzie. Stosowany tak samo jak glinian sodu.

(c)Glinian wapnia. Otrzymywany przez stopienie w piecu elektrycznym boksytu z tlenkiem wapnia; biały proszek nierozpuszczalny w wodzie, stosowany w farbiarstwie (zaprawa); do oczyszczania wód przemysłowych (wymieniacz jonowy), w przemyśle papierniczym (klejenie); do produkcji szkła, mydeł, cementów specjalnych, produktów do polerowania i innych glinianów.

(d)Glinian chromu. Otrzymywany przez ogrzewanie mieszaniny tlenku glinu, fluorku wapnia i dichromianu amonu. Barwnik ceramiczny.

(e)Glinian kobaltu. Powstaje z glinianu sodu i soli kobaltu. Czysty lub zmieszany z tlenkiem glinu tworzy błękit kobaltu (błękit Thenarda). Stosowany do produkcji błękitu niebieskiego (z glinianem cynku), błękitów lazurowych, błękitu smalty, błękitu saskiego, błękitu z Sévres itp.

(f)Glinian cynku. Biały proszek, stosowany do podobnych celów jak glinian sodu.

(g)Glinian baru. Otrzymywany z boksytu, barytu i węgla. Biała lub brązowa masa. Stosowany do oczyszczania wód przemysłowych i jako środek zapobiegający powstawaniu kamienia kotłowego.

(h)Glinian ołowiu. Otrzymywany przez ogrzewanie mieszaniny tlenku ołowiu i tlenku glinu. Trudno topliwe ciało stałe, stosowane jako biały pigment oraz do produkcji cegieł i wykładzin ognioodpornych.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego glinianu berylu (chryzoberylu), który w zależności od przypadku klasyfikowany jest do pozycji 2530, 7103 lub 7105.

(2)Chromiany (VI). Chromiany obojętne lub kwaśne (dichromiany), tri-, tetra- i peroksochromianowe (VI) pochodne różnych kwasów chromowych, a zwłaszcza zwykłego kwasu chromowego (H2CrO4) lub kwasu dichromowego (H2Cr2O7), nieistniejącego w stanie wolnym.

Najważniejszymi z tych soli, których większość jest toksyczna są:

(a)Chromian (VI) cynku. Obróbka soli cynku dichromianem potasu daje uwodniony lub zasadowy chromian (VI) cynku. Proszek nierozpuszczalny w wodzie. Pigment, który sam lub zmieszany, tworzy żółcień cynkową. Zmieszany z błękitem pruskim tworzy zieleń cynkową.

(b)Chromian (VI) ołowiu.

Obojętny, syntetyczny chromian (VI) ołowiu powstaje w wyniku działania octanu ołowiu na dichromian sodu. Proszek żółty, czasami pomarańczowy lub czerwony, w zależności od metody otrzymywania. Czysty lub zmieszany pigment ten tworzy żółcień chromową, stosowaną w emalierstwie, w ceramice do, produkcji farb lub lakierów itp.

Zasadowy chromian czysty lub zmieszany, tworzy czerwień chromową.

(c)Chromiany (VI) sodu. Chromian (VI) sodu (Na2CrO4·10H2O) otrzymuje się w trakcie produkcji chromu metodą prażenia naturalnego tlenku chromu żelaza (III) (chromitu), zmieszanego z węglem i węglanem sodu. Duże, żółte kryształy, rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza i bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie. Stosowany w farbiarstwie (zaprawa); w garbarstwie; do produkcji atramentów, pigmentów lub innych chromianów lub dichromianów. Zmieszany z siarczkiem antymonu jest stosowany do produkcji fotograficznych proszków błyskowych.

Dichromian sodu (Na2Cr2O7·2H2O), otrzymywany z chromianu (VI) sodu, tworzy czerwone kryształy rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza i rozpuszczalne w wodzie. Ogrzewany przechodzi w bezwodny i mniej rozpływający się pod wpływem wilgoci z powietrza dichromian (tj. chromian topiony lub lany), często zawierający niewielkie ilości siarczanu (VI) sodu. Stosowany w garbarstwie (garbowanie chromowe); w farbiarstwie (zaprawa i utleniacz); jako utleniacz w syntezie organicznej; w fotografice; w drukarstwie; w pirotechnice; do oczyszczania lub odbarwiania tłuszczów; do produkcji ogniw dichromianowych i żelatyn dichromianowych (które pod wpływem światła stają się nierozpuszczalne w gorącej wodzie); w procesie flotacji (aby zmniejszyć pławność); w rafineriach naftowych; jako środek antyseptyczny.

(d)Chromiany (VI) potasu Chromian (VI) potasu (K2CrO4) (żółty chromian potasu) otrzymuje się z chromitu. Żółte kryształy, rozpuszczalne w wodzie i trujące.

Dichromian potasu (K2Cr2O7) (czerwony chromian potasu) otrzymuje się również z chromitu. Pomarańczowe kryształy, rozpuszczalne w wodzie i bardzo trujące. Pyły i pary dichromianu niszczą kość i chrząstkę przegrody nosowej; jego roztwory powodują infekcję ran.

Chromian i dichromian potasu mają podobne zastosowania jak chromian i dichromian sodu.

(e)Chromiany (VI) amonu. Chromian (VI) amonu ((NH4)2CrO4) otrzymuje się nasycając amoniakiem roztwór tritlenku chromu. Żółte kryształy rozpuszczalne w wodzie. Stosowany w fotografice i farbiarstwie.

Dichromian amonu (NH4)2Cr2O7), otrzymywany z naturalnego tlenku chromu żelaza (III) (chromitu); czerwone kryształy rozpuszczalne w wodzie. Stosowany w fotografice, w farbiarstwie (zaprawa); w garbarstwie; do oczyszczania tłuszczów lub olejów; w syntezie organicznej itp.

(f)Chromian (VI) wapnia (CaCrO4·2H2O). Otrzymywany z dichromianu sodu i kredy; żółknie i staje się solą bezwodną pod wpływem ogrzewania. Stosowany do otrzymywania żółtych barwników takich jak „żółcień ultramarynowa”; nazwa ta jest także stosowana do samego chromianu wapnia.

(g)Chromian (VI) manganu. Obojętny chromian (MnCrO4), otrzymywany z tlenku manganu (II) i bezwodnika chromowego. Brązowawe kryształy rozpuszczalne w wodzie. Stosowany jako zaprawa w farbiarstwie.

Zasadowy chromian, brązowy proszek nierozpuszczalny w wodzie, stosowany w farbach wodnych.

(h)Chromiany (VI) żelaza. Chromian (VI) żelaza (III) (Fe2(CrO4)3), otrzymuje się z roztworów chlorku żelaza (III) i chromianu (VI) potasu, żółty proszek nierozpuszczalny w wodzie.

Istnieje także zasadowy chromian (VI) żelaza, który czysty lub zmieszany, jest stosowany w malarstwie pod nazwą żółcieni żelazowej. Wraz z błękitem pruskim, daje zielenie imitujące zieleń cynkową. Stosowany także w hutnictwie.

(ij)Chromian (VI) strontu. (SrCrO4). Substancja podobną do chromianu (VI) wapnia; czysty lub zmieszany daje żółcień strontową. Wykorzystywany do przygotowania farb w malarstwie artystycznym.

(k)Chromian (VI) baru (BaCrO4). Otrzymywany przez strącanie roztworów chlorku baru i chromianu (VI) sodu; jaskrawo żółty proszek nierozpuszczalny w wodzie i trujący. Czysty lub zmieszany daje żółcień barową, która jak podobne jej produkty otrzymane z chromianu (VI) wapnia, czasami nazywana jest „żółcienią ultramarynową”. Stosowany do farb w malarstwie artystycznym, do barwienia emalii i szkła; do produkcji zapałek oraz jako zaprawa w farbiarstwie.

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Naturalnego chromianu (VI) ołowiu (krokoizytu) (pozycja 2530).

(b)Pigmentów otrzymywanych z chromianów (pozycja 3206).

(3)Manganiany (VI), manganiany (VII) (nadmanganiany). Sole te odpowiadają kwasowi manganowemu (VI) (H2MnO4) (kwasowi niewyizolowanemu), kwasowi manganowemu (VII) (nadmanganianowemu) (HMnO4) (istniejącemu tylko w roztworze wodnym).

(a)Manganiany (VI). Manganian (VI) sodu (Na2MnO4) otrzymuje się przez stopienie mieszaniny naturalnego ditlenku manganu (IV) (pozycja 2602 - piroluzytu) i wodorotlenku sodu; zielone kryształy rozpuszczalne w zimnej wodzie, ulega rozkładowi pod wpływem gorącej wody; stosowany w hutnictwie złota.

Manganian (VI) potasu (K2MnO4), małe, czarno zielonkawe kryształy. Stosowany do produkcji manganianu (VII) (nadmanganianu).

Manganian (VI) baru (BaMnO4), otrzymywany przez ogrzewanie ditlenku manganu (IV) zmieszanego z azotanem (V) baru. Szmaragdowozielony proszek. Zmieszany z siarczanem (VI) baru tworzy błękit manganowy. Stosowany do farb w malarstwie artystycznym.

(b)Manganiany (VII) (nadmanganiany). Manganian (VII) (nadmanganian) sodu (NaMnO4·3H2O), otrzymuje się z manganianu (VI); czarno czerwone kryształy rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza i rozpuszczalne w wodzie. Stosowany jako środek dezynfekujący, w syntezie organicznej i do bielenia wełny.

Manganian (VII) (nadmanganian) potasu (KMnO4), otrzymuje się z manganianu (VI) lub przez utlenienie mieszaniny ditlenku manganu (IV) i wodorotlenku potasu. Fioletowe kryształy o odcieniu metalicznym, rozpuszczalne w wodzie, barwiące skórę; także roztwory wodne czerwonofioletowe lub tabletki. Bardzo silny utleniacz stosowany jako odczynnik w chemii, w syntezie organicznej (produkcja sacharyny); w hutnictwie (oczyszczanie niklu); do bielenia tłuszczów, żywic, przędzy jedwabnej lub materiału, lub słomy; do oczyszczania wody; jako środek antyseptyczny, jako barwnik (wełny, drewna, farb do włosów); w maskach gazowych, w medycynie.

Manganian (VII) (nadmanganian) wapnia (Ca(MnO4)2·5H2O), otrzymywany przez elektrolizę roztworów manganianów (VI) alkalicznych i chlorku wapnia; ciemnofioletowe kryształy, rozpuszczalne w wodzie. Utleniacz i środek antyseptyczny, stosowany w farbiarstwie, w syntezie organicznej, do oczyszczania wody, do bielenia ścieru drzewnego.

(4)Molibdeniany (VI). Molibdeniany (VI), paramolibdeniany i polimolibdeniany (di-, tri- i tetra-) są pochodnymi prostego kwasu molibdenowego (VI) (H2MoO4) lub innych kwasów molibdenowych. Pod pewnymi względami przypominają chromiany.

Najważniejszymi z tych soli są:

(a)Molibdenian (VI) amonu. Otrzymywany w hutnictwie molibdenu. Uwodnione kryształy, lekko zabarwione na zielono lub żółto i rozkładające się po wpływem ogrzewania. Stosowany jako odczynnik chemiczny, do produkcji pigmentów lub materiałów ogniouodparniających, w przemyśle szklarskim itp.

(b)Molibdenian (VI) sodu. Uwodnione kryształy, lśniące i rozpuszczalne w wodzie. Stosowany jako reagent do produkcji pigmentów i w medycynie.

(c)Molibdenian (VI) wapnia. Biały proszek nierozpuszczalny w wodzie; stosowany w hutnictwie.

(d)Molibdenian (VI) ołowiu. Syntetyczny molibdenian (VI) ołowiu, współstrącony z chromianem (VI) ołowiu daje pigmenty szkarłatu chromowego.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego molibdenianu (VI) ołowiu (wulfenitu) (pozycja 2613).

(5)Tetraoksowolframiany (VI) (wolframiany). Tetraoksowolframiany (VI), parawolframiany i peroksowolframiany (nadwolframiany) są pochodnymi prostego kwasu tetraoksowolframowego (VI) (H2WO4) i innych kwasów wolframowych.

Najważniejszymi z tych soli są:

(a)Tetraoksowolframian (VI) (wolframian) amonu. Otrzymywany przez rozpuszczanie kwasu tetraoksowolframowego (VI) (wolframowego) w amoniaku; biały, krystaliczny proszek, uwodniony rozpuszczalny w wodzie; stosowany do nadawania tkaninom ognioodporności i do produkcji innych wolframianów.

(b)Tetraoksowolframian (VI) (wolframian) sodu. Otrzymywany w hutnictwie wolframu z wolframitu (pozycja 2611) i węglanu sodu; uwodnione białe płatki lub kryształy, z perłowym połyskiem, rozpuszczalny w wodzie. Stosowany tak samo jak tetraoksowolframian (VI) amonu; także jako zaprawa do drukowania tekstyliów, do produkcji laków i katalizatorów i w syntezie organicznej.

(c)Tertaoksowolframian (VI) (wolframian) wapnia. Białe, lśniące, nierozpuszczalne w wodzie łuski; stosowany do produkcji ekranów rentgenowskich lub elektronowych lamp fluorescencyjnych.

(d)Tertaoksowolframian (VI) (wolframian) baru. Biały proszek stosowany do farb w malarstwie artystycznym, czysty lub zmieszany, pod nazwą bieli wolframowej lub bieli wolframianowej.

(e)Pozostałe tetraoksowolframiany (VI) (wolframiany). Obejmują one tetraoksowolframiany (VI) (wolframiany) potasu (do nadawania tkaninom ognioodporności), magnezu (do ekranów rentgenowskich), chromu (pigment zielony) lub ołowiu (pigment).

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Rodzimego wolframianu wapnia (szelitu), rudy (pozycja 2611).

(b)Naturalnych wolframianów manganu (hibnerytu) lub żelaza (ferberytu) (pozycja 2611).

(c)Luminescencyjnych wolframianów (np. wapnia lub magnezu), klasyfikowanych jako luminofory nieorganiczne (pozycja 3206).

(6)Tytaniany (IV) (orto-, meta- i peroksotytaniany (nadtlenotytaniany), obojętne lub kwaśne) są pochodnymi różnych kwasów i wodorotlenków tytanowych, na bazie ditlenku tytanu (TiO2).

Tytaniany (IV) baru i ołowiu są białymi proszkami, stosowanymi jako pigmenty.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego tytanianu żelaza (ilmenitu) (pozycja 2614) i fluorotytanianów nieorganicznych (pozycja 2826).

(7)Wanadany (V) (orto-, meta-, piro- i wanadany (II) (podwanadany), obojętne lub kwaśne) są pochodnymi różnych kwasów wanadowych, wywodzących się z pentatlenku wanadu (V2O5) lub z innych tlenków wanadu.

(a)Wanadan (V) amonu (metawanadan) (NH4VO3). Białożółtawy krystaliczny, proszek, bardzo słabo rozpuszczalny w zimnej wodzie, bardzo dobrze rozpuszczalny w gorącej wodzie, w wyniku powstaje żółty roztwór. Stosowany jako katalizator; jako zaprawa w farbiarstwie lub do drukowania tekstyliów, jako sykatywa w farbach lub lakierach; jako barwnik w garncarstwie oraz do produkcji atramentów lub farb drukarskich itp.

(b)Wanadany (V) sodu (orto- i meta-). Uwodnione białe proszki, krystaliczne i rozpuszczalne w wodzie. Stosowane w drukarstwie i do farbowania czernią anilinową.

(8)Żelaziany (VI) i żelaziany (III). Żelaziany (VI) i żelaziany (III) są pochodnymi wodorotlenku żelaza (III) (Fe(OH)3) i wodorotlenku żelaza (II) (Fe(OH)2). Żelazian (VI) potasu jest czarnym proszkiem, rozpuszczalnym w wodzie, jego roztwór ma barwę czerwoną.

Określeniem “żelaziany” nazywa się niesłusznie zwykłe mieszaniny tlenków żelaza i tlenków innych metali, tworzące farby ceramiczne i klasyfikowane do pozycji 3207.

Niniejsza pozycja nie obejmuje również ferrytu żelaza (II), który jest właściwie magnetytowym tlenkiem żelaza (Fe3O4) (pozycja 2601) i zgorzeliny żelaza (pozycja 2619).

(9)Cynkany. Pochodne amfoterycznego wodorotlenku cynku (Zn(OH)2).

(a)Cynkan sodu. Otrzymywany w wyniku reakcji węglanu sodu z tlenkiem cynku lub wodorotlenku sodu z cynkiem. Stosowany do produkcji siarczku cynku używanego w farbach.

(b)Cynkan żelaza. Stosowany jako farba ceramiczna.

(c)Cynkan kobaltu. Czysty lub zmieszany z tlenkiem kobaltu lub innymi solami daje zieleń kobaltową lub zieleń Rinmanna.

(d)Cynkan baru. Otrzymywany z wodnego roztworu wodorotlenku baru przez strącanie za pomocą amoniakalnego roztworu siarczanu (VI) cynku; biały proszek, rozpuszczalny w wodzie. Stosowany do produkcji siarczku cynku używanego w farbach.

(10)Cyniany (IV) (orto- i meta-) są pochodnymi kwasów cynowych.

(a)Cynian (IV) sodu (Na2SnO3·3H2O). Otrzymywany przez stopienie mieszaniny cyny, wodorotlenku, chlorku i azotanu (V) sodu; twarda masa lub nieregularne bryłki, rozpuszczalne w wodzie, białe lub zabarwione, w zależności od zawartości zanieczyszczeń (soli sodu lub żelaza). Stosowany w farbiarstwie i do drukowania tekstyliów (zaprawa); w szklarstwie lub w ceramice; do oddzielania ołowiu od arsenu; w klejonkach cynowych do jedwabiu i w syntezie organicznej.

(b)Cynian (IV) glinu. Otrzymywany przez podgrzewanie mieszaniny siarczanu (VI) cyny i siarczanu (VI) glinu; biały proszek. Stosowany jako środek matujący w emalierstwie lub ceramice.

(c)Cynian (IV) chromu. Główny składnik farb różowych, używanych w ceramice lub farbach artystycznych. Stosowany również w klejonkach cynowych do jedwabiu.

(d)Cynian (IV) kobaltu. Czysty lub zmieszany daje pigment nazywany błękitem nieba, stosowany w farbach.

(e)Cynian (IV) miedzi, czysty lub zmieszany, znany jest jako „zieleń cynowa”.

(11)Antymoniany (V). Sole różnych kwasów odpowiadających tlenkowi antymonu (V) (Sb2O5); w pewien sposób podobne do arsenianów.

(a)Meta-antymonian (V) sodu (leukonina). Otrzymywany z wodorotlenku sodu i pentatlenku antymonu; biały krystaliczny proszek, słabo rozpuszczalny w wodzie. Stosowany jako środek matujący do emalii lub szkła; a także do produkcji tioantymonianu sodu (soli Schlippe’go) (pozycja 2842).

(b)Antymoniany (V) potasu. Najważniejszym jest kwaśny antymonian (V) potasu, otrzymywany przez kalcynację metalu zmieszanego z azotanem (V) potasu; biały, krystaliczny proszek. Stosowany w medycynie (jako środek przeczyszczający) i jako pigment ceramiczny.

(c)Antymonian (V) ołowiu. Otrzymywany przez stopienie pentatlenku antymonu z czerwoną minią; żółty proszek, nierozpuszczalny w wodzie. Czysty lub zmieszany z tlenochlorkiem ołowiu daje żółcień neapolitańską (żółcień antymonową), pigment używany w ceramice, do szkła i w malarstwie artystycznym.

Niniejsza pozycja nie obejmuje antymonków (pozycja 2853).

(12)Ołowiany (IV). Pochodne amfoterycznego ditlenku ołowiu (PbO2).

Ołowian (IV) sodu stosowany jest jako barwnik. Ołowiany wapnia (żółty), strontu (kasztanowy) lub baru (czarny) są stosowane do produkcji zapałek i w pirotechnice.

(13)Pozostałe sole kwasów tlenowych i nadtlenokwasów metalicznych. Obejmują one:

(a)Tantalany i niobiany.

(b)Germaniany.

(c)Reniany i nadreniany.

(d)Cyrkoniany.

(e)Bizmutany.

Niniejsza pozycja nie obejmuje natomiast związków:

(a)Metali szlachetnych (pozycja 2843).

(b)Pierwiastków promieniotwórczych lub izotopów promieniotwórczych (pozycja 2844).

(c)Itru, skandu lub metali ziem rzadkich (pozycja 2846).

(d)Rtęci (pozycja 2852).

Złożone sole fluoru, takie jak fluorotytaniany, objęte są pozycją 2826.

 


 


2842-Pozostałe sole kwasów nieorganicznych lub nadtlenokwasów (włącznie z glinokrzemianami, nawet niezdefiniowanymi chemicznie), inne niż azydki.

2842 10-Krzemiany podwójne lub złożone, włącznie z glinokrzemianami, nawet niezdefiniowanymi chemicznie

2842 90-Pozostałe

Z wyjątkiem wyłączeń podanych we wprowadzeniu do niniejszego poddziału niniejsza pozycja obejmuje:

(I)SOLE NIEORGANICZNYCH KWASÓW LUB NADTLENOKWASÓW NIEMETALI GDZIE INDZIEJ NIEWYMIENIONE

Przykładami takich soli są:

(A)Pioruniany, cyjaniany, izocyjaniany i tiocyjaniany, sole metali niewyizolowanego kwasu cyjanowego (HO-C≡N) lub kwasu izocyjanowego (HN=C=O), lub kwasu piorunowego (H-C≡N+-O-) innego izomeru kwasu cyjanowego, lub kwasu tiocyjanowego (HS-C≡N).

(1)Pioruniany. Pioruniany są związkami o bardziej lub mniej nieznanym składzie, bardzo niestabilne, eksplodujące przy niewielkich wstrząsach lub pod wpływem działania ciepła (na przykład iskry). Stanowią one zapłonowe materiały wybuchowe i są stosowane do produkcji spłonek detonujących lub detonatorów

(2)Cyjaniany. Cyjaniany amonu, sodu lub potasu są stosowane do produkcji różnych związków organicznych. Do tej grupy należą również cyjaniany ziem alkalicznych.

(3)Tiocyjaniany. Tiocyjaniany (siarkocyjanki) są solami metali niewyizolowanego kwasu tiocyjanowego (HS-C≡N). Najważniejszymi spośród nich są:

(a)Tiocyjanian amonu (NH4SCN). Bezbarwne kryształy, rozpływające się pod wpływem wilgoci powietrza, dobrze rozpuszczalne w wodzie, zmieniające barwę na czerwoną pod wpływem działania powietrza i światła i rozkładające się pod wpływem ciepła. Stosowane w galwanotechnice; fotografice; farbiarstwie lub poligrafii (w szczególności, aby zapobiec pogorszeniu wymiarów jedwabnych materiałów włókienniczych); do otrzymywania mieszanek chłodniczych, cyjanków lub heksacyjanożelazianów (II), tiomocznika, guanidyny, tworzyw sztucznych, klejów, herbicydów itp.

(b)Tiocyjanian sodu (NaSCN). Taki sam wygląd jak tiocyjanianu amonu lub jak proszku. Trujący. Stosowany w fotografice; w farbiarstwie i poligrafii (zaprawa); w medycynie; jako odczynnik laboratoryjny; w galwanotechnice; do produkcji syntetycznego olejku gorczycznego; w przemyśle gumowym itp.

(c)Tiocyjanian potasu (KSCN). Posiadający takie same właściwości jak tiocyjanian sodu. Stosowany w przemyśle włókienniczym; w fotografice; w syntezie organicznej (np. tiomocznik, syntetyczny olejek gorczyczny i barwniki), do otrzymywania tiocyjanianów, mieszanek chłodniczych, środków pasożytobójczych itp.

(d)Tiocyjanian wapnia (Ca(SCN)2.3H2O). Bezbarwne kryształy, rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza i rozpuszczalne w wodzie. Stosowany jako zaprawa farbiarska w farbiarstwie lub poligrafii oraz jako rozpuszczalnik celulozy; do merceryzacji bawełny; w medycynie zamiast jodku potasu (przeciwko arteriosklerozie); do otrzymywania heksacyjanożelazianów (II) lub innych tiocyjanianów; do produkcji pergaminu.

(e)Tiocyjaniany miedzi.

Tiocyjanian miedzi (I) (CuSCN), białawy, szarawy lub żółtawy proszek lub pasta, nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany jako zaprawa do drukowania tekstyliów, do produkcji farb do malowania statków oraz w syntezie organicznej.

Tiocyjanian miedzi (II) (Cu(SCN)2), czarny proszek, nierozpuszczalny w wodzie, łatwo przechodzi w tiocyjanian miedzi (I). Stosowany do produkcji spłonek detonujących i zapałek.

Piorunian rtęci (II) i tiocyjanian rtęci (II) są wyłączone (pozycja 2852).

(B)Arseniany (III) (arseniny) i arseniany (V).

Są to sole metaliczne kwasów tworzonych przez arsen; arseniany(III) (arseniny) są solami kwasów arsenowych (III) (arsenawych), arseniany (V) są solami kwasów arsenowych (V) (pozycja 2811). Są silnymi truciznami. Przykładami są:

(1)Arsenian (III) (arsenin) sodu (NaAsO2). Otrzymywany przez stopienie węglanu sodu z tlenkiem arsenu (III) (arsenawym). Białe lub szarawe płytki lub proszek, rozpuszczalne w wodzie. Stosowane przy uprawie winorośli (środek owadobójczy); do konserwacji skór; w medycynie; do produkcji mydeł i środków antyseptycznych itp.

(2)Arsenian (III) (arsenin) wapnia, (CaHAsO3). Biały proszek nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany jako środek owadobójczy.

(3)Arsenian (III) (arsenin) miedzi (CuHAsO3). Otrzymywany z arsenianu (III) (arseninu) sodu i siarczanu (VI) miedzi. Zielony proszek nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany jako środek owadobójczy, jako barwnik pod nazwą zieleni Scheele’ego i do produkcji niektórych pigmentów zielonych (patrz Noty wyjaśniające do pozycji 3206).

(4)Arsenian (III) (arsenin) cynku (Zn(AsO2)2). Wygląd i zastosowanie podobne do arsenianu (III) (arseninu) wapnia.

(5)Arsenian (III) (arsenin) ołowiu (Pb(AsO2)2). Biały proszek, tylko nieznacznie rozpuszczalny w wodzie. Stosowany przy uprawie winorośli (jako środek owadobójczy).

(6)Arseniany (V) sodu (orto-, meta- i piroarseniany). Najważniejszymi są wodoroortoarsenian (V) disodu (Na2HAsO4) (z 7 lub 12 cząsteczkami H2O w zależności od temperatury krystalizacji) i ortoarsenian (V) trisodu (bezwodny lub z 12 cząsteczkami H2O). Otrzymywane z tlenku arsenu (III) i azotanu (V) sodu. Bezbarwne kryształy lub zielonkawy proszek. Stosowane do produkcji leków (roztwór Pearsona), środków antyseptycznych, środków owadobójczych i innych arsenianów (V); stosowane również do drukowania tekstyliów.

(7)Arseniany (V) potasu. Jedno- i dwuzasadowe ortoarseniany (V) potasu otrzymywane w ten sam sposób jak arseniany (V) sodu. Bezbarwne kryształy rozpuszczalne w wodzie. Stosowane jako środki antyseptyczne lub owadobójcze; w garbarstwie; do drukowania tekstyliów itp.

(8)Arseniany (V) wapnia. Diortoarsenian (V) triwapnia (Ca3(AsO4)2), często zawierający jako zanieczyszczenia inne arseniany wapnia. Otrzymywane przez wzajemne oddziaływanie chlorku wapnia i arsenianu (V) sodu. Biały proszek, nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany w rolnictwie jako środek owadobójczy.

(9)Arseniany (V) miedzi. Ortoarsenian (V) miedzi (II) (Cu3(AsO4)2). Otrzymywany z ortoarsenianu (V) sodu i siarczanu (VI) (lub chlorku) miedzi. Zielony proszek, nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany jako środek pasożytobójczy przy uprawie winorośli oraz do produkcji farb przeciwporostowych itp.

(10)Arseniany (V) ołowiu. Diortoarsenian (V) triołowiu (II) (Pb3(AsO4)2) i kwaśny ortoarsenian (V). Tylko nieznacznie rozpuszczalne w wodzie. Białe proszki, pasty lub emulsje. Stosowane do produkcji środków owadobójczych.

(11)Pozostałe arseniany (V). Obejmują one arseniany (V) glinu (środki owadobójcze) lub arseniany (V) kobaltu (różowy proszek, stosowany w ceramice).

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Naturalnych arsenianów (V) niklu (np. anabergitu itp.) (pozycja 2530).

(b)Arsenków (pozycja 2853).

(c)Octanoarsenianów (dział 29).

(C)Sole kwasów selenowych: selenki, seleniany (IV) (seleniny) i seleniany (VI). Obejmują one:

(1)Selenek kadmu. Stosowany do produkcji przeciwodblaskowych szkieł ochronnych i pigmentów.

(2)Selenian (IV) (selenin) sodu. Stosowany w celu nadania szkłu odcienia czerwonego lub w celu zamaskowania jego zielonkawego odcienia.

(3)Seleniany (VI) amonu i sodu. Stosowane jako środki owadobójcze; sól sodowa jest także stosowana w medycynie.

(4)Seleniany (VI) potasu. Stosowane w fotografice.

Niniejsza pozycja nie obejmuje zorgitu, czyli naturalnego selenku ołowiu-miedzi (pozycja 2530).

(D)Sole kwasów tellurowych: tellurki, tellurany (IV) (telluryny) i tellurany (VI). Obejmują on:

(1)Tellurek bizmutu. Półprzewodnik, do stosów termoelektrycznych.

(2)Tellurany (VI) sodu lub potasu. Stosowane w medycynie.

(II)SOLE PODWÓJNE LUB ZŁOŻONE

Niniejsza grupa obejmuje sole podwójne lub złożone, inne niż sole objęte innymi pozycjami.

Najważniejszymi solami podwójnymi lub złożonymi, objętymi tą pozycją są:

(A)Chlorki podwójne lub złożone (chlorosole).

(1)Chlorki amonu z:

(a)Magnezem. Kryształy rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza; stosowane przy lutowaniu.

(b)Żelazem (chlorek amonu żelaza (II) i chlorek amonu żelaza (III)). Masy lub higroskopijne kryształy; Stosowane do platerowania i w medycynie.

(c)Niklem. Żółty proszek lub uwodnione, zielone kryształy. Stosowany jako zaprawa oraz do galwanizacji.

(d)Miedzią (chlorek amonu miedzi). Niebieskie lub zielonkawe kryształy rozpuszczalne w wodzie. Stosowany jako barwnik oraz w pirotechnice.

(e)Cynkiem (chlorek amonu cynku). Biały krystaliczny proszek rozpuszczalny w wodzie. Stosowany przy lutowaniu (sól lutownicza), w suchych ogniwach i w galwanizacji (elektrolityczne pokrywanie cynkiem).

(f)Cyną. Dotyczy to zwłaszcza chlorocynianu amonu; białe lub różowe kryształy lub roztwory wodne. Czasami nazywany „sól różowa”. Stosowany w farbiarstwie i jako klejonka do jedwabiu.

(2)Chlorki sodu z glinem. Biały, krystaliczny proszek, higroskopijny. Stosowany w garbarstwie.

(3)Chlorek wapnia z magnezem. Białe kryształy rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza. Stosowany w przemyśle papierniczym, włókienniczym, w produkcji skrobi ziemniaczanej lub barwników.

(4)Chlorosole, np. chlorobromki, chlorojodki, chlorojodany, chlorofosforany, chlorochromiany i chlorowanadany.

Obejmują również chlorochromian potasu (sól Peligota). Czerwone kryształy rozkładające się w wodzie. Jest to utleniacz stosowany w syntezie organicznej.

Niniejsza pozycja nie obejmuje piromorfitu (chlorek fosforan ołowiu) i wanadynitu (chlorek wanadan ołowiu), ponieważ są one naturalnymi rudami metalicznymi klasyfikowanymi odpowiednio do pozycji 2607 i 2615.

(B)Jodki podwójne lub złożone (jodosole).

(1)Jodek bizmutu sodu. Czerwone kryształy ulegające rozkładowi w wodzie. Stosowany w medycynie.

(2)Jodek kadmu potasu. Biały proszek rozpływający się pod wpływem wilgoci z powietrza i żółknący w powietrzu. Stosowany w medycynie.

(C)Sole podwójne lub złożone zawierające siarkę (tiosole).

(1)Siarczan (VI) amonu z:

(a)Żelazem (siarczan (VI) amonu żelaza (II), sól Mohra) (FeSO4·(NH4)2SO4·6H2O). Jasnozielone kryształy rozpuszczalne w wodzie. Stosowany w hutnictwie i w medycynie.

(b)Kobaltem (CoSO4·(NH4)2SO4·6H2O). Czerwone kryształy, rozpuszczalne w wodzie. Stosowany do pokrywania kobaltem i w ceramice.

(c)Niklem (NiSO4·(NH4)2SO4·6H2O). Zielone kryształy, rozkładające się pod wpływem ogrzewania; bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie. Stosowany głównie do elektrolitycznego niklowania.

(d)Miedzią. Niebieski, krystaliczny proszek rozpuszczalny w wodzie, w kontakcie z powietrzem tworzący krystaliczne naloty. Stosowany jako środek pasożytobójczy, środek do drukowania i obróbki tkanin, do otrzymywania arsenianu (III) (arseninu) miedzi itp.

(2)Siarczan (VI) cyrkonu sodu. Białe ciało stałe. Stosowany w hutnictwie cynku.

(3)„Tiosole” i pozostałe sole podwójne lub złożone, zawierające siarkę np.: selenosiarczki i selenosiarczany, tiotellurany, tioarseniany (V), tioarsenany (III) (tioarseniny) i arsenosiarczki, tiowęglany, germanosiarczki, tioantymoniany, tiomolibdeniany, tiocyniany, sole Reinecke’go.

Grupa ta obejmuje:

(a)Tritiowęglan potasu. Żółte kryształy rozpuszczalne w wodzie. Stosowany w rolnictwie (środek przeciw filokserze) i w analityce chemicznej.

(b)Tiomolibdeniany metali alkalicznych. Stosowane jako przyspieszacze w kąpielach do fosforanowania metali (fosforanowania powolnego).

(c)Sól Reinecke’go lub tetratiocyjanodiaminochromian amonu, (NH4[Cr(NH3)2(SCN)4]H2O). Krystaliczny proszek lub ciemnoczerwone kryształy. Stosowany jako odczynnik.

(d)Tiocyjanian potasu żelaza (II) i tiocyjanian potasu żelaza (III).

Niniejsza pozycja nie obejmuje kobaltynu (arsenosiarczku kobaltu) i germanitu (germanosiarczku miedzi), ponieważ są one naturalnymi rudami klasyfikowanymi odpowiednio do pozycji 2605 i 2617.

(D)Sole podwójne lub złożone selenu (selenowęglany, selenocyjaniany itp.)

(E)Sole podwójne lub złożone telluru (tellurowęglany, tellurocyjaniany itp.)

(F)                        Kobaltoazotany (III) (kobaltoazotyny) (nitrokobaltany)

Kobaltoazotan (III) (kobaltoazotyn) potasu (azotano (III) kobaltan potasu, żółcień Fischera), (K3Co(NO2)6). Mikrokrystaliczny proszek, dość dobrze rozpuszczalny w wodzie. Pigment, który czysty lub zmieszany, nazywany jest żółcienią kobaltową.

(G)Azotany (V) podwójne lub złożone (azotany (V) tetra- i heksaaminoniklu)

Amoniakalne azotany (V) niklu. Niebieskie lub zielone kryształy, rozpuszczalne w wodzie. Stosowane jako utleniacze i do produkcji czystego katalizatora niklowego.

(H)Fosforany (V) podwójne lub złożone (fosforosole)

(1)Ortofosforan (V) amonu sodu; (NaNH4HPO4·H2O) (sól mikrokosmiczna). Bezbarwne kryształy, tworzące krystaliczne naloty w kontakcie z powietrzem i rozpuszczalne w wodzie. Stosowany jako topnik do rozpuszczania tlenków metali.

(2)Ortofosforan (V) amonu magnezu. Biały proszek, tylko bardzo nieznacznie rozpuszczalny w wodzie. Stosowany do nadawania tkaninom ognioodporności oraz w medycynie.

(3)Sole złożone zawierające fosfor, np. molibdenofosforany (V), krzemofosforany (V), wolframofosforany (V), cynofosforany (V).

Grupa ta obejmuje:

(a)Molibdenofosforany (V). Stosowane w badaniach mikroskopowych.

(b)Krzemofosforany (V) i cynofosforany (V). Stosowane do zaklejania jedwabiu.

(IJ)Wolframoborany (borowolframiany).

Borowolframian kadmu. Żółte kryształy lub roztwory wodne; jest używany do rozdzielania minerałów według ich gęstości.

(K)Cyjaniany podwójne lub złożone.

(L)Krzemiany podwójne lub złożone.

Grupa ta obejmuje glinokrzemiany, nawet chemicznie niezdefiniowane. Glinikrzemiany są stosowane w przemyśle szklarskim i jako izolatory, wymieniacze jonowe, katalizatory, sita molekularne itp.

Tą kategorią objęte są syntetyczne zeolity o wzorze ogólnym M2/nO·Al2O3·y SiO2·wH2O, gdzie M oznacza kation o wartowości n (zazwyczaj sodu, potasu, magnezu lub wapnia), y wynosi dwa lub więcej i w oznacza liczbę cząstek wody.

Jednakże niniejsza pozycja nie obejmuje glinokrzemianów zawierających spoiwa (np. zeolitów zawierających gliny oparte na krzemionce) (pozycja 3824). Rozmiar cząstek może zwykle być stosowany do identyfikacji zeolitów zawierających spoiwa (zazwyczaj około 5 mikronów).

(M)Sole podwójne lub złożone tlenków metali.

Są to sole, takie jak chromian (VI) potasu wapnia.

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Złożonych soli fluorowych (pozycja 2826).

(b)Ałunów (pozycja 2833).

(c)Złożonych cyjanków (pozycja 2837).

(d)Soli kwasu azotowodorowego (azydków) (pozycja 2850).

(e)Chlorku amonu z rtęcią (chlorek amonu rtęci lub chlorortęcian amonu) i jodek miedzi rtęci (pozycja 2852).

(f)Siarczanu (VI) magnezu potasu, nawet czystego (dział 31).

__________


 


PODDZIAŁ VI

RÓŻNE

2843-Koloidy metali szlachetnych; nieorganiczne lub organiczne związki metali szlachetnych, nawet niezdefiniowane chemicznie; amalgamaty metali szlachetnych.

2843 10-Koloidy metali szlachetnych

-Związki srebra:

2843 21- -Azotan srebra

2843 29- -Pozostałe

2843 30-Związki złota

2843 90-Pozostałe związki; amalgamaty

(A) KOLOIDY METALI SZLACHETNYCH

Niniejsza pozycja obejmuje metale szlachetne zgodnie z wykazem z działu 71. (tj. srebro, złoto, platyna, iryd, osm, pallad, rod i ruten) pod warunkiem, że znajdują się one w zawiesinie koloidalnej.

Otrzymuje się je w takim stanie metodą dyspersji albo proszkowania katodowego, albo przez redukcję ich soli nieorganicznych.

Srebro koloidalne występuje w postaci małych ziaren lub płatków niebieskawych, brązowawych albo zielonkawoszarych o połysku metalicznym. Jest stosowane w medycynie jako środek antyseptyczny.

Złoto koloidalne może być czerwone, fioletowe, niebieskie lub zielone i znajduje takie samo zastosowanie jak srebro koloidalne.

Platyna koloidalna występuje w postaci małych, szarych cząstek o istotnych właściwościach katalizujących.

Te metale koloidalne (np. złoto) pozostają objęte klasyfikacją do tej pozycji, gdy ich roztwory koloidalne zawierają koloidy ochronne (takie jak żelatyna, kazeina, klej rybi).

(B) NIEORGANICZNE LUB ORGANICZNE ZWIĄZKI METALI SZLACHETNYCH, NAWET CHEMICZNIE NIEZDEFINIOWANE

Są to:

(I)Tlenki, nadtlenki i wodorotlenki metali szlachetnych, analogiczne do związków objętych poddziałem IV.

(II)Sole nieorganiczne metali szlachetnych, analogiczne do związków objętych poddziałem V.

(III)Fosforki, węgliki, wodorki, azotki, krzemki i borki, analogiczne do związków objętych pozycjami 2849, 2850 i 2853 (takie jak fosforek platyny, wodorek palladu, azotek srebra, krzemek platyny).

(IV)Związki organiczne metali szlachetnych, analogiczne do związków objętych działem 29.

Niniejsza pozycja obejmuje związki zawierające zarówno metale szlachetne jak i pozostałe metale (np. sole podwójne metalu nieszlachetnego i metalu szlachetnego oraz estry złożone zawierające metale szlachetne).

Poniżej podano najczęściej spotykane związki każdego z metali szlachetnych:

(1)Związki srebra.

(a)Tlenki srebra. Tlenek disrebra (Ag2O) jest brązowawoczarnym proszkiem, słabo rozpuszczalnym w wodzie i czerniejącym pod wpływem światła.

Tlenek srebra (AgO) jest szarawoczarnym proszkiem.

Tlenki srebra są stosowane między innymi do produkcji baterii.

(b)Halogenki srebra. Chlorek srebra (AgCl) jest białą masą lub proszkiem o dużej gęstości, nierozpuszczalnym w wodzie, ciemniejącym pod wpływem światła; jest pakowany w nieprzezroczyste, ciemno zabarwione pojemniki. Stosowany w fotografice, do produkcji ceramiki, w medycynie oraz do srebrzenia.

Niniejsza pozycja nie obejmuje kerargirytu (lub srebra rogowego), naturalnych chlorków i jodków srebra (pozycja 2616).

Bromek srebra (żółtawy), jodek srebra (żółty) i fluorek srebra, mają podobne zastosowania do chlorku.

(c)Siarczek srebra. Syntetyczny siarczek srebra (Ag2S) jest ciężkim, szaro-czarnym proszkiem, nierozpuszczalnym w wodzie, stosowanym do produkcji szkła.

Niniejsza pozycja nie obejmuje naturalnego siarczku srebra (argentytu), naturalnego siarczku srebra i antymonu (pirargirytu, stefanitu, polibazytu) oraz naturalnego siarczku srebra i arsenu (prustytu) (pozycja 2616).

(d)Azotan (V) srebra (AgNO3), białe kryształy, rozpuszczalne w wodzie, trujące i niszczące skórę. Stosowany do srebrzenia szkła lub metali; do barwienia jedwabiu lub rogu; w fotografice; do produkcji niezmywalnego atramentu; jako środek antyseptyczny i pasożytobójczy. Czasami nazywany „lapisem”, chociaż nazwę tę stosuje się również do środka przyżegającego objętego działem 30, składającego się ze stopionego azotanu (V) srebra, zawierającego niewielką domieszkę azotanu (V) sodu lub potasu, a czasami chlorku srebra.

(e)             Pozostałe sole i związki nieorganiczne.

Siarczan (VI) srebra (Ag2SO4) jest substancją krystaliczną.

Fosforan (V) srebra (Ag3PO4), żółtawe kryształy, niezbyt dobrze rozpuszczalne w wodzie; stosowany w medycynie, w fotografice oraz w optyce.

Cyjanek srebra (AgCN), biały proszek, ciemniejący pod wpływem światła, nierozpuszczalny w wodzie; stosowany w medycynie i do srebrzenia. Tiocyjanian srebra (AgSCN) wygląda podobnie i jest stosowany jako wzmacniacz w fotografice.

Złożone sole cyjanków srebra i potasu (KAg(CN)2) lub srebra i sodu (NaAg(CN)2) są rozpuszczalnymi białymi solami, stosowanymi w pokryciach galwanicznych.

Piorunian srebra, białe kryształy, eksplodujące przy najlżejszym wstrząsie, niebezpieczne w użyciu; stosowany do produkcji spłonek detonujących.

Dichromian srebra (Ag2Cr2O7) krystaliczny czerwonorubinowy proszek, słabo rozpuszczalny w wodzie; stosowany do malowania miniatur (czerwień srebra, czerwień purpurowa).

Manganian (VII) (nadmanganian) srebra, ciemnofioletowy, krystaliczny proszek, rozpuszczalny w wodzie, stosowany w maskach gazowych.

Azydek srebra jest materiałem wybuchowym

(f)Związki organiczne. Obejmują one:

(i)Mleczan srebra (biały proszek) i cytrynian srebra (żółtawy proszek); stosowane w fotografice i jako środki antyseptyczne.

(ii)Szczawian srebra, rozkładający się i wybuchający pod wpływem ogrzewania.

(iii)Octan, benzoesan, maślan, cynamonian, pikrynian, salicylan, winian i walerian srebra.

(iv)Proteiniany, nukleiniany, albuminiany, peptoniany, witeliniany i taniniany srebra.

(2)Związki złota.

(a)Tlenki. Tenek złota (I) (tlenek złotawy) (Au2O). Nierozpuszczalny, ciemnofioletowy proszek. Tlenek złota (III) (tlenek złotowy) (Au2O3) (bezwodnik złota) jest brązowym proszkiem; odpowiadającym kwasem jest wodorotlenek złota (III) lub kwas (Au(OH)3), czarny produkt, rozkładający się pod wpływem światła, z którego otrzymuje się złociany (III) metali alkalicznych.

(b)Chlorki. Chlorek złota (I) (chlorek złotawy) (AuCl), żółtawy lub czerwonawy krystaliczny proszek. Trijchlorek złota (AuCl3) (chlorek złota (III), chlorek brązowy), czerwonawobrązowy proszek lub masa krystaliczna; bardzo higroskopijny, najczęściej dostarczany w zapieczętowanych kolbach lub ampułkach. Niniejsza pozycja obejmuje również kwas tetrachlorozłotowy (III) (AuCl3·HCl·4H2O) (chlorek żółty), żółte kryształy uwodnione i chlorozłociany (III) metali alkalicznych, czerwonożółte kryształy. Produkty te są stosowane w fotografice (sporządzanie kąpieli tonujących), w ceramice lub szklarstwie i medycynie.

Niniejsza pozycja nie obejmuje purpury Kasjusza, mieszaniny wodorotlenku cyny (IV) i złota koloidalnego (dział 32), stosowanej do produkcji farb lub lakierów, a zwłaszcza do barwienia porcelany;

(c)Pozostałe związki. Siarczek złota (Au2S3), czarniawa substancja, która wraz z siarczkami alkalicznymi daje tiozłociany.

Podwójne siarczany (IV) (siarczyny) złota i sodu (NaAu(SO3)) oraz złota i amonu (NH4Au(SO3)) sprzedawane w postaci bezbarwnych roztworów, stosowane są w pokryciach galwanicznych.

Złocianotiosiarczan (VI) sodu jest stosowany w medycynie.

Cyjanek złota (AuCN), żółty krystaliczny proszek, rozkładający się pod wpływem ciepła i stosowany do złocenia elektrolitycznego oraz w medycynie. Reaguje z cyjankami alkalicznymi dając cyjanozłociany (III), takie jak tetracyjanozłocian (III) potasu (KAu(CN)4), jest to rozpuszczalna, biała sól stosowana w pokryciach galwanicznych.

Cyjanozłocian (III) sodu, krystalizujący w postaci pomarańczowych igieł, stosowany w medycynie i fotografice (kąpiele tonujące).

(3)Związki rutenu. Ditlenek rutenu (RuO2) jest produktem o barwie niebieskiej, a tetratlenek rutenu (RuO4) pomarańczowej. Trichlorek (RuCl3) i tetrachlorek rutenu (RuCl4) dają z chlorkami alkalicznymi podwójne chlorki i amino lub nitrozakompleksy. Istnieją także podwójne azotany (III) (azotyny) rutenu i metali alkalicznych.

(4)Związki rodu. Tlenkowi rodu (Rh2O3), który jest czarnym proszkiem odpowiada wodorotlenek rodu (Rh(OH)3). Trichlorek rodu (RhCl3) daje z chlorkami metali alkalicznych chlororodany, istnieją ponadto siarczany (VI) z ich złożonymi ałunami lub fosforanami (V), azotany (V) i złożone azotany (III) (azotyny), a także cyjanorodany i złożone pochodne aminowe lub szczawianowe.

(5)Związki palladu. Najbardziej trwały jest tlenek palladu (II) (palladawy) (PdO), jedyny o własnościach zasadowych. Czarny proszek, rozkładający się pod wpływem ogrzewania.

Chlorek palladu (II) (palladawy) (PdCl2), brązowy proszek rozpływający się pod wpływem wilgoci z powietrza, rozpuszczalny w wodzie i krystalizujący z 2 cząsteczkami H2O. Stosowany w ceramice, fotografice i pokryciach galwanicznych.

Niniejsza pozycja obejmuje również chloropalladan (II) potasu (K2PdCl4), sól o barwie brązowej, nieźle rozpuszczalna w wodzie, stosowany do wykrywania tlenku węgla. Istnieją również chloropalladany (IV), aminozwiązki (diaminopalladowe), tiopalladany (IV), azotano (III) palladany (IV) (azotynopalladany), cyjanopalladany (II), szczawianopalladany (IV) i siarczan (VI) palladu (II) (palladawy).

(6)Związki osmu. Ditlenek osmu (OsO2) jest ciemnobrązowym proszkiem. Tetratlenek osmu (OsO4) jest lotnym ciałem stałym, krystalizującym w postaci białych igieł; drażni oczy i płuca; Stosowany w histologii i mikrografii. Tetratlenek osmu daje osmiany (VI), takie jak osmian (VI) potasu (czerwone kryształy), a przez obróbkę amoniakiem i wodorotlenkami alkalicznymi daje oksamiany, takie jak oksamiany potasu lub sodu (żółte kryształy).

Chloroosmiany (VI) i chloroosmiany (III) (chloroosminy) alkaliczne są pochodnymi tetrachlorku osmu (OsCl4) i trichlorku osmu (OsCl3).

(7)Związki irydu. Oprócz tlenku irydu w tej grupie istnieje tetrawodorotlenek irydu (Ir(OH)4), ciało stałe o barwie niebieskiej, a także chlorek, chloroirydany (III), chloroirydany (IV), siarczany (VI)podwójne i amminozwiązki.

(8)Związki platyny.

(a)             Tlenki. Tlenek platyny (II) (platynawy) (PtO) jest proszkiem o barwie fioletowej lub czarniawej. Tlenek platyny (IV) (platynowy) (PtO2) daje kilka związków uwodnionych, z których jeden, tetrawodzian (H2Pt(OH)6), jest kwasem złożonym (kwas heksahydroksyplatynowy), jemu z kolei odpowiadają sole, takie jak alkaliczne heksahydroksyplatyniany (IV). Odpowiadają mu także amminokompleksy.

(b)Pozostałe związki. Chlorek platyny (IV) (platynowy) (PtCl4) występuje w postaci brązowego proszku lub żółtego roztworu; jest on stosowany jako odczynnik. Techniczny chlorek platyny (kwas chloroplatynowy (IV)), kwas heksachloroplatynowy (H2PtCl6) występuje w postaci słupków rozpływających się pod wpływem wilgoci z powietrza, o barwie brązowawoczerwonej, rozpuszczalnych w wodzie; stosowany w fotografice (tonowanie platynowe), do pokrywania platyną, do otrzymywania glazur ceramicznych lub do produkcji pianki platynowej. Temu kwasowi odpowiadają amminokompleksy platyny.

Istnieją także amminokompleksy odpowiadające kwasowi tetrachloroplatynowemu (chloroplatynowemu (IV)) (H2PtCl4), który jest ciałem stałym barwy czerwonej. Cyjanoplatyniany potasu lub baru stosowane są do produkcji ekranów fluorescencyjnych stosowanych w radiografii.

(C) AMALGAMATY METALI SZLACHETNYCH

Są to stopy metali szlachetnych z rtęcią. Najbardziej typowe z nich amalgamaty złota lub srebra stosowane jako produkty pośrednie do otrzymywania tych metali szlachetnych.

Niniejsza pozycja obejmuje amalgamaty zawierające zarówno metale szlachetne, jak i metale nieszlachetne (np. niektóre amalgamaty stosowane w stomatologii), ale nie obejmuje amalgamatów zawierających wyłącznie metale nieszlachetne (pozycja 2853).

Związki rtęci, nawet niezdefiniowane chemicznie, inne niż amalgamaty wyłączone (pozycja 2852).

 


 


2844-Promieniotwórcze pierwiastki chemiczne i izotopy promieniotwórcze (włącznie z rozszczepialnymi lub paliworodnymi pierwiastkami chemicznymi i izotopami) oraz ich związki; mieszaniny i pozostałości zawierające te produkty.

2844 10-Naturalny uran i jego związki; stopy, dyspersje (włącznie z cermetalami), produkty ceramiczne oraz mieszaniny zawierające naturalny uran lub naturalne związki uranu

2844 20-Uran wzbogacony w U 235 oraz jego związki; pluton oraz jego związki; stopy, dyspersje (włącznie z cermetalami), produkty ceramiczne i mieszaniny zawierające uran wzbogacony w U 235, pluton lub związki tych produktów

2844 30-Uran zubożony w U 235 i jego związki; tor i jego związki; stopy, dyspersje (włącznie z cermetalami), produkty ceramiczne oraz mieszaniny zawierające uran zubożony w U 235, tor lub związki tych produktów

2844 40-Pierwiastki, izotopy i związki promieniotwórcze, inne niż objęte podpozycją 2844 10, 2844 20 lub 2844 30; stopy, dyspersje (włącznie z cermetalami) produkty ceramiczne i mieszaniny zawierające te pierwiastki, izotopy lub związki; pozostałości promieniotwórcze

2844 50-Zużyte (napromieniowane) elementy paliwowe (wsady) do reaktorów jądrowych (Euratom)

(I) IZOTOPY

Jądro pierwiastka, określonego przez jego liczbę atomową, zawiera zawsze tę samą liczbę protonów, lecz może mieć różną liczbę neutronów i w konsekwencji może mieć różną masę (różną liczbę masową).

Nuklidy, które różnią się tylko liczbą masową, a nie liczbą atomową nazywane są izotopami pierwiastka. Istnieje przykładowo kilka nuklidów o tej samej liczbie atomowej 92 nazywanych uranem, lecz ich liczby masowe zawarte są w przedziale 227 do 240; określa się je, na przykład jako uran 233, uran 235, uran 238 itp. Analogicznie wodór 1, wodór 2 lub deuter (klasyfikowany do pozycji 2845) i wodór 3 lub tryt są izotopami wodoru.

Ważnym wskaźnikiem chemicznego zachowania się pierwiastka jest suma ładunków dodatnich w jądrze (liczba protonów), która determinuje liczbę elektronów orbitalnych, mających wpływ na właściwości chemiczne.

Z tego też powodu, różne izotopy pierwiastka, których jądro ma ten sam ładunek elektryczny, lecz różne masy, będą miały te same właściwości chemiczne, lecz ich właściwości fizyczne będą się różniły.

Pierwiastki chemiczne składają się albo z pojedynczych nuklidów (pierwiastki jednoizotopowe) albo mieszaniny dwóch lub więcej izotopów w niezmiennych znanych proporcjach. Na przykład, naturalny chlor zarówno w stanie wolnym jak i związanym, składa się zawsze z mieszaniny 75,4 % chloru 35 i 24,6 % chloru 37 (co daje jego masę atomową 35,457).

Gdy pierwiastek składa się z mieszaniny izotopów, można rozdzielić jego części składowe na przykład przez dyfuzję w porowatych rurach, przez oddzielanie elektromagnetyczne lub elektrolizę frakcyjną. Izotopy otrzymuje się, także przez bombardowanie pierwiastków naturalnych neutronami lub cząstkami naładowanymi o wysokiej energii kinetycznej.

Dla potrzeb uwagi 6. do niniejszego działu oraz pozycji 2844 i 2845 określenie izotopy obejmuje nie tylko izotopy w stanie czystym, lecz również pierwiastki chemiczne, których naturalny skład izotopowy był sztucznie modyfikowany przez wzbogacenie pierwiastków w niektóre z ich izotopów (co jest równoznaczne ze zubożeniem ich w pozostałe) lub przez przekształcenie w reakcji nuklearnej niektórych izotopów w inne, sztuczne izotopy. Przykładowo więc, chlor o masie atomowej 35,30 otrzymany przez wzbogacenie pierwiastka do zawartości 85  % chloru 35 (i w konsekwencji przez zubożenie go do zawartości 15 % chloru 37) jest uważany za izotop.

Należy zauważyć, że pierwiastków istniejących w naturze w stanie monoizotopowym np. berylu 9, fluoru 19, glinu 27, fosforu 31, manganu 55 itp. nie uważa się za izotopy, powinny one więc być klasyfikowane zarówno w stanie wolnym, jak i związanym, w zależności od przypadku, do właściwej pozycji obejmującej pierwiastki chemiczne lub ich związki.

Promieniotwórcze izotopy tych samych pierwiastków otrzymane sztucznie (np. Be 10, F 18, Al 29, P 32, Mn 54) uważa się jednak za izotopy.

Ponieważ sztuczne pierwiastki chemiczne (ogólnie o liczbie atomowej większej niż 92 lub pierwiastki transuranowe) nie mają stałego składu izotopowego, ich skład zależy bowiem od metody otrzymywania pierwiastka, przeto nie jest możliwe rozróżnienie pomiędzy pierwiastkiem chemicznym, a jego izotopami dla potrzeb uwagi 6.

Niniejsza pozycja obejmuje tylko izotopy wykazujące zjawisko promieniotwórczości (opisane poniżej); izotopy trwałe klasyfikowane są natomiast do pozycji 2845.

(II) PROMIENIOTWÓRCZOŚĆ

Niektóre nuklidy, których jądra są nietrwałe, zarówno w stanie czystym jak i w postaci związków, emitują złożone promieniowanie wywołujące efekty fizyczne lub chemiczne, takie jak:

(1)Jonizacja gazów.

(2)Fluorescencja.

(3)Zadymianie płyt fotograficznych.

Efekty te umożliwiają wykrywanie takiego promieniowania i zmierzenie jego intensywności przykładowo, przy pomocy liczników Geigera-Müllera, liczników proporcjonalnych, komór jonizacyjnych, komór Wilsona, liczników pęcherzykowych, liczników scyntylacyjnych i filmów lub płyt o zwiększonej czułości.

Na tym polega zjawisko promieniotwórczości, a pierwiastki chemiczne, izotopy, związki i w ogólności substancje, które je wykazują, nazywane są promieniotwórczymi.

(III) PROMIENIOTWÓRCZE PIERWIASTKI CHEMICZNE, IZOTOPY PROMIENIOTWÓRCZE I ICH ZWIĄZKI; MIESZANINY I POZOSTAŁOŚCI ZAWIERAJĄCE TE PRODUKTY

(A)                        Pierwiastki promieniotwórcze.

Niniejsza pozycja obejmuje pierwiastki chemiczne promieniotwórcze wymienione w uwadze 6 (a) do niniejszego działu, a mianowicie: technet, promet, polon i wszystkie pierwiastki o większej liczbie atomowej, takie jak astat, radon, frans, rad, aktyn, tor, protaktyn, uran, neptun, pluton, ameryk, kiur, berkel, kaliforn, einstein, ferm, mendelew, nobel i lorens.

Wszystkie te pierwiastki składają się ogólnie z kilku izotopów, wszystkich promieniotwórczych.

Istnieją jednakże pierwiastki składające się z mieszanin trwałych i promieniotwórczych izotopów, takie jak: potas, rubid, samar i lutet (pozycja 2805), które ze względu na niższy poziom promieniotwórczości ich izotopów i relatywnie mniejszą zawartość procentową w mieszaninie, uważane są za praktycznie trwałe i w związku z tym nie są objęte niniejszą pozycją.

Jednocześnie te same pierwiastki (potas, rubid, samar, lutet), jeśli zostaną wzbogacone o ich izotopy promieniotwórcze (odpowiednio K 40, Rb 87, Sm 147, Lu 176), należy uważać za izotopy promieniotwórcze z niniejszej pozycji.

(B)Izotopy promieniotwórcze.

Do wymienionych już naturalnych izotopów promieniotwórczych potasu 40, rubidu 87 samaru 147 i lutetu 176, można dodać uran 235 i uran 238, o których będzie mowa bardziej szczegółowo poniżej w sekcji (IV), i niektóre izotopy talu, ołowiu, bizmutu, polonu, radu, aktynu lub toru, które są często znane pod nazwą inną od tej, którą określany jest odpowiedni pierwiastek. Nazwa ta odnosi się ściśle rzecz biorąc do pierwiastka, z którego je otrzymano poprzez przemianę promieniotwórczą. Tak np. bizmut 210 nazwano radem E, polon 212 torem C’ oraz aktyn 228 mezotorem II.

Pierwiastki chemiczne, zwykle trwałe, mogą się jednak stać promieniotwórczymi po zbombardowaniu cząstkami o bardzo dużej energii kinetycznej (protonami, deuteronami), otrzymywanymi w akceleratorach cząstek (cyklotron, synchrotron itp.) lub po pochłonięciu neutronów w reaktorze atomowym.

Pierwiastki tak zmienione nazywamy sztucznymi izotopami promieniotwórczymi. Dotychczas poznano ich około 500, z których blisko 200 ma już praktyczne zastosowanie. Poza uranem 233 i izotopami plutonu, które omówiono dalej, najważniejszymi są: wodór 3 (tryt), węgiel 14, sód 24, fosfor 32, siarka 35, potas 42, wapń 45, chrom 51, żelazo 59, kobalt 60, krypton 85, stront 90, itr 90, pallad 109, jod 131 i 132, ksenon 133, cez 137, tul 170, iryd 192, złoto 198 i polon 210.

Promieniotwórcze pierwiastki chemiczne i izotopy promieniotwórcze przekształcają się w sposób naturalny w pierwiastki i izotopy bardziej trwałe.

Czas potrzebny na zmniejszenie o połowę początkowej ilości izotopu promieniotwórczego, nazywa się okresem półtrwania lub okresem połowicznego rozpadu danego izotopu. Okres ten waha się od części sekundy dla niektórych wysoko radioaktywnych izotopów (0,3 x 10-6 dla toru C') do miliardów lat (1,5 x 1011 lat dla samaru 147) i stanowi wygodny miernik statystycznej nietrwałości danego jądra.

Niniejsza pozycja obejmuje promieniotwórcze pierwiastki chemiczne i izotopy, nawet gdy zmieszane są ze sobą lub ze związkami promieniotwórczymi lub z materiałami nie wykazującymi zjawiska promieniotwórczości (np. nieprzetworzonymi tarczami jądrowymi napromieniowanymi i źródłami radioaktywnymi), pod warunkiem, że promieniotwórczość właściwa produktu jest większa niż 74Bq/g (0,002 µCi/g).

(C)Związki promieniotwórcze; mieszaniny i pozostałości zawierające substancje promieniotwórcze.

Objęte niniejszą pozycją promieniotwórcze pierwiastki chemiczne i izotopy są często stosowane w postaci związków lub produktów „znaczonych”, (to znaczy zawierających cząsteczki z jedną lub kilkoma atomami promieniotwórczymi). Związki takie klasyfikuje się do tej pozycji nawet wtedy, gdy są rozpuszczone lub rozproszone albo zmieszane w sposób naturalny bądź sztuczny z innymi produktami promieniotwórczymi lub niepromieniotwórczymi. Te pierwiastki i izotopy są również klasyfikowane do niniejszej pozycji, gdy mają postać stopu, dyspersji lub cermetali.

Niniejsza pozycja obejmuje związki organiczne lub nieorganiczne utworzone metodami chemicznymi lub inaczej z promieniotwórczych pierwiastków chemicznych lub izotopów, i ich roztwory, nawet gdy ich promieniotwórczość właściwa wynosi poniżej 74 Bq/g (0,002 µCi/g); jednakże stopy, dyspersje (włącznie z cermetalami), produkty ceramiczne i mieszaniny zawierające substancje promieniotwórcze (pierwiastki, izotopy lub ich związki) są klasyfikowane do omawianej pozycji, jeśli ich promieniotwórczość właściwa jest większa niż 74 Bq/g (0,002 µCi/g). Promieniotwórcze pierwiastki i izotopy, bardzo rzadko używane w stanie wolnym, są dostępne w handlu w związkach lub stopach. Oprócz związków pierwiastków i izotopów rozszczepialnych i paliworodnych, o których mowa poniżej w sekcji IV, najważniejszymi związkami promieniotwórczymi z powodu ich charakterystyki i znaczenia są:

(1)Sole radu (chlorek, bromek, siarczan (VI) itp.), stosowane jako źródła promieniowania w celu leczenia raka lub do niektórych doświadczeń fizycznych.

(2)Związki izotopów promieniotwórczych, omówione wyżej w części (III) (B).

Sztuczne izotopy promieniotwórcze i ich związki stosowane są:

(a)W przemyśle, np. do: rentgenografii metali, do pomiaru grubości arkuszy, płyt itp.; do pomiaru poziomu cieczy w trudno dostępnych zbiornikach; do ułatwiania wulkanizacji; do wyzwolenia polimeryzacji lub szczepienia polimerów kilku związków organicznych; do produkcji farb świecących (zmieszanych przykładowo z siarczkiem cynku); do tarcz zegarków i zegarów, przyrządów itp.

(b)W medycynie, np. do diagnozowania lub leczenia niektórych chorób (kobalt 60, jod 131, złoto 198, fosfor 32 itp.).

(c)W rolnictwie np. do sterylizacji produktów rolnych; do zapobiegania kiełkowaniu; do badań stosowania lub przyswajalności nawozów przez rośliny; do wywoływania mutacji genetycznych w celu ulepszenia gatunków itp. (kobalt 60, cez 137, fosfor 32 itp.).

(d)W biologii np. do badania działania lub rozwoju niektórych narządów zwierzęcych lub roślinnych (tryt, węgiel 14, sód 24, fosfor 32, siarka 35, potas 42, wapń 45, żelazo 59, stront 90, jod 131 itp.).

(e)W niektórych badaniach fizycznych lub chemicznych.

Izotopy promieniotwórcze oraz ich związki dostarczane są w postaci proszków, roztworów, igieł, nici lub arkuszy. Na ogół umieszcza się je w szklanych ampułkach, cienkich igiełkach platynowych, rurkach ze stali nierdzewnej itp., które z kolei są zamknięte w nieprzepuszczających promieniowania rentgenowskiego pojemnikach metalowych (zwykle wykonanych z ołowiu), o grubości zależnej od stopnia promieniowania izotopu. Zgodnie z niektórymi umowami międzynarodowymi, pojemniki są zaopatrzone w nalepki, na których znajdują się informacje szczegółowe dotyczące izotopu oraz stopnia jego aktywności.

Mieszaniny mogą zawierać pewne źródła neutronów utworzone przez przyłączenie (w mieszaninie, stopie, kombinacji itp.) promieniotwórczego pierwiastka lub izotopu (radu, radonu, antymonu 124, ameryku 241 itp.) z innym pierwiastkiem (berylem, fluorem itp.) w taki sposób, że zachodzi reakcja (g, n) lub (a, n) (wprowadzenie odpowiednio fotonu g lub cząstki a i emisja neutronu).

Jednakże wszystkie zmontowane źródła neutronów, gotowe do wprowadzenia do reaktora nuklearnego celem zainicjowania reakcji łańcuchowego rozszczepienia, należy uważać za składniki reaktora i w konsekwencji klasyfikować do pozycji 8401.

Niniejsza pozycja obejmuje mikrokuleczki paliwa nuklearnego powleczone warstewką węgla lub węglika krzemu, przeznaczone do wprowadzenia do kulistych lub słupkowych elementów paliwowych.

Do pozycji włączone są również produkty stosowane jako luminofory, zawierające małą domieszkę substancji promieniotwórczych sprawiających, że stają się półluminescencyjne pod warunkiem, że będąca ich wynikiem promieniotwórczość właściwa jest większa niż 74 Bq/g (0,002 µCi/g).

Z punktu widzenia możliwości ponownego zastosowania najważniejszymi pozostałościami radioaktywnymi są:

(1)Ciężka woda napromieniowana lub o zwiększonej zawartości trytu; po różnym czasie przebywania w reaktorze nuklearnym część deuteru w ciężkiej wodzie przekształca się w tryt na skutek absorpcji neutronów i w związku z tym ciężka woda staje się promieniotwórcza.

(2)Zużyte (napromieniowane) elementy paliwowe (wsady), zwykle silnie promieniotwórcze, używane głównie do odzyskiwania materiałów rozszczepialnych lub paliworodnych w nich zawartych (patrz niżej sekcja IV).

(IV) ROZSZCZEPIALNE I PALIWORODNE PIERWIASTKI CHEMICZNE I IZOTOPY ORAZ ICH ZWIĄZKI; MIESZANINY I POZOSTAŁOŚCI ZAWIERAJĄCE TE SUBSTANCJE

(A)Rozszczepialne i paliworodne pierwiastki chemiczne i izotopy.

Niektóre z promieniotwórczych pierwiastków chemicznych i izotopów, o których mowa w sekcji (III) mają wysoką masę atomową, przykładowo są to tor, uran, pluton i ameryk, których jądra atomowe mają szczególnie złożoną strukturę. Takie jądra poddane działaniu cząstek subatomowych (neutronów, protonów, deuteronów, trytonów, cząstek a itp.) mogą je absorbować, skutkiem czego ich nietrwałość wzrasta do takiego stopnia, że rozszczepiają się na dwa jądra o średnim ciężarze i sąsiadujących wartościach mas (lub bardzo rzadko na trzy lub cztery fragmenty). Taki rozpad uwalnia ogromne ilości energii i towarzyszy mu tworzenie wtórnych neutronów. Znany jest pod nazwą rozszczepienia lub podziału jądra.

Rozszczepienie rzadko występuje tylko spontanicznie lub pod wpływem działania fotonów.

Wtórne neutrony uwalniane w czasie rozszczepienia powodują drugie rozszczepienie i powstanie następnych wtórnych neutronów i tak dalej. Powtarzanie się tego procesu wywołuje reakcję łańcuchową.

Prawdopodobieństwo rozszczepienia jest dla niektórych nuklidów (U233, U235, Pu239) ogólnie bardzo wysokie, jeśli użyto wolnych neutronów tj. neutronów o średniej prędkości ok. 2200 m/s (lub energii 1/40 elektronowolta (eV)). A gdy ta prędkość odpowiada w przybliżeniu prędkości cząsteczek cieczy (ruch termiczny), wolne neutrony nazywamy termicznymi.

Z rozszczepienia spowodowanego neutronami termicznymi korzysta się obecnie najczęściej w reaktorach atomowych.

Z tego powodu termin rozszczepialne jest stosowany głównie do opisu izotopów ulegających rozszczepieniu pod wpływem neutronów termicznych, szczególnie uranu 233, uranu 235, plutonu 239 i pierwiastków chemicznych zawierających je, szczególnie uranu i plutonu.

Pozostałe nuklidy, takie jak uran 238 i tor 232 ulegają tylko bezpośredniemu rozszczepieniu pod wpływem szybkich neutronów i są uważane głównie nie za rozszczepialne, ale za paliworodne. Termin „paliworodność” bierze się stąd, że nuklidy te mogą absorbować wolne neutrony dając początek powstaniu odpowiednio rozszczepialnego plutonu 239 i uranu 233.

Ponieważ w termicznych reaktorach jądrowych (z neutronami spowolnionymi) energia wtórnych neutronów uwalnianych w rozszczepieniu jest bardzo wysoka (w przybliżeniu 2 mln eV), neutrony te muszą być spowalniane, jeśli ma przebiegać reakcja łańcuchowa. Efekt ten można osiągnąć za pomocą moderatorów, tj. produktów o niskiej masie atomowej (takich jak woda, ciężka woda, niektóre węglowodory, grafit, beryl itp.), które chociaż absorbują część energii neutronów przez sukcesywne uderzenia, nie absorbują samych neutronów lub absorbują tylko nieznaczną ich ilość.

Do zapoczątkowania i podtrzymania reakcji łańcuchowej przeciętna liczba wtórnych neutronów produkowanych przez rozszczepianie musi co najmniej kompensować neutrony tracone w nieprowadzących do rozszczepienia zjawiskach wychwytu i ucieczki.

Pierwiastki chemiczne rozszczepialne i paliworodne wymieniono niżej:

(1)Uran naturalny.

W stanie naturalnym uran składa się z trzech izotopów: uranu 238, który stanowi 99,28 % masy całkowitej, uranu 235, który reprezentuje 0,71 % i mało znaczącej ilości (około 0,006 %) uranu 234; w konsekwencji więc można go uważać zarówno za pierwiastek rozszczepialny (ze względu na składnik U235) jak i paliworodny (ze względu na jego składnik U238).

Uran wydobywany jest głównie z blendy smolistej, uranitu, autunitu, brannerytu, karnotytu lub torbernitu. Pochodzi również z innych, wtórnych źródeł, takich jak pozostałości z wytwarzania superfosfatów lub odpady górnictwa złota. Typowy proces polega na redukcji tetrafluorku wapniem lub magnezem albo na elektrolizie.

Uran jest pierwiastkiem słabo promieniotwórczym, bardzo ciężkim (o gęstości 19) i twardym. Jego błyszcząca, srebrnoszara powierzchnia matowieje w kontakcie z tlenem z powietrza przez tworzenie tlenków. Uran w postaci proszku utlenia się i zapala gwałtownie w kontakcie z powietrzem.

Sprzedaje się go zwykle w postaci sztab gotowych do polerowania, napełniania, walcowania itp. (do produkcji prętów, rur, arkuszy, drutu itp.).

(2)Tor.

Toryt i orangit, minerały bardzo bogate w tor występują rzadko, wobec tego tor otrzymywany jest głównie z monacytu, który jest również źródłem metali ziem rzadkich.

Zanieczyszczony metal występuje w postaci nadzwyczaj samozapalnego, szarego proszku. Otrzymywany jest przez elektrolizę fluorków lub przez redukcję fluorków, chlorków lub tlenków. Powstały metal podlega oczyszczaniu i spiekaniu w atmosferze obojętnej i przekształceniu w ciężkie, stalowoszare sztaby (o gęstości 11,5); są one twarde (chociaż mniej twarde od uranowych) i utleniają się szybko w kontakcie z powietrzem.

Sztaby te są walcowane, wytłaczane lub ciągnione dla otrzymania arkuszy, prętów, rur, drutu itp. Podstawowym składnikiem naturalnego toru jest izotop toru 232.

Tor i niektóre jego stopy używane są głównie jako materiały paliworodne w reaktorach jądrowych; stopy tor-magnez i tor-wolfram używane są natomiast w przemyśle lotniczym lub do wyrobu urządzeń termojonowych.

Niniejsza pozycja nie obejmuje artykułów lub części artykułów wykonanych z toru z sekcji od XVI do XIX.

(3)Pluton.

Pluton przemysłowy jest otrzymywany przez napromieniowanie uranu 238 w reaktorze jądrowym.

Jest bardzo ciężki (o gęstości 19,8), promieniotwórczy i bardzo toksyczny. Wykazuje podobieństwo do uranu pod względem wyglądu oraz skłonności do utleniania.

W handlu występuje w tych samych postaciach, co wzbogacony uran i wymaga największej ostrożności przy obchodzeniu się z nim.

Izotopy rozszczepialne obejmują:

(1)Uran 233: otrzymywany jest z toru 232 w reaktorach jądrowych, który przekształca się kolejno w tor 233, protaktyn 233 i uran 233.

(2)Uran 235: jest jedynym rozszczepialnym izotopem uranu istniejącym w naturze, obecnym w uranie naturalnym w proporcji 0,71 %.

Aby otrzymać uran wzbogacony w U235 i uran zubożony w U235 (wzbogacony w U238) heksafluorek uranu poddaje się rozdzielaniu izotopowemu przez wirowanie elektromagnetyczne lub proces dyfuzji gazowej.

(3)Pluton 239: jest otrzymywany w reaktorach jądrowych z uranu 238, który kolejno przekształca się w uran 239, neptun 239 i pluton 239.

Należy również wspomnieć o niektórych izotopach pierwiastków transplutonowych, takich jak kaliforn 252, ameryk 241, kiur 242 i kiur 244, które mogą dawać wzrost rozszczepialności (nawet spontanicznej), lub które mogą być użyte jako intensywne źródło neutronów.

Z izotopów paliworodnych, oprócz toru 232, należy wspomnieć o uranie zubożonym (tj. zubożonym w U235 i w rezultacie wzbogaconym w U238). Metal ten jest produktem ubocznym w procesie produkcji uranu wzbogaconego w U235. Ze względu na jego dużo niższy koszt i dostępność w dużych ilościach, zastępuje naturalny uran, szczególnie jako materiał paliworodny, w ekranach antyradiacyjnych, jako ciężki metal do wyrobu kół zamachowych lub do przygotowywania zestawów absorpcyjnych (getterów) stosowany do oczyszczania niektórych gazów.

Niniejsza pozycja nie obejmuje artykułów lub części artykułów, wykonanych z uranu zubożonego w U235 z sekcji od XVI do XIX.

(B)            Związki rozszczepialnych i paliworodnych pierwiastków chemicznych lub izotopów

Niniejsza pozycja obejmuje, w szczególności, następujące związki:

(1)uranu:

(a)tlenki UO2, U3O8 i UO3

(b)fluorki UF4 i UF6 (ten ostatni sublimuje w temperaturze 56°C)

(c)węgliki UC i UC2

(d)uraniany Na2U2O7 i (NH4)2U2O7

(e)diazotan (V) ditlenek uranu (VI) (azotan (V) uranylu) UO2 (NO3)2.6H2O

(f)siarczan (VI) ditlenek uranu (VI) (siarczan (VI) uranylu) UO2SO4.3H2O

(2)plutonu:

(a)tetrafluorek PuF4

(b)ditlenek PuO2

(c)azotan (V) PuO2(NO3)2

(d)węgliki PuC i Pu2C3

(e)azotek PuN.

Związki uranu lub plutonu są stosowane głównie w przemyśle jądrowym, zarówno jako produkty pośrednie jak i gotowe. Heksafluorek uranu jest przedstawiany zwykle w szczelnych pojemnikach; jest on dość toksyczny i wymaga ostrożności w obsłudze.

(3)toru:

(a)tlenek i wodorotlenek. Tlenek toru (IV) (ThO2) (ditlenek toru) jest białawo-żółtym proszkiem, nierozpuszczalnym w wodzie. Wodorotlenek toru Th(OH)4 jest uwodnionym tlenkiem toru (IV). Obydwa związki otrzymuje się z monacytu. Stosowane są do produkcji koszulek gazowych, jako produkty ognioodporne lub jako katalizatory (synteza acetonu). Tlenek jest stosowany jako materiał paliworodny w reaktorach atomowych;

(b)             sole nieorganiczne. Te sole zazwyczaj są barwy białej. Najważniejszymi są:

(i)azotan (V) toru, który występuje w stanie mniej lub bardziej uwodnionym i przyjmuje postać kryształów lub proszku (azotan (V) kalcynowany). Stosowany jest do produkcji barwników luminescencyjnych. Zmieszany z azotanem (V) ceru, służy do impregnowania koszulek gazowych;

(ii)             siarczan (VI) toru, krystaliczny proszek rozpuszczalny w zimnej wodzie; wodorosiarczan (VI) toru i alkaliczny podwójny siarczan (VI) toru;

(iii)          chlorek toru (ThCl4), bezwodny lub uwodniony oraz tlenochlorek;

(iv)azotek toru i węglik toru. Stosowane jako materiały ognioodporne, materiały ścierne lub jako materiały paliworodne w reaktorach atomowych;

(c)związki organiczne. Najbardziej znanymi zwiazkami organicznymi są mrówczan, octan, winian i benzoesan toru, wszystkie stosowanie w medycynie.

(C)Stopy, dyspersje (włącznie z cermetalami), produkty ceramiczne, mieszaniny i pozostałości zawierające rozszczepialne lub paliworodne pierwiastki lub izotopy albo ich związki organiczne lub nieorganiczne.

Najważniejszymi produktami objętymi niniejszą pozycją są:

(1)Stopy uranu lub plutonu z glinem, chromem, cyrkonem, molibdenem, tytanem, niobem lub wanadem. Także stopy uranu z plutonem lub z żelazem.

(2)Dyspersje ditlenku uranu (UO2) lub węglika uranu (UC), (nawet zmieszane z ditlenkiem lub węglikiem toru) w graficie lub polietylenie.

(3)Cermetale składające się z różnych metali (np. stali nierdzewnej) wraz z ditlenkiem uranu (UO2), ditlenkiem plutonu (PuO2), węglikiem uranu (UC) lub węglikiem plutonu (PuC), (albo z mieszanin tych związków z ditlenkiem lub węglikiem toru).

Produkty te w postaci prętów, płyt, kul, drutów, proszku itp. Są stosowane albo do produkcji pierwiastków spełniających rolę paliwa lub w pewnych przypadkach bezpośrednio w reaktorach.

Pręty, płyty i kule otoczone powłoką i wyposażone tak, aby można było nimi manipulować, objęte są pozycją 8401.

(4)Zużyte lub napromieniowane elementy paliwowe (wkłady), to znaczy takie, które po dłuższym lub krótszym ich stosowaniu trzeba wymienić (np. z powodu nagromadzenia produktów rozszczepialnych przeszkadzających w reakcji łańcuchowej lub z uwagi na zniszczenie ich osłonek). Po magazynowaniu ich przez dostateczny okres w bardzo głębokiej wodzie dla obniżenia ich temperatury i zmniejszenia promieniotwórczości, elementy paliwowe przewozi się w pojemnikach ołowianych do wyspecjalizowanych zakładów wyposażonych w instalacje do odzyskiwania resztek materiału rozszczepialnego, materiału rozszczepialnego pochodzącego z przekształcenia lub z pierwiastków paliworodnych (które są zazwyczaj zawarte w elementach paliwowych) i z produktów rozszczepienia.

 


 


2845-Izotopy, inne niż objęte pozycją 2844; związki nieorganiczne lub organiczne takich izotopów, nawet niezdefiniowane chemicznie.

2845 10-Ciężka woda (tlenek deuteru) (Euratom)

2845 90-Pozostałe

Pojęcie „izotopy” zdefiniowano w części (I) Not wyjaśniających do pozycji 2844.

Niniejsza pozycja obejmuje izotopy trwałe to znaczy niepromieniotwórcze i ich związki organiczne i nieorganiczne, nawet niezdefiniowane chemicznie.

Niniejsza pozycja obejmuje następujące izotopy oraz ich związki:

(1)Ciężki wodór lub deuter. Jest on oddzielany od zwykłego wodoru, w którym występuje na poziomie zawartości 1 części na 6500.

(2)Ciężka woda, czyli tlenek deuteru. Występuje w zwykłej wodzie na poziomie zawartości 1 część na 6500. Zwykle jest otrzymywana jako pozostałość z elektrolizy wody. Stosowana jako źródło deuteru i w reaktorach jądrowych do spowalniania neutronów, które rozszczepiają atomy uranu.

(3)Pozostałe związki otrzymane z deuteru, np. ciężki acetylen, ciężki metan, ciężkie kwasy octowe i ciężki wosk parafinowy.

(4)Izotopy litu znane jako lit 6 lub 7 i ich związki.

(5)Izotop węgla znany jako węgiel 13 i jego związki.

 


 


2846-Związki nieorganiczne lub organiczne metali ziem rzadkich, itru lub skandu lub mieszanin tych metali.

2846 10-Związki ceru

2846 90-Pozostałe

Niniejsza pozycja obejmuje nieorganiczne lub organiczne związki itru, skandu lub metali ziem rzadkich objętych pozycją 2805 (lantanu, ceru, prazeodymu, neodymu, samaru, europu, gadolinu, terbu, dysprozu, holmu, erbu, tulu, iterbu, lutetu). Niniejsza pozycja obejmuje również związki pochodzące bezpośrednio z chemicznej obróbki mieszanin tych pierwiastków. Oznacza to, że pozycja obejmuje mieszaniny tlenków lub wodorotlenków tych pierwiastków lub mieszaniny soli mających ten sam anion (np. chlorki metali ziem rzadkich), lecz nie obejmuje mieszanin soli mających różne aniony, nawet gdy kation jest ten sam. Niniejsza pozycja nie będzie więc np. obejmować mieszaniny azotanów (V) europu i samaru ze szczawianami, ani mieszaniny chlorku ceru z siarczanem (VI) ceru, ponieważ podane tu przykładowo związki nie pochodzą bezpośrednio z mieszanin pierwiastków, lecz są mieszaninami związków, które można by przedstawić jako utworzone specjalnie do innych celów i które obejmuje pozycja 3824.

Niniejsza pozycja obejmuje również podwójne lub złożone ich sole z innymi metalami.

Obejmuje ona:

(1)Związki ceru.

(a)Tlenki i wodorotlenki. Tlenek ceru (IV) (cerowy), biały proszek nierozpuszczalny w wodzie, otrzymywany z azotanu (V) ceru; stosowany jest jako środek matujący w ceramice, do barwienia szkła, do produkcji węgli używanych w lampach łukowych oraz jako katalizator w procesie otrzymywania kwasu azotowego (V) i amoniaku. Znany jest również wodorotlenek ceru (IV) (cerowy). Tlenek ceru (III) (cerawy) i wodorotlenek ceru (III) (cerawy) nie są związkami zbyt trwałymi.

(b)Sole ceru. Azotan (V) ceru (III) (cerawy) (Ce(NO3)3) jest stosowany do produkcji koszulek gazowych. Azotan (V) amonu ceru występuje w postaci czerwonych kryształów.

Siarczany (VI) ceru ((siarczan (VI) ceru (III) (cerawy)) i jego wodziany, uwodniony siarczan (VI) ceru (IV) (cerowy), mający postać żółto-pomarańczowych kryształów, słupkowatych, rozpuszczalnych w wodzie), stosowane są w fotografice jako osłabiacze. Istnieją również podwójne siarczany (VI) ceru.

Oprócz chlorku ceru (III) (cerawego) (CeCl3), znane są również inne bezbarwne sole ceru (III) (cerawe) oraz żółte lub pomarańczowe sole ceru (IV) (cerowe).

Szczawian ceru występuje w postaci proszku lub biało-żółtawych, uwodnionych kryształów, praktycznie nierozpuszczalnych w wodzie; wykorzystywany jest w procesie izolowania metali grupy cerowej oraz w medycynie.

(2)Związki pozostałych metali ziem rzadkich. Tlenek itru (III), tlenek terbu (III), mieszaniny tlenków itru i tlenków innych metali ziem rzadkich występujące w handlu w stanie stosunkowo czystym. Niniejsza pozycja obejmuje mieszaniny soli pochodzących bezpośrednio z takich mieszanin tlenków.

Tlenki europu, samaru itp. są stosowane w reaktorach jądrowych do absorpcji powolnych neutronów.

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Naturalnych związków metali ziem rzadkich, przykładowo ksenotymu (złożonych fosforanów), gadolinitu lub iterbitu i cerytu (złożonych krzemianów) (pozycja 2530) i monacytu (fosforanów toru i metali ziem rzadkich) (pozycja 2612)

(b)Soli i innych związków nieorganicznych lub organicznych prometu (pozycja 2844).

 


 


2847-Nadtlenek wodoru, nawet zestalony mocznikiem.

Nadtlenek wodoru (H2O2) otrzymuje się przez elektrolityczne utlenianie kwasu siarkowego (VI) przeprowadzoną następnie destylację lub też przez obróbkę kwasem nadtlenku baru lub sodu lub peroksodisiatczanu (VI) (nadsiarczanu) potasu. Jest bezbarwną cieczą, wyglądającą jak zwykła woda. Może mieć konsystencję syropu; zwłaszcza stężony niszczy skórę. Przesyła się go w szklanych butlach w opakowaniach ochronnych.

Nadtlenek wodoru jest związkiem bardzo nietrwałym w środowisku zasadowym, a zwłaszcza, gdy jest poddany działaniu ciepła lub światła. Prawie zawsze zawiera więc niewielkie domieszki stabilizatorów (kwasu borowego lub cytrynowego itp.), zapobiegające rozkładowi; te mieszaniny są również objęte omawianą pozycją.

Niniejsza pozycja obejmuje także nadtlenek wodoru zestalony mocznikiem, nawet stabilizowany.

Nadtlenek wodoru służy do bielenia tkanin, piór, słomy, gąbek, kości słoniowej, włosów itp. Służy również do bielenia kadziowego, do oczyszczania wody, do odnawiania starych obrazów, w fotografice i medycynie (środek antyseptyczny i powstrzymujący krwawienie).

Niniejsza pozycja nie obejmuje nadtlenku wodoru prezentowanego jako lek w odmierzonych dawkach lub w formach albo opakowaniach do sprzedaży detalicznej (pozycja 3004).

 


 


[2848]


2849-Węgliki, nawet niezdefiniowane chemicznie.

2849 10-Wapnia

2849 20-Krzemu

2849 90-Pozostałe

Niniejsza pozycja obejmuje:

(A)Węgliki dwuskładnikowe, które są związkami węgla z innym pierwiastkiem bardziej elektrododatnim niż węgiel. Te znane jako acetylenki, klasyfikowane są w niniejszej pozycji.

Najbardziej znanymi węglikami dwuskładnikowymi są:

(1)Węglik wapnia (CaC2). Przezroczyste i bezbarwne ciało stałe, gdy nie zawiera zanieczyszczeń; zanieczyszczone jest szare i nieprzezroczyste. Pod wpływem wody ulega rozkładowi i wydziela acetylen. Stosowany do produkcji acetylenu i cyjanamidu wapnia.

(2)Węglik krzemu (SiC) (krzemek węgla, karborund). Otrzymywany przez ogrzewanie węgla i krzemionki w piecu elektrycznym. Czarne kryształy, bryłki, zgnieciona masa lub ziarna. Materiał trudno topliwy; odporny na działanie chemiczne; mający pewną zdolność refrakcji, prawie tak twardy jak diament, lecz dość kruchy. Stosowany w szerokim zakresie jako materiał ścierny i ognioodporny; zmieszany z grafitem służy do produkcji okładzin pieców elektrycznych i pieców wysokotemperaturowych. Stosowany również do produkcji krzemu. Niniejsza pozycja nie obejmuje węgliku krzemu w postaci proszku lub ziaren przyklejonego do tkaniny, papieru, tektury lub innych materiałów (pozycja 6805), ani w postaci ściernic, osełek do ostrzenia lub kamieni polerskich itp. (pozycja 6804).

(3)Węglik boru (borowęgiel). Otrzymywany przez ogrzewanie grafitu i kwasu borowego w piecu elektrycznym; czarniawe, twarde i lśniące kryształy. Stosowany jako materiał ścierny do wiercenia w skałach, do produkcji ciągadeł lub elektrod.

(4)Węglik glinu (Al4C3). Otrzymywany w piecu elektrycznym przez ogrzewanie tlenku glinu z koksem; przezroczyste żółte kryształy lub blaszki. Pod wpływem wody rozkłada się, wydzielając metan.

(5)Węglik cyrkonu (ZrC). Otrzymywany w piecu elektrycznym z tlenku cyrkonu i sadzy, ulega rozkładowi pod wpływem powietrza lub wody. Stosowany do produkcji włókien lamp żarowych.

(6)Węglik baru (BaC2). Otrzymywany na ogół w piecu elektrycznym; brązowawa, krystaliczna masa. Pod wpływem wody ulega rozkładowi wydzielając acetylen.

(7)Węgliki wolframu. Otrzymywane w piecu elektrycznym ze sproszkowanego metalu lub tlenku i sadzy; proszek nieulegający rozkładowi przez wodę o wysokiej trwałości chemicznej. Temperatura topnienia jest bardzo wysoka; charakteryzuje się dużą twardością i odpornością termiczną. Przewodnictwo jest podobne do przewodnictwa metali, łatwo łączy się z metalami grupy żelaza. Węgliki wolframu wchodzą w skład twardych spieków, np. do produkcji noży tokarskich (na ogół w połączeniu ze środkiem wiążącym, takim jak kobalt lub nikiel).

(8)Pozostałe węgliki. Węgliki molibdenu, wanadu, tytanu, tantalu lub niobu otrzymywane w piecu elektrycznym z proszku metalu lub tlenku i sadzy; mają one takie samo zastosowanie jak węgliki wolframu. Należą do nich także węgliki chromu i manganu.

(B)Węgliki składające się z węgla połączonego z więcej niż jednym pierwiastkiem metalicznym np. (Ti, W)C.

(C)Związki składające się z jednego lub więcej pierwiastków metalicznych połączonych z węglem i innym pierwiastkiem niemetalalicznym np. borowęglik glinu, węgloazotek cyrkonu, węgloazotek tytanu.

Proporcje pierwiastków w niektórych z tych związków nie muszą być stechiometryczne. Mieszaniny mechaniczne są jednak wyłączone.

Niniejsza pozycja nie obejmuje również:

(a)Dwuskładnikowych związków węgla z następującymi pierwiastkami: tlenem (pozycja 2811), fluorowcami (pozycja 2812 lub 2903), siarką (pozycja 2813), metalami szlachetnymi (pozycja 2843), azotem (pozycja 2853), wodorem (pozycja 2901).

(b)Mieszanin węglików metalu niespiekanych, ale przygotowanych do wyrobu płytek, pałeczek, końcówek itp. do narzędzi (pozycja 3824).

(c)Stopów żelazo-węgiel objętych działem 72, takich jak surówka biała, niezależnie od zawartości w nich węgliku żelaza.

(d)Mieszanin spiekanych węglików metali, w płytkach, pałeczkach, końcówkach i tym podobnych, do narzędzi (pozycja 8209).

 


 


2850-Wodorki, azotki, azydki, krzemki i borki, nawet niezdefiniowane chemicznie, inne niż związki, które są również węglikami objętymi pozycją 2849.

Każda z czterech grup związków objętych niniejszą pozycją zawiera dwa lub więcej pierwiastków, z czego od jednego z nich wywodzi się ich nazwa (wodór, azot, krzem lub bor), a pozostałymi są metale lub niemetale.

(A) WODORKI

Najważniejszym z wodorków jest wodorek wapnia (CaH2) (hydrolit), otrzymywany przez bezpośrednie połączenie pierwiastków składowych; biała masa o krystalicznym przełomie rozkładajaca się pod wpływem zimnej wody, wydzielając wodór. Jest reduktorem, stosowanym do produkcji spieku chromu z chlorku chromu (III) (chromowego).

Istnieją również wodorki arsenu, krzemu, boru (włącznie z borowodorkiem sodu), litu (i glinu litu), sodu, potasu, strontu, antymonu, niklu, tytanu, cyrkonu, cyny, ołowiu itp.

Niniejsza pozycja nie obejmuje związków wodoru z następującymi pierwiastkami: tlenem (pozycje 2201, 2845, 2847 i 2853), azotem (pozycje 2811, 2814 i 2825), fosforem (pozycja 2853), węglem (pozycja 2901), i z niektórymi innymi niemetalami (pozycje 2806 i 2811). Wodorki palladu i innych metali szlachetnych obejmuje pozycja 2843.

(B) AZOTKI

(1)Azotki niemetali. Azotek boru (BN) jest lekkim, białym proszkiem o bardzo dobrej ognioodporności. Jest izolatorem termicznym i elektrycznym stosowanym jako wykładzina pieców elektrycznych i do produkcji tygli. Azotek krzemu (Si3N4) jest białoszarawym proszkiem.

(2)Azotki metali. Azotki glinu, tytanu, cyrkonu, hafnu, wanadu, tantalu lub niobu otrzymuje się, albo przez podgrzewanie czystego metalu w azocie do temperatury 1100°C bądź 1200°C, albo przez ogrzewanie w podwyższonej temperaturze mieszaniny tlenku metalu i węgla w strumieniu azotu lub gazowego amoniaku.

Niniejsza pozycja nie obejmuje związków azotu z następującymi pierwiastkami: tlenem (pozycja 2811), fliorowcami (pozycja 2812), siarką (pozycja 2813), wodorem (pozycja 2814), węglem (pozycja 2853). Azotki srebra i innych metali szlachetnych obejmuje pozycja 2843, a azotki toru i uranu pozycja 2844.

(C) AZYDKI

Azydki metali można uważać za sole kwasu azotowodorowego (HN3).

(1)Azydek sodu (NaN3). Otrzymywany w wyniku działania tlenku azotu (I) (podtlenku azotu) na amidek sodu lub z hydrazyny, azotanu (III) (azotynu) etylu i wodorotlenku sodu; krystaliczne, bezbarwne płatki. Rozpuszczalny w wodzie, nieznacznie rozkłada się w obecności wilgoci. Jest bardzo podatny na działanie ditlenku węgla z powietrza. Jest wrażliwy na wstrząsy jak piorunian rtęci, za to mniej wrażliwy od niego na ogrzewanie. Stosowany do produkcji spłonek detonujących.

(2)Azydek ołowiu (II) (ołowiawy) (PbN6). Otrzymywany z azydku sodu i octanu ołowiu. Biały, krystaliczny proszek, bardzo wrażliwy na wstrząs, przechowywany pod wodą. Zastępuje piorunian rtęci jako materiał wybuchowy.

(D) KRZEMKI

(1)Krzemek wapnia. Bardzo twarda, szara krystaliczna, masa. Stosowany w hutnictwie do lokalnego otrzymywania wodoru; również do produkcji bomb dymnych.

(2)Krzemki chromu. Istnieje kilka krzemków chromu; są to substancje bardzo twarde, stosowane jako materiały ścierne.

(3)Krzemek miedzi (inny niż stopy przejściowe miedzi krzemowej objęte pozycją 7405). Na ogół w postaci kruchych płytek. Reduktor używany do oczyszczania miedzi, ułatwiający jej odlewanie i zwiększający twardość oraz wytrzymałość na pękanie; zmniejsza również korozję stopów miedzi. Stosowany także do produkcji brązu krzemowego i stopów niklu z miedzią.

(4)Krzemki magnezu lub manganu.

Niniejsza pozycja nie obejmuje połączeń krzemu z następującymi pierwiastkami: tlenem (pozycja 2811), fluorowcami (pozycja 2812), siarką (pozycja 2813), fosforem (pozycja 2853). Krzemek węgla (węglik krzemu) obejmuje pozycja 2849, krzemki platyny i innych metali szlachetnych pozycja 2843, żelazostopy i stopy przejściowe zawierające krzem pozycja 7202 lub 7405, a stopy glinowo-krzemowe dział 76. Patrz wyżej część (A), gdzie podano informację o połączeniach krzemu z wodorem.

(E) BORKI

(1)Borek wapnia (CaB6). Otrzymywany przez elektrolizę mieszaniny boranu z chlorkiem wapnia; ciemny krystaliczny proszeku. Silny reduktor, stosowany w hutnictwie.

(2)Borek glinu. Otrzymywany w piecu elektrycznym; krystaliczna masa. Stosowany w przemyśle szklarskim.

(3)Borki tytanu, cyrkonu, wanadu, niobu, tantalu, molibdenu i wolframu otrzymywane są przez podgrzewanie próżniowe do temperatury 1800-2200°C mieszaniny proszku odpowiedniego metalu i sproszkowanego czystego boru lub przez działanie borem na pary metalu. Produkty te są bardzo twarde i wykazują dobre przewodnictwo elektryczne. Wchodzą w skład twardych spieków.

(4)Borki magnezu, antymonu, manganu i żelaza itp.

Niniejsza pozycja nie obejmuje związków boru z następującymi pierwiastkami: tlenem (pozycja 2810), fluorowcami (pozycja 2812), siarką (pozycja 2813), metalami szlachetnymi (pozycja 2843), fosforem (pozycja 2853), węglem (pozycja 2849). Informacje o związkach boru z wodorem, azotem lub krzemem, podano w punktach (A), (B) i (D) niniejszej pozycji.

Niniejsza pozycja nie obejmuje stopów przejściowych miedziowo-borowych (patrz Noty wyjaśniające do pozycji 7405).

 


 


[2851]


 


2852-Nieorganiczne lub organiczne zwązki rtęci, nawet niezdefiniowane chemicznie, z wyłączeniem amalgamatów.

2852 10-Zdefiniowane chemicznie

2852 90-Pozostałe

Ta pozycja obejmuje nieorganiczne lub organiczne związki rtęci, nawet niezdefiniowane chemicznie, inne niż amalgamaty. Poniżej wymienione są najbardziej rozpowszechnione związki rtęci:

(1)                  Tlenki rtęci. Tlenek rtęci (II) (HgO) jest najważniejszym tlenkiem rtęci. Może występować w postaci jasnoczerwonego krystalicznego proszku (czerwony tlenek) lub jako zwarty pomarańczowo-żółty bezpostaciowy proszek (żółty tlenek). Tlenki te są toksyczne i przy ekspozycji na światło zmieniają barwę na czarną. Są stosowane do produkcji farb okrętowych lub soli rtęci i jako katalizatory.

(2)                  Chlorki rtęci:

(a)        Chlorek rtęci (I) (kalomel) (Hg2Cl2). Może występować jako bezpostaciowe masy, jako proszek lub białe kryształki; nierozpuszczalny w wodzie. Chlorek rtęci (I) jest stosowany w pirotechnice, do produkcji porcelany itp.

(b)        Chlorek rtęci (II) (dichlorek rtęci, korozyjny produkt sublimacji) (HgCl2). Krystalizuje w postaci graniastosłupów lub długich białych igieł. Rozpuszczalny w wodzie (zwłaszcza, gdy jest gorący); silna trucizna. Bardzo silny środek odkażający, środek bakteriobójczy i pasożytobójczy, stosowany w postaci bardzo słabego roztworu. Stosowany również do „brązowania” żelaza, impregnacji drewna, aby uczynić je ognioodpornym, jako wzmacniacz w fotografice, jako katalizator w chemii organicznej oraz w produkcji tlenku rtęci (II).

(3)                  Jodki rtęci:

(a)        Jodek rtęci (I) (HgI lub Hg2I2). Proszek, zwykle bezpostaciowy, ale czasami krystaliczny; zwykle żółty, ale czasami zielonkawy lub czerwonawy; trudno rozpuszczalny w wodzie i bardzo toksyczny. Jest stosowany w syntezie organicznej.

(b)        Jodek rtęci (II) (dijodek rtęci, jodek czerwony) (HgI2). Krystaliczny czerwony proszek, prawie nierozpuszczalny w wodzie, bardzo toksyczny. Stosowany w fotografice (jako wzmacniacz) i w analizie.

(4)                  Siarczki rtęci. Syntetyczny siarczek rtęci (HgS) jest czarny. Podczas sublimowania lub ogrzewania z alkalicznymi polisiarczkami, czarny siarczek przekształca się w czerwony proszek (czerwony siarczek rtęci, syntetyczny cynober), stosowany jako pigment do farb lub kitu próżniowego. Produkt otrzymywany w procesie mokrym jest bardziej błyszczący, ale nie tak bardzo odporny na działanie światła. Ta sól jest toksyczna.

Naturalny siarczek rtęci (cynober, naturalny cynober) jest wyłączony (pozycja 2617).

(5)                  Siarczany rtęci:

(a)        Siarczan (VI) rtęci (I) (Hg2SO4). Biały, krystaliczny proszek, rozkładający się pod wpływem wody na zasadowy siarczan. Używany do otrzymywania kalomelu i standardowych ogniw elektrycznych.

(b)        Siarczan (VI) rtęci (II) (HgSO4). Białe, bezwodne i krystaliczne masy, czerniejące pod wpływem światła lub uwodnione krystaliczne płatki (1 cząsteczką H2O). Stosowane do otrzymywania chlorku rtęci (II) lub innych soli rtęci (II), w hutnictwie złota lub srebra itp.

(c)        Siarczan (VI) ditlenku trirtęci (HgSO4.2HgO) (zasadowy siarczan rtęci).

(6)                  Azotany rtęci:

(a)        Azotan (V) rtęci (I) (HgNO3.H2O). Trujący. Bezbarwne kryształy. Stosowany w złotnictwie; medycynie; przez kapeluszników do karotowania sierści przed filcowaniem (kwas azotowy kapeluszników); do otrzymywania octanu rtęci (I) itp.

(b)        Azotan (V) rtęci (II) (Hg(NO3)2). Uwodniona sól (na ogół 2 cząsteczkami H2O). Bezbarwne kryształy lub białe, lub żółtawe płytki, rozpływające się pod wpływem wilgoci powietrza, toksyczne. Stosowany w kapelusznictwie i złotnictwie. Również stosowany jako pomocniczy środek nitracyjny oraz jako katalizator w syntezie organicznej, do otrzymywania piorunianu rtęci lub tlenku rtęci (II) itp.

(c)        Zasadowe azotany rtęci.

(7)                  Cyjanki rtęci:

(a)        Cyjanek rtęci (II) (Hg(CN)2).

(b)        Zasadowy cyjanek rtęci (II) (tlenek cyjanek rtęci) (Hg(CN)2.HgO).

(8)                  Cyjanortęciany zasad nieorganicznych. Cyjanortęcian potasu. Bezbarwne kryształy, rozpuszczalne w wodzie i toksyczne. Stosowane do srebrzenia luster.

(9)                  Piorunian rtęci (II) (prawdopodobnie Hg(ONC)2). Białe lub żółtawe kryształy w kształcie igieł, rozpuszczalne we wrzącej wodzie, trujące. Wybuchając wydziela czerwone opary. Przedstawiany w niemetalowych pojemnikach wypełnionych wodą.

(10)            Tiocyjanian rtęci (II) (Hg(SCN)2). Biały krystaliczny proszek, trudno rozpuszczalny w wodzie. Trująca sól stosowana w fotografice w celu wzmocnienia obrazu negatywów.

(11)            Arseniany rtęci. Ortoarsenian rtęci (II) (Hg3(AsO4)2). Jasnożółty proszek, nierozpuszczalny w wodzie. Stosowany w farbach antyporostowych.

(12)            Sole podwójne lub złożone:

(a)        Chlorek amonu z rtęcią (chlorek amonu rtęci lub chlorortęcian amonu). Biały krystaliczny proszek, stosunkowo dobrze rozpuszczalny w gorącej wodzie; toksyczny. Stosowany w pirotechnice.

(b)        Jodek miedzi rtęci. Ciemnoczerwony proszek, nierozpuszczalny w wodzie, toksyczny. Stosowany w termoskopii.

(13)            Chlorek aminortęci (II) (HgNH2Cl). Biały proszek, szarzejący lub żółciejący przy ekspozycji na światło; nierozpuszczalny w wodzie; trujący. Stosowany w pirotechnice.

(14)            Mleczan rtęci, sól kwasu mlekowego.

(15)            Organiczno-nieorganiczne związki rtęci Mogą one zawierać jeden lub więcej atomów rtęci, w szczególności grupę (—Hg.X), w której X jest pozostałością kwasu organicznego lub nieorganicznego:

(a)        Dietylortęć.

(b)        Difenylortęć.

(c)        Octan fenylortęci.

(16)            Dibromofluoresceina wodorortęci.

(17)            Związki rtęci, niezdefiniowane chemicznie (taniniany rtęci, albuminiany rtęci, nukleoproteidy rtęci, itd).

Pozycja ta nie obejmuje:

(a)    Rtęci (pozycja 2805 lub dział 30).

(b)    Amalgamatów metali szlachetnych, amalgamatów zawierających zarówno metale szlachetne, jak i metale nieszlachetne (pozycja 2843) oraz amalgamatów złożonych całkowicie z metalu nieszlachetnego (pozycja 2853).

__________


2853-Fosforki, nawet niezdefiniowane chemicznie, z wyłączeniem żelazofosforu; pozostałe związki nieorganiczne (włącznie z wodą destylowaną lub wodą do pomiarów przewodnictwa oraz wodą o podobnej czystości); ciekłe powietrze (nawet pozbawione gazów szlachetnych); sprężone powietrze; amalgamaty, inne niż amalgamaty metali szlachetnych.

2853 10-Chlorek cyjanu (chlorocyjan)

2853 90-Pozostałe

„(A) FOSFORKI, NAWET NIEZDEFINIOWANE CHEMICZNIE, Z WYŁĄCZENIEM ŻELAZOFOSFORU

Fosforki są związkami fosforu z innymi pierwiastkami.

Najważniejszymi z fosforków objętych niniejszą pozycją, otrzymywanych przez bezpośrednie oddziaływanie pierwiastków składowych są:

(1)Fosforek miedzi (miedziofosfor, miedź fosforowa). Produkowany w piecu płomiennym lub w tyglu. Zwykle w postaci żółtawoszarej masy lub małych, łamliwych sztabek o strukturze krystalicznej. Niniejsza pozycja obejmuje fosforek miedzi i stopy przejściowe miedzi tylko wtedy, gdy zawierają więcej niż 15 % masy fosforu. Poniżej tego limitu objęte są one zwykle działem 74. Fosforek miedzi jest bardzo dobrym odtleniaczem miedzi, zwiększa twardość tego metalu; poprawia płynność stopionego metalu i jest stosowany do wyrobu brązów fosforowych.

(2)Fosforek wapnia (Ca3P2). Małe, kasztanowe kryształy lub szara, ziarnista masa, w zetknięciu z wodą wydzielająca zapalające się samorzutnie fosforowodorki. W połączeniu z węglikiem wapnia, służy do sygnalizacji morskiej (samozapalające się bomby oświetlające dla boi).

(3)Fosforek cynku (Zn3P2). Szary, trujący proszek o szklistym przełomie; w obecności wilgoci wydziela fosfiny i rozkłada się. Stosowany do tępienia gryzoni i szarańczy oraz w medycynie (zamiast fosforu).

(4)Fosforek cyny. Ciało stałe barwy białosrebrzystej, bardzo kruche. Stosowany do otrzymywania stopów.

(5)Pozostałe fosforki, np. fosforki wodoru (stałe, ciekłe, gazowe) i inne fosforki arsenu, boru, krzemu, baru, kadmu.

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Związków fosforu z tlenem (pozycja 2809), z fluorowcami (pozycja 2812) lub z siarką (pozycja 2813).

(b)Fosforków platyny i innych metali szlachetnych (pozycja 2843).

(c)Żelazofosforu (fosforku żelaza) (pozycja 7202).

(B) WODA DESTYLOWANA I WODA DO POMIARÓW PRZEWODNICTWA ORAZ WODA O PODOBNEJ CZYSTOŚCI

Niniejsza pozycja obejmuje tylko wodę destylowaną, wodę redestylowaną lub elektroosmotyczną, wodę do pomiaru przewodnictwa lub o tym samym stopniu czystości oraz wodę poddaną działaniu wymieniaczy jonowych.

Niniejsza pozycja nie obejmuje wody naturalnej, nawet filtrowanej, sterylizowanej, oczyszczonej lub zmiękczonej (pozycja 2201). Woda przedstawiana jako lek w odmierzonych dawkach lub w opakowaniach do sprzedaży detalicznej objęta jest pozycją 3004.

(C) RÓŻNE ZWIĄZKI NIEORGANICZNE

Niniejsza pozycja obejmuje produkty chemiczne nieorganiczne, gdzie indziej niewymienione ani niewłączone (włączając pewne związki węgla, wymienione w uwadze 2 do niniejszego działu).

Niniejsza pozycja obejmuje:

(1)Cyjan i halogenki cyjanu, np. chlorek cyjanu (chlorocyjan) (CNCl), cyjanamid i jego pochodne metaliczne (inne niż cyjanamid wapnia (pozycja 3102 lub 3105)).

(2)Tlenosiarczki niemetali (arsenu, węgla, krzemu) i chlorosiarczki niemetali (fosforu, węgla itp.). Tiofosgen (CSCl2) (chlorek tiokarbonylu, dichlorosiarczek węgla) otrzymywany przez działanie chlorem na disiarczek węgla, jest czerwoną, duszącą cieczą, powodującą łzawienie; ulega rozkładowi pod wpływem wody, stosowany w syntezie organicznej.

(3)Amidki alkaliczne. Amidek sodu (NaNH2) otrzymuje się w wyniku działania gorącego amoniaku na stop ołowiu z sodem lub przepuszczania gazowego amoniaku nad stopionym sodem. Różowawa lub zielonkawa, krystaliczna masa, rozkładajaca się w wodzie. Stosowany w syntezie organicznej, do produkcji azydków, cyjanków itp.

Istnieją również amidki potasu i innych metali.

(4)Jodek fosfoniowy. Otrzymywany na przykład przez wzajemne oddziaływanie fosforu, jodu i wody, stosowany jest jako czynnik redukujący.

(5)Trichlorosilan (SiHCl3). Otrzymywany w reakcji chlorowodoru (HCL) z krzemem, stosowany do produkcji zmatowianej koloidalnej krzemionki i bardzo czystego krzemu.

(D) CIEKŁE POWIETRZE I SPRĘŻONE POWIETRZE

Skroplone powietrze jest dostarczane w celach handlowych w stalowych lub mosiężnych pojemnikach o podwójnych ściankach, między którymi istnieje próżnia. Powietrze takie mocno parzy i powoduje łamliwość miękkich substancji organicznych. Służy do otrzymywania tlenu, azotu i gazów szlachetnych przez destylację frakcyjną. Z uwagi na szybkie parowanie służy w laboratoriach jako czynnik schładzający. Wymieszane z węglem drzewnym i innymi produktami daje silny materiał wybuchowy stosowany w górnictwie.

Niniejsza pozycja obejmuje także:

(1)Powietrze ciekłe, z którego usunięto gazy szlachetne.

(2)Powietrze sprężone.

(E) AMALGAMATY, Z WYJĄTKIEM AMALGAMATÓW METALI SZLACHETNYCH

Rtęć tworzy amalgamaty z różnymi metalami nieszlachetnymi (metalami alkalicznymi, metalami ziem alkalicznych, cynkiem, kadmem, antymonem, glinem, cyną, miedzią, ołowiem, bizmutem itp.).

Amalgamaty można otrzymywać: przez bezpośrednie oddziaływanie metali z rtęcią, przez elektrolizę soli metali, przy czym katodę powinna stanowić rtęć, albo przez elektrolizę soli rtęci (katodę stanowi dany metal).

Amalgamaty otrzymywane przez elektrolizę i destylację w niskiej temperaturze, służą do produkcji metali samozapalnych o większej reaktywności niż metale otrzymywane w wysokiej temperaturze; stosuje się je również w hutnictwie metali szlachetnych.

(1)Amalgamaty metali alkalicznych rozkładają wodę, wydzielając przy tym mniej ciepła niż w przypadku rozkładu za pomocą metali czystych, a więc są one lepszymi reduktorami niż metale. Amalgamat sodu służy do otrzymywania wodoru.

(2)Amalgamat glinu jest stosowany jako reduktor w syntezie organicznej.

(3)Amalgamat miedzi, zawierający niewielką domieszkę cyny, stosowany jest w stomatologii. Amalgamaty miedzi są metalicznymi cementami, mięknącymi pod wpływem ciepła, co pozwala wykonywać odlewy i naprawiać porcelanę.

(4)Amalgamat cynku zapobiega korozji w ogniwach.

(5)Amalgamat kadmu jest stosowany w stomatologii i służy do produkcji drutu wolframowego ze spieku metalu.

(6)Amalgamat antymonu i cyny służy do „brązowania” gipsu.

Niniejsza pozycja nie obejmuje amalgamatów zawierających metale szlachetne, nawet w połączeniu z metalami nieszlachetnymi (pozycja 2843). Związki rtęci, nawet chemicznie zdefiniowane, inne niż amalgamaty są objęte pozycją 2852.

__________

 


 


[*)] Wyłaczenia te nie dotycza produktów klasyfikowanych do pozycji od 2843 do 2846 oraz 2852 (patrz uwaga 1 i 2 do sekcji VI).

[(*)]Liczba atomowa pierwiastka jest to całkowita liczba elektronów orbitalnych zawartych w atomie tego pierwiastka.