2811-Pozostałe kwasy nieorganiczne i pozostałe nieorganiczne związki tlenowe niemetali.

-Pozostałe kwasy nieorganiczne:

2811 11- -Fluorowodór (kwas fluorowodorowy)

2811 12- -Cyjanowodór (kwas cyjanowodorowy)

2811 19- -Pozostałe

-Pozostałe nieorganiczne związki tlenowe niemetali:

2811 21- -Ditlenek węgla

2811 22- -Ditlenek krzemu

2811 29- -Pozostałe

Niniejsza pozycja obejmuje kwasy nieorganiczne i bezwodniki oraz inne tlenki niemetali. Najważniejsze z nich wymieniono poniżej według obecności składnika niemetalicznego [(*)].

(A) ZWIĄZKI FLUORU

(1)Fluorowodór (HF) otrzymuje się przez działanie kwasem siarkowym na naturalny fluorek wapnia (fluoryt) lub kriolit. Oczyszcza się go przez obróbkę węglanem potasu lub przez destylację (czasami zawiera jako zanieczyszczenia niewielkie ilości krzemianów i kwasu fluorokrzemowego). W stanie bezwodnym jest cieczą bardzo higroskopijną (temperatura wrzenia 18/20°C); w wilgotnej atmosferze dymi. W stanie bezwodnym i w roztworach stężonych (kwas fluorowodorowy) wypala głęboko skórę i powoduje zwęglenie substancji pochodzenia organicznego. Dostarczany jest w metalowych butlach wyłożonych ołowiem, gutaperką lub cerezyną bądź w pojemnikach gumowych lub z tworzyw sztucznych; bardzo czysty kwas dostarczany jest w butlach ze srebra.

Fluorowodór jest używany do trawienia szkła, produkcji bezpopiołowych sączków filtracyjnych, produkcji tantalu, fluorków, czyszczenia i trawienia elementów odlewanych, w syntezie organicznej lub kontroli procesów fermentacyjnych.

(2)Fluorokwasy, do których zalicza się:

(a)Kwas tetrafluoroborowy (kwas fluoroborowy) (HBF4).

(b)Kwas heksafluorokrzemowy (kwas fluorokrzemowy) (H2SiF6) np. w roztworach wodnych, otrzymywany jest jako produkt uboczny w procesie produkcji superfosfatów lub z fluorków krzemu. Używany jest do elektrolitycznej rafinacji cyny i ołowiu, do produkcji fluorokrzemianów itp.

(B) ZWIĄZKI CHLORU

Najważniejsze z tych związków są bardzo silnymi utleniaczami i związkami chlorującymi, używanymi do wybielania i w syntezie organicznej. Generalnie rzecz biorąc, są nietrwałe. Zaliczamy do nich:

(1)Kwas chlorowy (I) (podchlorawy) (HClO). Produkt bardzo niebezpieczny przy wdychaniu, eksplodujący w kontakcie z substancjami pochodzenia organicznego. Gaz przechowywany w postaci roztworów wodnych, żółtych, czasem czerwonawych.

(2)Kwas chlorowy (V) (HClO3). Ten kwas występuje tylko jako bezbarwne lub żółtawe roztwory wodne.

(3)Kwas chlorowy (VII) (nadchlorowy) (HClO4). Ten produkt w stanie bardziej lub mniej stężonym daje różne wodziany. Niszczy skórę. Stosowany jest w analityce.

(C) ZWIĄZKI BROMU

(1)Bromowodór (HBr). Bezbarwny gaz o silnym, gryzącym zapachu. Może być dostarczany jako sprężony gaz albo w postaci wodnego roztworu (kwas bromowodorowy), który powoli rozkłada się w powietrzu (szczególnie pod wpływem światła). Kwas bromowodorowy służy do otrzymywania bromków, wykorzystywany jest także w syntezie organicznej.

(2)Kwas bromowy (HBrO3). Istnieje tylko w roztworach wodnych; wykorzystywany jest w syntezie organicznej.

(D) ZWIĄZKI JODU

(1)Jodowodór (HI). Bezbarwny, duszący gaz, łatwo się rozkładający. Dostarczany jest w postaci wodnych roztworów o silnych własnościach korodujących, które, jeśli są stężone, dymią w wilgotnym powietrzu. Wykorzystywany jest w syntezie organicznej jako środek redukujący lub jako środek do utrwalania jodu.

(2)Kwas jodowy (V) (HIO3) i jego bezwodnik (I2O5), mają postać pryzmatycznych kryształów lub roztworów wodnych. Stosowane są w medycynie lub jako absorbent w maskach gazowych.

(3)Kwas jodowy (VII) (nadjodowy) (HIO4·2H2O) ma własności podobne do własności kwasu jodowego (V).

(E) ZWIĄZKI SIARKI

(1)Siarkowodór (H2S). Bardzo trujący, bezbarwny gaz o odrażającym zapachu zepsutych jaj. Dostarczany pod ciśnieniem w stalowych butlach lub jako roztwór wodny (kwas siarkowodorowy). Stosowany jest w analityce, do oczyszczania kwasu siarkowego lub chlorowodorowego, do otrzymywania ditlenku siarki lub siarki regenerowanej itp.

(2)Kwas peroksodisiarkowy (VI) (nadtlenosiarkowy) (kwas nadsiarkowy) występujący w postaci krystalicznej:

(a)Kwas nadtlenodisiarkowy (H2S2O8) i jego bezwodnik (S2O7).

(b)Kwas nadtlenomonosiarkowy (kwas Caro) (H2SO5), nadzwyczaj higroskopijny; silny utleniacz.

(3)Kwasy tionowe. Występują tylko w roztworach wodnych: kwas ditionowy (H2S2O6); kwas tritionowy (H2S3O6); kwas tetrationowy (H2S4O6); kwas pentationowy (H2S5O6).

(4)Kwas aminosulfonowy (kwas sulfaminowy) (SO2(OH)NH2). Otrzymywany przez rozpuszczanie mocznika w kwasie siarkowym, tritlenku siarki lub oleum; krystaliczny, słabo rozpuszczalny w wodzie, ale łatwo rozpuszczalny w alkoholu. Stosowany do otrzymywania pokryć ognioodpornych do tkanin, w garbarstwie, w galwanotechnice i w syntezie organicznej.

(5)Ditlenek siarki (SO2). Powstaje przy spalaniu siarki, przez prażenie naturalnych siarczków (w szczególności pirytów żelaza) lub przez wyprażanie naturalnego siarczanu wapnia (np. anhydrytu) z gliną i koksem. Jest bezbarwnym, duszącym gazem.

Ditlenek siarki dostarczany jest albo w stanie ciekłym pod ciśnieniem w stalowych butlach, lub w roztworach wodnych; ta ostatnia postać handlowa jest często błędnie nazywana „kwasem siarkawym”.

Jako silny utleniacz i czynnik wybielający ditlenek siarki znajduje rozliczne zastosowanie, np. przy wybielaniu włókien pochodzenia zwierzęcego, słomy, piór lub żelatyny, metodzie siarczynowej rafinowania cukru, utrwalaniu owoców i warzyw, produkcji kwaśnych siarczynów do obróbki ścieru drzewnego, produkcji kwasu siarkowego lub jako środek antyseptyczny (do mutacji win); ciekły ditlenek siarki, który obniża temperaturę parowania, wykorzystywany jest w urządzeniach chłodniczych.

(6)Tritlenek siarki (bezwodnik siarkowy) (SO3). Ciało stałe o barwie białej, występujące w postaci igłowatych kryształów, trochę podobne pod względem wyglądu do azbestu. Dymi w wilgotnym powietrzu; absorbuje wodę i gwałtownie z nią reaguje. Dostarczany jest w hermetycznie zamykanych pojemnikach z blachy stalowej lub w gąsiorach szklanych lub kamionkowych, wyposażonych w urządzenia zawierające nieorganiczne absorbenty. Stosowany jest do produkcji oleum (pozycja 2807) i ałunów (pozycja 2833).

(7)Tritlenek disiarki (S2O3). Rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza zielone kryształy, rozkładane przez wodę i rozpuszczalne w alkoholu, stosowane jako reduktor w produkcji barwników syntetycznych.

(F) ZWIĄZKI SELENU

(1)Selenowodór (H2Se). Gaz wywołujący mdłości i niebezpieczny przy wdychaniu, ponieważ paraliżuje nerwy węchowe. Dostarczany jest w nietrwałych roztworach wodnych.

(2)Kwas selenowy (IV) (H2SeO3) i jego bezwodnik (SeO2). Heksagonalne, białe kryształy, rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza, bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie; stosowane do produkcji emalii.

(3)Kwas selenowy (VI) (kwas tetraoksoselenowy) (H2SeO4). Białe kryształy, bezwodne lub uwodnione.

(G) ZWIĄZKI TELLURU

Są to: kwas tellurowodorowy (H2Te) (w roztworach wodnych); kwas tellurowy (IV) (H2TeO3) i jego bezwodnik (TeO2) (białe ciała stałe) oraz kwas tellurowy (VI) (H2TeO4) (bezbarwne kryształy) i jego bezwodnik (TeO3) (ciało stałe o kolorze pomarańczowym).

(H) ZWIĄZKI AZOTU

(1)Azotowodór (kwas azotowodorowy) (HN3). Bezbarwna, trująca ciecz o duszącym zapachu; bardzo dobrze rozpuszczalna w wodzie, związek nietrwały, o własnościach wybuchowych. Jego sole (azydki) obejmuje pozycja 2850, lecz nie poddział V.

(2)Tlenek diazotu (podtlenek azotu) (N2O). Gaz o słodkim smaku, rozpuszczalny w wodzie i dostarczany w stanie ciekłym. Stosowany w stanie gazowym jako środek znieczulający, a jako ciecz lub ciało stałe jako czynnik chłodzący.

(3)Ditlenek azotu (nitroksyl, pary azotowe, „nadtlenek azotu”) (NO2). Bezbarwna ciecz w temperaturze 0°C, w wyższych temperaturach pomarańczowo-brązowa; temperatura wrzenia - około 22°C (wtedy to wydzielane są czerwone dymy). Jest to najtrwalszy tlenek azotu. Silny środek utleniający.

(IJ) ZWIĄZKI FOSFORU

(1)Kwas fosforowy (I) (kwas podfosforawy) (H3PO2). Blaszkowate kryształy, topiące się w temp. około 25°C, utleniające się w kontakcie z powietrzem; silny reduktor.

(2)Kwas fosforowy (III) (kwas fosforawy) (H3PO2). Kryształy rozpływające się pod wpływem wilgoci z powietrza, topiące się w temperaturze 71°C, rozpuszczalne w wodzie. Również jego bezwodnik (P2O3 lub P4O6) to kryształy topiące się w temp. około 24°C, które wystawione na działanie światła zmieniają barwę najpierw na żółtą, potem czerwoną, ulegając stopniowemu rozpadowi.

(K) ZWIĄZKI ARSENU

(1)Tritlenek diarsenu (półtoratlenek arsenu, tlenek arsenawy, arszenik) (As2O3). Niesłusznie nazywany „kwasem arsenawym”. Otrzymywany przez prażenie rud arsenonośnych niklu i srebra lub pirytów arsenowych. Czasem może zawierać zanieczyszczenia (siarczek arsenu, siarkę, tlenek antymonu itp.).

Handlowy tlenek arsenu (III) jest zwykle krystalicznym białym proszkiem, bezwonnym i bardzo trującym (kwiaty arszeniku). Szklisty bezwodnik przyjmuje postać przezroczystej, bezpostaciowej masy, a bezwodnik porcelanowy, nieprzezroczystych zachodzących na siebie ośmiościennych kryształów.

Zastosowanie: konserwacja surowych skór lub eksponatów zoologicznych (czasem jest to mieszanina arszeniku z mydłem); jako trutka na szczury; do produkcji lepów na muchy; otrzymywanie niektórych środków matujących, dających się zeszklić emalii lub zielonych barwników nieorganicznych, takich jak zieleń Scheele’a (arsenian (III) miedzi) lub zieleń szwajnfurcka (acetoarsenian (III) miedzi); w małych dawkach podawany jest jako lek (przy leczeniu zapaleń skóry, malarii lub astmy).

(2)Pentatlenek diarsenu (As2O5). Otrzymywany metodą utleniania tritlenku arsenu lub przez odwodnienie kwasu arsenowego (VI); biały, silnie trujący proszek, który wolno rozpuszcza się w wodzie, dając kwas arsenowy (V); służy do produkcji kwasu arsenowego (V), jako utleniacz itp.

(3)Kwasy arsenowe (V). Termin „kwas arsenowy” obejmuje kwas ortoarsenowy (H3AsO4.1/2H2O) i inne wodziany pentatlenku arsenu (kwasy piro- lub metaarsenowe itp.). Krystalizują one jako bezbarwne igły; są śmiertelnie trujące.

Kwas arsenowy (V) służy do otrzymywania syntetycznych barwników (fuksyna itp.), arsenianów i organicznych pochodnych kwasu arsenowego stosowanych jako lek lub jako środki owadobójcze.

Pozycja nie obejmuje arsenowodoru (np. AsH3) (pozycja 2850).

(L) ZWIĄZKI WĘGLA

(1)Tlenek węgla (II) (CO). Trujący gaz bez smaku i zapachu; przedstawiany w stanie sprężonym. Jego własności redukujące są wykorzystywane m.in. w hutnictwie.

(2)Ditlenek węgla (CO2). Niepoprawnie nazywany „kwasem węglowym”. Otrzymywany przez spalanie węgla lub przez ogrzewanie substancji wapiennych, lub jako wynik ich reakcji z kwasami.

Jest to gaz bezbarwny, półtora razy cięższy od powietrza; tłumi palenie. Ditlenek węgla przedstawiany jest albo jako ciecz (pod ciśnieniem w butlach gazowych) albo jako ciało stałe (sprasowane kostki w izolowanych pojemnikach, tzw. „suchy lód”).

Stosowany jest w metalurgii, w produkcji cukru lub do gazowania napojów. Ciekły CO2 służy do spieniania piwa, do produkcji kwasu salicylowego oraz środków tłumiących palenie itp. Stały CO2 wykorzystywany jest jako środek oziębiający (do minus 80°C).

(3)Cyjanowodór (kwas cyjanowodorowy, kwas pruski) (HCN). Otrzymywany w wyniku reakcji kwasu siarkowego z cyjankami lub przez działanie katalizatorów na mieszaniny amoniaku i węglowodorów.

Jest to bardzo toksyczna, bezbarwna ciecz o zapachu gorzkich migdałów. Mieszająca się z wodą, o gęstości mniejszej od gęstości wody. Jest nietrwały, gdy jest zanieczyszczony lub, gdy występuje w słabych roztworach.

Kwas cyjanowodorowy wykorzystywany jest w syntezie organicznej (np. do produkcji akrylonitrylu w wyniku reakcji z acetylenem) i jako środek pasożytobójczy.

(4)Kwasy: izocyjanowy, tiocyjanowy lub piorunowy.

(M) ZWIĄZKI KRZEMU

Ditlenek krzemu (czysta krzemionka, bezwodnik krzemowy itp.) (SiO2). Otrzymywany jest przez obróbkę roztworów krzemionki kwasami lub przez rozkład halogenków krzemu, spowodowany działaniem wody lub ogrzewaniem.

Występuje lub jako ciało bezpostaciowe (biały proszek „śnieg krzemionkowy”, „kwiat krzemionkowy” „krzemionka kalcynowana” lub szkliste granulki „krzemionka szklista”; galaretowata nazywana jest „mrozem krzemiankowym” lub „uwodnioną krzemionką”) albo jako kryształy (w postaci trydymitu i krystobalitu).

Krzemionka jest odporna na działanie kwasów, dlatego też stopiona służy do produkcji szklanych wyrobów laboratoryjnych i wyposażenia przemysłowego, które można nagle podgrzać lub oziębić bez obawy, że pęknie (patrz uwagi ogólne do działu 70.). Drobno sproszkowana krzemionka jest stosowana, np. jako wypełniacz do różnych rodzajów naturalnego i syntetycznego kauczuku i innych elastomerów, jako środek zagęszczający lub środek tiksotropowy do różnego rodzaju tworzyw sztucznych, farb drukarskich, farb, powłok i klejów. Zmatowiona koloidalna (pirogeniczna) krzemionka (wytworzona w wyniku spalania tetrachlorku krzemu lub trichlorosilanu w piecach tlenowo-wodorowych) jest również stosowana w chemiczno-mechanicznym polerowaniu płytek krzemowych oraz jako środek upłynniający lub przeciwosadowy dla różnych materiałów. Pył krzemionkowy (zbierany jako produkt uboczny przy produkcji krzemu, żelazokrzemu i tlenku cyrkonu) jest również ogólnie stosowany jako dodatek pucolanowy w betonie, włóknie cementowym lub materiałach ogniotrwałych i jako dodatek w polimerach. Aktywowany żel krzemionkowy wykorzystywany jest do suszenia gazów.

Niniejsza pozycja nie obejmuje:

(a)Krzemionek naturalnych np. kwarcu i ziemi okrzemkowej (dział 25, oprócz odmian tworzących kamienie szlachetne lub półszlachetne - patrz uwagi do pozycji 7103 i 7105).

(b)Koloidalnych zawiesin krzemionki, zasadniczo klasyfikowanych do pozycji 3824 chyba, że są specjalnie przygotowane do szczególnych celów (np. klejonka włókiennicza objęta pozycją 3809).

(c)Żelu krzemionkowego z dodatkiem soli kobaltowych (wykorzystywanego jako wskaźnik wilgotności) (pozycja 3824).

(N) KWASY ZŁOŻONE

Niniejsza pozycja obejmuje również chemicznie zdefiniowane kwasy złożone składające się z dwóch lub więcej niemetalicznych kwasów nieorganicznych (np. chloro-kwasów) lub kwasów złożonych z kwasu niemetalicznego i metalicznego (np. kwasów wolframianokrzemowego, wolframianoborowego itp.), niewymienione lub niewłączone do innych pozycji niniejszego działu).

Skoro w nomenklaturze antymon jest uważany jako metal, kwas antymonowy i tlenki antymonu są objęte pozycją 2825.

__________

 


 


[(*)]W następującej kolejności: fluor, chlor, brom, jod, siarka, selen, tellur, azot, fosfor, arsen, węgiel, krzem.