PODDZIAŁ III

ZWIĄZKI FLUOROWCÓW LUB SIARKI Z NIEMETALAMI

UWAGI OGÓLNE

Niniejszy poddział obejmuje produkty, które jakkolwiek posiadają nazwy (chlorki, siarczki itp.) podobne do nazw soli metali kwasów beztlenowych klasyfikowanych w poddziale V, są w rzeczywistości związkami niemetali, takimi jak:

(1)Fluorowiec z niemetalem innym niż tlen lub wodór (związki fluorowców).

(2)Te same związki co w punkcie (1) powyżej, połączone z tlenem (związki tlenohalogenkowe).

lub (3)Siarka z niemetalem innym niż tlen lub wodór (związki siarki).

Tlenosiarczki niemetali (siarka + tlen + niemetal) nie są objęte niniejszym poddziałem, objęte są pozycją 2853.

Halogenki, tlenohalogenki i siarczki metali (patrz uwaga ogólna do poddziału I) lub jon amonowy (NH4+) objęte są poddziałem V, z wyjątkiem związków metali szlachetnych (pozycja 2843) i związków klasyfikowanych do pozycji 2844, 2845, 2846 lub 2852.

2812-Halogenki i tlenohalogenki niemetali.

-Chlorki i tlenochlorki:

2812 11- -Chlorek karbonylu (fosgen)

2812 12- - Tlenochlorek fosforu

2812 13- -Trichlorek fosforu

2812 14- -Pentachlorek fosforu

2812 15- -Monochlorek siarki

2812 16- -Dichlorek siarki

2812 17- -Chlorek tionylu

2812 19- -Pozostałe

2812 90-Pozostałe

(A) CHLORKI NIEMETALI

Poniżej przedstawiono najważniejsze z grupy związków podwójnych:

(1)Chlorki jodu.

(a)Chlorek jodu (I) (ICl) powstający na skutek bezpośredniego działania chloru na jod. Ciemnobrązowa ciecz powyżej 27°C; poniżej tej temperatury występuje w postaci czerwonawych kryształów. Gęstość wynosi około 3. Ulega rozkładowi przy zetknięciu z wodą, mocno pali skórę. Stosowany w syntezie organicznej jako czynnik jodujący.

(b)Trichlorek jodu (chlorek jodu (III)) (ICl3) powstaje w ten sam sposób jak monochlorek lub z kwasu jodowodorowego. Żółte igły rozpuszczalne w wodzie. Gęstość wynosi około 3. Stosowany do tych samych celów co monochlorek oraz w medycynie.

(2)Chlorki siarki.

(a)Monochlorek siarki (S2Cl2) (alternatywną nazwą jest „dichlorek disiarki”, nazwa wynika z jego wzoru strukturalnego Cl-S-S-Cl). Otrzymywany w wyniku działania chloru na siarkę. Jest to handlowy chlorek siarki; ciecz o barwie żółtej lub czerwonawej, wydzielająca duszące dymy przy zetknięciu z powietrzem; w wodzie ulega rozkładowi. Gęstość około 1,7. Jest rozpuszczalnikiem dla siarki, stosowany do wulkanizacji na zimno kauczuku albo gutaperki.

(b)Dichlorek siarki (SCl2). Otrzymywany z monochlorku. Jest to czerwonawo-brązowa ciecz, także ulegająca rozkładowi w wodzie; raczej nietrwała; o gęstości około 1,6. Zastosowanie: wulkanizacja kauczuku na zimno, środek chlorujący przy produkcji syntetycznych barwników (w szczególności tioindyga).

(3)Chlorki fosforu.

(a)Trichlorek fosforu (PCl3). Otrzymywany w wyniku bezpośredniego działania chloru na fosfor. Jest to bezbarwna ciecz o gęstości około1,6; czynnik korodujący, o drażniącym zapachu, wywołuje łzawienie. Dymi w wilgotnym powietrzu; przy zetknięciu z wodą ulega rozkładowi. Stosowany głównie jako czynnik chlorujący w syntezie organicznej (np. przy otrzymywaniu chlorków kwasowych, barwników itp.); stosowany jest również w produkcji ceramiki do uzyskiwania efektów lustrzanych.

(b)Pentachlorek fosforu (PCl5). Otrzymywany z trichlorku w postaci białych lub żółtawych kryształów. O gęstości około 3,6. Podobnie jak trichlorek dymi w wilgotnym powietrzu; w wodzie ulega rozkładowi i wywołuje łzawienie. Stosowany w chemii organicznej jako środek chlorujący lub katalizator (np. do uzyskiwania chlorku izatyny).

Chlorek fosfoniowy (PH4Cl) nie jest objęty niniejszą pozycja (pozycja 2853).

(4)Chlorki arsenu.

Trichlorek arsenu (AsCl3). Otrzymywany przez działanie chloru na arsen lub kwasu chlorowodorowego na tritlenek arsenu. Jest to bezbarwna ciecz o tłustym wyglądzie. Dymi w wilgotnym powietrzu, bardzo trująca.

(5)Chlorki krzemu.

Tetrachlorek krzemu (SiCl4). Otrzymywany w wyniku działania gazowego chloru na mieszaninę krzemionki i węgla lub na krzem, brąz krzemowy lub żelazokrzem. Bezbarwna ciecz o gęstości ok. 1,5. W obecności wilgoci z powietrza atmosferycznego wydziela białe duszące opary [chlorowodór (HCl)]. Rozpada się w wodzie, tworząc galaretowatą krzemionkę i wydzielając opary HCl (chlorowodoru). Jest stosowany do przygotowywania krzemionki i bardzo czystej postaci krzemu oraz zasłon dymnych.

Produkty podstawienia krzemków wodoru, takie jak np. trichlorosilan (SiHCl3) nie są objęte niniejszą pozycją (pozycja 2853).

Pozycja nie obejmuje tetrachlorku węgla (tetrachlorometanu) (CCl4), heksachlorku węgla (heksachloroetanu) (C2Cl6), heksachlorobenzenu (ISO) (C6Cl6), oktachloronaftalenu (C10Cl8) i innych podobnych chlorków węgla; są one chlorowymi pochodnymi węglowodorów (pozycja 2903).

(B) TLENOCHLORKI NIEMETALI

Spośród trójskładnikowych związków, objętych niniejszą pozycją, można wymienić między innymi:

(1)Tlenochlorki siarki.

(a)Chlorek tionylu (tlenodichlorek siarki, chlorek sulfinylu) (SOCl2). Otrzymywany przez utlenienie dichlorku siarki jak również tritlenku siarki lub chlorku sulfurylu. Bezbarwna ciecz o gęstości około 1,7. Wydziela duszące opary, rozkłada się w wodzie. Stosowany do produkcji chlorków organicznych.

(b)Ditlenodichlorek siarki (chlorek sulfonylu, chlorek sulfurylu) ( „kwas dichlorosulfonowy”) (SO2Cl2). Otrzymywany w wyniku działania chloru na ditlenek siarki pod wpływem światła lub w obecności katalizatora (kamfora lub węgiel aktywowany). Bezbarwna ciecz, o gęstości około 1,7. Dymiąca w obecności powietrza, rozkładająca się w wodzie, powodująca korozję. Stosowany jako środek chlorujący i sulfonujący w syntezie organicznej np. do produkcji chlorków kwasowych.

Niniejsza pozycja nie obejmuje kwasu chlorosulfonowego („chlorohydryny sulfurylu”) (CISO2.OH) (pozycja 2806).

(2)Tlenodichlorek selenu.

Tlenodichlorek selenu, zwany ogólnie „chlorkiem selenylu” (SeOCl2), ma właściwości podobne do chlorku tionylu. Otrzymywany jest przez działanie tetrachlorkiem selenu na ditlenek selenu. Powyżej 10°C jest to żółta, dymiąca w powietrzu ciecz; poniżej tej temperatury ma on postać bezbarwnych kryształów o gęstości około 2,4. Jest substancją rozkładającą się w wodzie. Stosowany w syntezie organicznej lub do usuwania osadu węglowego z cylindrów w silnikach spalinowych wewnętrznego spalania.

(3)Chlorek nitrozylu (tlenochlorek azotu) (NOCl).

Jest toksycznym, żółto-pomarańczowym gazem, o duszącym zapachu, stosowanym jako środek utleniający.

(4)Tlenochlorek fosforu (tlenotrichlorek fosforu, chlorek fosforylu) (POCl3).

Otrzymywany jest z trichlorku fosforu poddanego działaniu chloranu potasu, z pentachlorku fosforu poddanego działaniu kwasu borowego lub też przez działanie tlenochlorku węgla na fosforan wapnia. Jest to ciecz bezbarwna, o gęstości około 1,7, o przykrym zapachu, dymiąca w obecności wilgotnego powietrza, rozkładająca się w wodzie. Stosowany jest jako środek chlorujący w syntezach organicznych oraz do produkcji bezwodnika octowego i kwasu chlorosulfonowego.

(5)Dichlorek karbonylu (fosgen, tlenochlorek węgla, chlorek karbonylu) (COCl2).

Otrzymywany jest przez działanie chloru na tlenek węgla w obecności węgla kostnego bądź drzewnego lub przez działanie oleum na tetrachlorek węgla. Jest to substancja bezbarwna, w temperaturze poniżej 8°C występuje jako ciecz, a w wyższej temperaturze jako gaz; dostarczany jest w stanie sprężonym lub ciekłym w grubościennych pojemnikach stalowych. Gdy jest rozpuszczony w toluenie lub w benzenie, klasyfikowany jest do pozycji 3824.

Produkt powodujący łzawienie i bardzo toksyczny. Jako środek chlorujący jest szeroko stosowany w syntezie organicznej (np. do otrzymywania chlorków kwasowych, pochodnych aminowych, ketonu Michlera oraz produktów pośrednich w produkcji barwników organicznych).

(C) INNE HALOGENKI I TLENOHALOGENKI NIEMETALI

Ta grupa związków obejmuje wszystkie inne halogenki niemetali (fluorki, bromki i jodki).

(1)Fluorki.

(a)Pentafluorek jodu (IF5), dymiąca ciecz.

(b)Fluorki fosforu i fluorki krzemu.

(c)Trifluorek boru (BF3). Otrzymywany jest przez obróbkę cieplną naturalnego fluorku wapnia (fluorytu) i sproszkowanego bezwodnika borowego w obecności kwasu siarkowego. Jest bezbarwnym gazem, dymiącym w powietrzu, zwęglającym produkty organiczne. Jest bardzo dobrym absorbentem wody, dając w reakcji z nią kwas fluoroborowy. Stosowany w syntezie organicznej jako środek odwadniający i jako katalizator. W połączeniu ze zwiazkami organicznymi (np. eterem dietylowym, kwasem octowym lub fenolem) tworzy on związki złożone (kompleksowe); związki te, stosowane również jako katalizatory, obejmuje pozycja 2942.

(2)Bromki.

(a)Bromek jodu (jednobromek) (IBr). Otrzymywany jest przez połączenie pierwiastków składowych. Występuje w postaci krystalicznej masy barwy czerwono-czarniawej, wyglądem przypominającej jod. Jest rozpuszczalny w wodzie. Stosowany w syntezie organicznej.

(b)Bromki fosforu.

Tribromek fosforu (PBr3). Otrzymywany przez działanie bromem na roztwór fosforu w disiarczku węgla. Jest to ciecz bezbarwna, dymiąca w wilgotnym powietrzu, rozkładająca się w wodzie, o gęstości około 2,8. Stosowana w syntezie organicznej.

Niniejsza pozycja nie obejmuje bromku fosfoniowego (PH4Br) (pozycja 2853) i bromków węgla (pozycja 2903).

(3)Jodki.

(a)Jodki fosforu.

Dijodek fosforu (P2I4). Otrzymywany jest w wyniku działania jodem na roztwór fosforu w disiarczku węgla. Występuje w postaci pomarańczowych kryształów wydzielających barwne pary.

Trijodek fosforu (PI3). Otrzymywany jest podobną metodą; krystalizuje w postaci ciemnoczerwonych tabletek.

Jodek fosfoniowy (PH4I) objęty jest pozycją 2853.

(b)Jodki arsenu.

Trijodek arsenu (AsI3). Występuje w postaci czerwonych kryształów otrzymywanych przez połączenie pierwiastków składowych. Jest bardzo lotny i toksyczny. Stosowany w medycynie i jako odczynnik laboratoryjny.

(c)Związki jodu z innymi halogenami. Patrz wyżej, punkty A (1), C (1) (a),

C (2) (a).

(4)Tlenohalogenki inne niż tlenochlorki.

(a)Tlenofluorki, np. tlenotrifluorek fosforu (fluorek fosforylu) (POF3).

(b)Tlenobromki, np. tlenodibromek siarki (bromek tionylu) (SOBr2) pomarańczowa ciecz oraz tlenotribromek fosforu (bromek fosforylu) (POBr3) w postaci blaszkowatych kryształów.

(c)Tlenojodki.